Κριτική της Κατερίνας Ζαμαρία
Η βραβευμένη, από τον Κύκλο του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, Συμώνη Δημητρακοπούλου, με το νέο της βιβλίο αποδεικνύει ότι ξέρει να χειρίζεται τη μικρή φόρμα με επιτυχία. Ενταγμένο στη σειρά «Διαβάζω ιστορίες» των Εκδόσεων Μεταίχμιο, μια σειρά που είναι ειδικά σχεδιασμένη για να προσφέρει στα παιδιά μια διασκεδαστική αναγνωστική εμπειρία, το βιβλίο απευθύνεται σε παιδιά 7+ ετών. Ο σχεδιασμός της σειράς (μέγεθος γραμμάτων, στήσιμο σελίδων, έκταση κειμένου) συμβάλλει στη φιλαναγνωσία, αλλά και στο να αυτονομηθεί ως αναγνώστης το μικρό παιδί.
Μία γάτα χιονόμπαλα, ένας σκύλος πειρατής, ένας τετράποδος πόλεμος… Βουτιές στην μπανιέρα, άλματα μέσα σε σακούλες σκουπιδιών, δαγκωμένες πιπίλες στο πάτωμα, σαλιωμένα γοβάκια στον αέρα. Μία οικογένεια που δένεται και μεγαλώνει. Αξιοποιώντας την κλασική κόντρα σκύλου-γάτας, η Δημητρακοπούλου γράφει μια ιστορία μέσα από την οποία θίγει ζητήματα όπως η συμβίωση, η φιλία, η διαχείριση των συγκρούσεων, η αγάπη για τα ζώα.
Όλα ξεκινούν όταν ο μπαμπάς φέρνει στο σπίτι τον Σκουπ, ένα αδέσποτο σκυλάκι που βρήκε στα σκουπίδια. Το σπίτι, όμως, είναι το βασίλειο της Χιόνας, της γάτας που κάποτε βρήκε η μαμά, μια χιονισμένη νύχτα. Η συμβίωση θα αποδειχτεί εξαιρετικά δύσκολη. Το σπίτι γίνεται πεδίο μάχης. Ώσπου, ένα βράδυ η Χιόνα, πληγωμένη που εκτοπίστηκε, το σκάει. Ενώ η σχέση των δύο ζώων μέχρι εκείνη τη στιγμή είναι ανταγωνιστική, για να κερδίσουν ζωτικό χώρο και την προσοχή της οικογένειας, ένα ιδιαίτερο περιστατικό θα αλλάξει τη σχέση τους. Η ανατροπή έρχεται μέσα από μια πράξη αλληλεγγύης.
Η παρέμβαση του Σκουπ για να σώσει τη Χιόνα από μια αγέλη σκύλων υποδηλώνει με έμμεσο τρόπο ότι η ενσυναίσθηση υπερβαίνει –ή, τουλάχιστον, πρέπει– το ένστικτο. Η σωτηρία της Χιόνας γίνεται η αιτία συμφιλίωσης των δύο «εχθρών» και έτσι στο σπίτι επέρχεται ηρεμία και από πεδίο μάχης γίνεται χώρος ασφάλειας και φροντίδας. Οι γονείς όχι μόνο αποδέχονται με ικανοποίηση τη νέα συνθήκη, αναγνωρίζοντας πως όταν υπάρχει αγάπη υπάρχει χώρος για όλους, αλλά επιτρέπουν και στο μικρό παιδί τους να υιοθετήσει το δικό του, αδέσποτο, γατάκι. Και εννιά μήνες αργότερα, ένα νέο μωρό, ο Άρης, θα προστεθεί στην ήδη πολυμελή οικογένεια.
Η συγγραφέας, αξιοποιώντας ευφάνταστα την ιστορία του σκύλου και της γάτας, δίνει στους μικρούς αναγνώστες μια αλληγορική ιστορία για όλα όσα απασχολούν, συνήθως, τα παιδιά σε αυτή την ηλικία. Ο ανθρωπομορφισμός των ζώων γίνεται εργαλείο για να προϊδεάσει τα παιδιά για τους ανθρώπινους χαρακτήρες, για τη διαφορετικότητα που κάνει τον καθένα μοναδικό και αξιοπρόσεκτο. Ευρηματικά, επίσης, λειτουργεί και το ότι αποδίδει στα ζώα ομοιότητες με τον χαρακτήρα των φροντιστών τους (ή και ανάποδα). Έτσι, η κόντρα Χιόνας και Σκουπ μεταφέρεται χιουμοριστικά και ανάμεσα στους γονείς. Επιτρέπει έτσι στο παιδί να κατανοήσει καλύτερα μέσα από τους παραλληλισμούς, να αναπτύξει την ενσυναίσθησή του και να κατανοήσει πως για να φροντίσεις κάποιον σωστά πρέπει να μπεις στη θέση του και να αναγνωρίσεις τις ανάγκες του.
