Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Παρουσίαση. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Παρουσίαση. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Πέμπτη 8 Οκτωβρίου 2026

Έκθεση Κοσμήματος "ΓΡΑΦΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ" // Εργαστήρι Τέχνης Χαλκίδας

 


Η Πρόεδρος του Εργαστηρίου Τέχνης Χαλκίδας κυρία Χαρίκλεια Μυταρά και ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής Άγγελος Αντωνόπουλος σας προσκαλούν στα εγκαίνια της Έκθεσης του τμήματος Κοσμήματος του Εργαστηρίου Τέχνης, η οποία έχει ως θέμα «Γραφές του κόσμου» την Παρασκευή 09/10 Οκτωβρίου στις 19.00, στην Αίθουσα Τέχνης «Αριστοτέλης», στην Παραλία Χαλκίδας.

Εγκαίνια έκθεσης: Παρασκευή 09/10/2026 στις 19.30

Διάρκεια έκθεσης: από 09/10 έως 21/10/2026,

Ωράριο έκθεσης: από Δευτέρα έως Παρασκευή, 18.30-22.00,

Σάββατο και Κυριακή πρωί 11.00- 14.00 και 18.30-22.00

Συντονισμός και επιμέλεια: Άκης Γκούμας, Χρυσοχόος, ερευνητής αρχαίων τεχνικών και δάσκαλος του Εργαστηρίου Τέχνης Χαλκίδας.

Συμμετέχουν: Καλαθέρη Αμαλία, Κουτσουδήμου Δήμητρα, Κυρίτση Βίκυ, Λαφαζάνη Νίκη, Λεμπέση Αργυρώ, Λιοπύρη Άννα Λουίζα, Μπιλίρη Γεωργία, Νερούτσου Ζωή, Οικονόμου Τάκης, Ουλουντάγ Γκιουλέ, Παπαπετροπούλου Μαρία, Πουλιανίτου Ρούλα, Συρρή Πόπη, Τζελέπη Βάλη, Τζέλφε Καίτη, Τζινιέρη Κέρυ, Τσούμαρη Χάιδω, Τσουρβάκα Ευαγγελία, Χαριτίδου Μπάλα Έφη, Χουντή Στελλάτου Φένια.

Δευτέρα 5 Οκτωβρίου 2026

"Νευρώνες Δύναμης. Οδηγός Εκπαίδευσης στη Διαμεσολάβηση"

 


Με μεγάλη χαρά σας ενημερώνουμε ότι κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη το βιβλίο μας ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΔΥΝΑΜΗΣ Οδηγός Εκπαίδευσης στη Διαμεσολάβηση. Μία δουλειά που κράτησε σχεδόν δέκα χρόνια είναι πλέον στην διάθεση όσων επιμορφώθηκαν από εμάς, όσων ασχολούνται με τη Διαμεσολάβηση και όσων προτίθενται να αφοσιωθούν σε αυτήν. Γιατί την αφοσίωσή της την θέλει.
Πρόκειται για έναν πολύ πρακτικό, βιωματικό και βήμα προς βήμα οδηγό που αφορά την εκπαίδευση και την κατάκτηση των δεξιοτήτων επικοινωνίας, την χρήση τους στην Διαμεσολάβηση αλλά και ως αυτογνωσιακό εργαλείο για την προσωπική ανάπτυξη. Με θεωρητική υποστήριξη, αναλυτικές ατζέντες δράσεων και όλες τις βιωματικές ασκήσεις δοσμένες αναλυτικά, επιθυμούμε να συμβάλει στην άμεση αλλά και μακροπρόθεσμή αλλαγή στάσεων και συμπεριφορών για μια ειρηνική συνύπαρξη σήμερα και στο μέλλον.

Μαρία Σφέτκου και Γεωργία Ρουμπέα


Δευτέρα 28 Σεπτεμβρίου 2026

« Το δέντρο που αγαπούσε πάει …σχολείο! » της ομάδας ΒΙΔΑ



Τη θεατρική χρονιά 2026-27, η ομάδα Βίδα, παράλληλα με τη νέα παράσταση "ΤΟ ΠΕΝΤΑΜΟΡΦΟ ΤΕΡΑΣ”, παρουσιάζει επίσης και φέτος μια διαδραστική παράσταση που έρχεται στον χώρο του σχολείου!