Η γέννηση του μικρού αδελφού έχει προοικονομηθεί μέσα από τη συναισθηματική μετάβαση όλης της οικογένειας από τη μία κατάσταση στην άλλη. Η Χιόνα, ως σύμβολο του πρωτότοκου, προετοιμάζει το παιδί-αναγνώστη για το αίσθημα της ζήλιας με την άφιξη του νέου μέλους, του Σκουπ, που συνεπάγεται και την απώλεια της αποκλειστικότητας. Η στάση του Σκουπ, από την άλλη, λειτουργεί και ως πρότυπο για τον ρόλο που θα κληθεί να αναλάβει το παιδί προς το νέο μέλος: του φίλου και προστάτη. Κάθε καινούργιο μέλος που μπαίνει στην οικογένεια έρχεται με την παρουσία του να τονίσει πως η αγάπη όταν μοιράζεται δε λιγοστεύει, πολλαπλασιάζεται. Πως κάθε νέο μέλος δεν έρχεται για να εκτοπίσει κάποιον αλλά, αντίθετα, για να δυναμώσει την ομάδα.
Η Δημητρακοπούλου αναθέτει την αφήγηση στο μικρό παιδί, επιτρέποντας έτσι στους αναγνώστες την ταύτιση. Η αφήγηση όσων βλέπει, μέσα από το δικό του βλέμμα, κάνει το βιβλίο ακόμα πιο άμεσο. Ταυτόχρονα, μέσω της αφηγηματικής φωνής ακούμε τα ειλικρινή και αφοπλιστικά σχόλια του παιδιού και με –έμμεσο τρόπο– οι ενήλικοι συναναγνώστες αφουγκράζονται πώς αντιλαμβάνονται, συναισθάνονται ή ερμηνεύουν τα παιδιά όσα βλέπουν ή ακούνε γύρω τους. Μέσα από την αφηγηματική φωνή και το βλέμμα του μικρού συμπρωταγωνιστή, το βιβλίο δίνει την ευκαιρία στους μικρούς αναγνώστες να αναγνωρίσουν και να επεξεργαστούν τα δικά τους συναισθήματα.
Η αντιθετική δομή της αφήγησης, καθώς εστιάζει στο δίπολο γάτα-σκύλος, δημιουργεί κωμικές καταστάσεις και κρατά τον ρυθμό μέχρι την τελική ανατροπή, όπου οι διαφορές γεφυρώνονται. Η αντιθετική δομή, επιπλέον, επιτρέπει την ανάδειξη των αντιθέσεων και στις συμπεριφορές και τον χαρακτήρα των ενηλίκων, κάνοντας έτσι την πρόσληψη του μηνύματος πιο εύκολη.
Η συγγραφέας, με γλώσσα γεμάτη ζωντάνια και αμεσότητα, με λόγο απλό αλλά όχι απλοϊκό, δημιουργεί ένα κείμενο που τροφοδοτεί τη φαντασία και ενισχύει τη γλωσσική καλλιέργεια. Με κυρίαρχο στοιχείο το χιούμορ, μέσα από αστείες περιγραφές κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον των μικρών αναγνωστών. Κρατώντας, μάλιστα, και έναν ιδιαίτερο ρυθμό στην αφήγηση, που θυμίζει τον τρόπο που στα καρτούν εξελίσσεται η ιστορία, δημιουργεί μικρά περιστατικά, μικρές σεκάνς, που οδηγούν τη γραμμική αφήγηση της ιστορίας.
Η εικονογράφηση του Γιάννη Σκουλούδη είναι αφηγηματική. Καταφέρνει, χάρη στις έντονες εκφράσεις του προσώπου των ζώων, να αποδώσει τα συναισθήματά τους. Η στάση του σώματος, οι γκριμάτσες τους… είναι υποδηλωτικές της ζήλιας, της χαράς, της τρυφερότητας, της έχθρας, του φόβου. Με ύφος παιχνιδιάρικο, με απόδοση όλων των λεπτομερειών που μας βάζουν μέσα στην οικογένεια αυτή, δημιουργεί εικόνες που δένουν απόλυτα με το χιούμορ της γραφής. Αποδίδοντας ακόμα και τις ομοιότητες γονιών-ζώων, το οπτικό αποτέλεσμα υπηρετεί τη συνοχή κειμένου-εικόνας. Με μια παλέτα που αξιοποιεί όλη την γκάμα των χρωμάτων, μεταφέρει την ένταση αλλά και την ασφάλεια και τη φροντίδα που αποπνέει το οικογενειακό περιβάλλον.
Το βιβλίο στις τελευταίες σελίδες συνοδεύεται από προτάσεις εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων, που δίνουν την ευκαιρία στα παιδιά να «παίξουν» με όσα διάβασαν.
"Σαν τη γάτα με τον σκύλο"
Συμώνη Δημητρακοπούλου
εικονογράφηση: Γιάννης Σκουλούδης
Μεταίχμιο, 2026.
52 σελ.
ISBN 978-618-03-4375-5
Τιμή €7,70