Η επιτυχημένη μουσικοθεατρική παράστασή “Tο δέντρο που αγαπούσε” της ομάδας ΒίΔα παρουσιάστηκε για δύο χρόνια στη Μουσική Βιβλιοθήκη στο Μέγαρο Μουσικής (Οκτώβριο 2024 έως Απρίλιο 2026) και συνεχίζει το ταξίδι φέτος σε μια μορφή διαδραστικής παιχνιδο-παράστασης: «Το δέντρο που αγαπούσε πάει… σχολείο!» σε ελεύθερη διασκευή, με περισσότερη διάδραση!

Η παράσταση έχει ζωντανή μουσική με εξαίσια αποσπάσματα κλασικής μουσικής με φλογέρες (σοπρανίνο, σοπράνο, άλτο και τενόρο).Τα παιδιά συμμετέχουν ενεργά και με φαντασία φτιάχνουν (μαζί με τους ηθοποιούς) την ιστορία του δέντρου που αγαπούσε μέσα από θεατρικό παιχνίδι. Ο θεματικός πυρήνας αναδεικνύει την αξία της φιλίας και την ανάγκη να νοιαζόμαστε και να φροντίζουμε όλα όσα αγαπάμε (από 3 έως 10 ετών). 

Καθημερινές παραστάσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν σε αίθουσα του σχολείου ή στην αυλή (αν το επιτρέπουν οι συνθήκες). Η παράσταση μπορεί να ταξιδέψει κι εκτός Αττικής. Παρακαλούμε επικοινωνήστε έγκαιρα για να βρείτε ημερομηνία που σας διευκολύνει. ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΚΡΑΤΗΣΕΙΣ: Εύα Στυλάντερ, Κατερίνα Χαλκούτσου, στα τηλέφωνα 210-86 65 144, 210-86 74 657 (Δευτ–Παρ 9.30-15.30), theatropol@otenet.gr

Action Aid: εκπαιδευτικό πρόγραμμα για το Δημοτικό.

Γκρεμίζοντας τοίχους, ανοίγοντας παράθυρα


Θεματικός άξονας: συμπερίληψη, πρόληψη της σχολικής βίας

Πόση σημασία έχει, τελικά, να δημιουργούμε χώρο για τον εαυτό μας και να αναγνωρίζουμε το ίδιο δικαίωμα και στα άλλα άτομα της κοινωνίας; Πόσο σημαντικό είναι να συμβιώνουμε αρμονικά, χωρίς βία, με σεβασμό και ασφάλεια;

Στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Γκρεμίζοντας τοίχους, ανοίγοντας παράθυρα» οι μαθητές και οι μαθήτριες αντικρίζουν τον προσωπικό τους «καθρέφτη» και καλούνται να αναζητήσουν το χώρο, μέσα στο οποίο μπορούν να συνυπάρχουν ισότιμα με τους άλλους. Υιοθετώντας τις αρχές της κοινωνικοσυναισθηματικής αγωγής και τα εργαλεία της βιωματικής μάθησης, το πρόγραμμα προσεγγίζει το ζήτημα της σχολικής βίας όχι ως μεμονομένη συμπεριφορά, αλλά ως φαινόμενο που προλαμβάνεται μέσω της συστηματικής καλλιέργειας αξιών όπως η αποδοχή της διαφορετικότητας, η ενσυναίσθηση, η συνεργασία, και η ενεργητική ακρόαση.

Αντλώντας έμπνευση από το μανιφέστο του Freidensreich Hundertwasser «Δικαίωμα στο Παράθυρο», το πρόγραμμα αξιοποιεί την Τέχνη ως εργαλείο έκφρασης, ανοιχτού διαλόγου και δημιουργίας. Με αυτό το τρόπο, δίνει στους μαθητές και τις μαθήτριες την ευκαιρία να συνδιαμορφώσουν ένα σχολείο χωρίς βία μέσω ενός συλλογικού έργου, που από τα θεμέλια του αναδεικνύεται η αξία της συμπερίληψης, της αλληλεγγύης και του αμοιβαίου σεβασμού.

Το πρόγραμμα απευθύνεται σε παιδιά Δ’, Ε’ και Στ’ Δημοτικού και υλοποιείται κάθε Τέταρτη και ώρα 10:00 – 11:30 στο Κέντρο της ActionAid, Πέτρας 93, Κολωνός.

Το ανώτατο όριο συμμετοχής για κάθε επίσκεψη είναι τα 25 παιδιά.

Για περισσότερες λεπτομέρειες καλέστε: 212 000 6365

Εκπαιδευτικά προγράμματα στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

 Εκπαιδευτικά & Δράσεις για μικρούς και μεγάλους / Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2026



Εκπαιδευτικά προγράμματα για όλες τις ηλικίες, θεάματα, ανοιχτές πρόβες.

Δείτε όλο το πρόγραμμα και κλείστε τις θέσεις σας εδώ!



Σάββατο 2 Μαΐου 2026

6η Διαδικτυακή Εσπερίδα της Πανελλήνιας Ένωσης Εκπαιδευτικών Αγωγής Υγείας

 


Σας ενημερώνουμε ότι η Πανελλήνια Ένωση Εκπαιδευτικών Αγωγής Υγείας διοργανώνει την 6η -και τελευταία για τη φετινή σχολική χρονιά- Διαδικτυακή Εσπερίδα την Παρασκευή 8 Μαΐου 2026 και ώρες18:00 - 20:00 με εισηγήτρια την Αναστασία Κούρτη, εκπαιδευτικό, ψυχοθεραπεύτρια-παιγνιοθεραπεύτρια. 

Τίτλος εισήγησης και εργαστηρίου:

"Εκπαιδευτικοί και burnout-Εξερευνώντας την επαγγελματική ταυτότητα του εκπαιδευτικού μέσα από δημιουργικές δραστηριότητες"

Η επαγγελματική εξουθένωση αποτελεί μια αυξανόμενη πρόκληση για τους εκπαιδευτικούς, επηρεάζοντας τόσο την προσωπική ευημερία όσο και την ποιότητα της διδασκαλίας. Στο δίωρο αυτό βιωματικό εργαστήριο, θα προσεγγίσουμε δημιουργικά το φαινόμενο του burnout μέσα από συμμετοχικές και αναστοχαστικές διαδικασίες.
Μέσα από βιωματικές ασκήσεις, οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να αναγνωρίσουν και να εκφράσουν τους βασικούς παράγοντες που δυσχεραίνουν την καθημερινή εκπαιδευτική πρακτική και συμβάλλουν στην επαγγελματική εξουθένωση. Στη συνέχεια, θα δουλέψουμε πάνω σε αυτές τις δυσκολίες σε ένα ασφαλές και υποστηρικτικό πλαίσιο, ενισχύοντας την αυτογνωσία, την ανθεκτικότητα και την αίσθηση συλλογικότητας.

Το εργαστήριο απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων που επιθυμούν να φροντίσουν τον εαυτό τους και να επαναπροσδιορίσουν τη σχέση τους με το επάγγελμά τους.
Λόγω του βιωματικού χαρακτήρα του εργαστηρίου είναι υποχρεωτική η χρήση κάμερας και μικρόφωνου για τους συμμετέχοντες/συμμετέχουσες.

Παρακαλούνται όσοι/όσες επιθυμούν να παρακολουθήσουν την Εσπερίδα, να συμπληρώσουν την παρακάτω φόρμα συμμετοχής μέχρι τις 7/5/2026 και ώρα 11.00 π.μ.


Το ίδιο βράδυ θα σας αποσταλεί το link της σύνδεσης.
Σε όσες και όσους συμμετέχουν θα δοθεί βεβαίωση.

Λίγα λόγια για τη συντονίστρια

Η Αναστασία Κούρτη είναι εκπαιδευτικός, ψυχοθεραπεύτρια–παιγνιοθεραπεύτρια, με πολυετή εμπειρία στην υποστήριξη παιδιών, εφήβων και ενηλίκων. Είναι υποψήφια διδάκτωρ στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο με αντικείμενο τη νευροδιαφορετικότητα, τη διαπολιτισμικότητα και την ψυχική υγεία.
Στην επαγγελματική της πορεία συνδυάζει την εκπαίδευση με την ψυχική υγεία, δουλεύοντας βιωματικά με ομάδες και αναπτύσσοντας παρεμβάσεις που ενισχύουν την ανθεκτικότητα και την ευημερία. Έχει σχεδιάσει και υλοποιήσει βιωματικά εργαστήρια για εκπαιδευτικούς, με έμφαση στην πρόληψη και
διαχείριση της επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout), ενώ αυτή την περίοδο συμμετέχει ως συντονίστρια Ομάδων στο πρόγραμμα του Πανεπιστημίου Αιγαίου «Συσχέτιση της ψυχικής υγείας των εκπαιδευτικών, των κοινωνικών επιστημόνων, των εργαζομένων στην ψυχική υγεία και της ποιότητας
ζωής».

Η Πρόεδρος                                                                                                         Η Αντιπρόεδρος

Θεοδώρα Αστέρη                                                                                     Γεωργίτσα Σταματοπούλου

Πώς να διαχειριστείτε αποτελεσματικά το στρες στην πρώιμη εφηβεία.

 



Βρίσκεσαι στην πρώιμη εφηβεία και δεν μπορείς να διαχειριστείς το στρες; Αυτό το βιβλίο θα σε βοηθήσει!

Η πρώιμη εφηβεία είναι μια περίοδος που συνήθως χαρακτηρίζεται από έντονο στρες. Αν και στον εξωτερικό παρατηρητή μπορεί να φαίνεται ότι όλα πάνε καλά, εσείς δεν παύει να κυριεύεστε από ανησυχίες. Ανησυχίες για τις αποφάσεις που πρέπει να πάρετε, για να είστε πάντα συνεπείς με τα μαθήματά σας στο σχολείο, για το πώς θα αποκτήσετε περισσότερη ανεξαρτησία και πώς θα κάνετε νέες παρέες, για το πώς θα είναι όλοι ευχαριστημένοι – τόσο εσείς όσο και οι υπόλοιποι γύρω σας. Και όλα αυτά προκαλούν έντονο στρες.
Μάθετε δεξιότητες που βελτιώνουν τη διαχείριση του στρες και γίνετε το αφεντικό του εγκεφάλου σας! Σε αυτό το βιβλίο, θα βρείτε άπειρες στρατηγικές και μεθόδους για να εφαρμόσετε σε ό,τι κι αν προκύψει την περίοδο της πρώιμης εφηβείας, ώστε αφενός το στρες και η ανησυχία να μη στέκονται εμπόδιο στα πράγματα που έχουν μεγαλύτερη σημασία για εσάς και αφετέρου να αποκτήσετε αυτοπεποίθηση.

Πώς να διαχειριστείτε αποτελεσματικά το ΣΤΡΕΣ στην πρώιμη εφηβεία
Παιδιά με αυτοπεποίθηση
Silvi Guerra

Επιστημονική Επιμέλεια
Ελένη Βασιλάκη, Αικατερίνη Βάσιου

Μετάφραση
Έμιλυ Κρητικού, Αιμιλία-Αλεξάνδρα Κρητικού

Εκδόσεις Gutenberg, 2026
Σελ.223.

Η αξιολόγηση του παιδιού μέσω του Portfolio




Το παρόν βιβλίο προέκυψε από την ανάγκη των εκπαιδευτικών για ένα στιβαρό θεωρητικό και επιστημονικό υπόβαθρο στην αξιολόγηση του παιδιού και, ειδικότερα, στη χρήση του Portfolio.

Το Portfolio αποτελεί μια μέθοδο αυθεντικής, διαμορφωτικής αξιολόγησης που συγκεντρώνει συστηματικά δείγματα εργασίας του παιδιού, αναδεικνύοντας την πρόοδο, τις ικανότητες και τις προσπάθειές του σε βάθος χρόνου. Αντί για βαθμούς, προωθεί την αυτοαξιολόγηση και την ενεργό συμμετοχή παιδιών, εκπαιδευτικών και γονέων.

Το Portfolio αποτελεί τη δημοφιλέστερη μέθοδο αυθεντικής αξιολόγησης και εντάσσεται ανάλογα με το σκοπό του, στις ευρύτερες προσεγγίσεις της αξιολόγησης, καθεμία από τις οποίες έχει τις δικές της θεωρητικές επιστημονικές βάσεις. Σύμφωνα με τις σύγχρονες θεωρίες, αναδεικνύεται ο σημαντικός ρόλος όλων των εμπλεκόμενων στην εφαρμογή του Portfolio, εκπαιδευτικών–παιδιών–συνομηλίκων–γονέων–στελεχών εκπαίδευσης. Επίσης, απαιτείται η διαμόρφωση μιας αξιολογικής κουλτούρας μάθησης στο σχολείο, με τη συνεργασία και την επιμόρφωση όλων των εμπλεκόμενων. Η εξέλιξη της αξιολόγησης στην εκπαίδευση αποτελεί κρίσιμο τομέα για την κατανόηση των εκπαιδευτικών αλλαγών και των προκλήσεων που αντιμετωπίζει το εκπαιδευτικό σύστημα. Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα αναγνωρίζει τη σπουδαιότητα του Portfolio μέσω της εισαγωγής του στο πρόγραμμα σπουδών.

Το βιβλίο απευθύνεται σε ένα ευρύ φάσμα αναγνωστών, όπως ερευνητές, φοιτητές, εκπαιδευτικούς, στελέχη εκπαίδευσης και διαμορφωτές πολιτικής, οι οποίοι επιθυμούν να κατανοήσουν σε βάθος τη διαχρονική εξέλιξη της αξιολόγησης του παιδιού και τον ρόλο της στη λειτουργία του εκπαιδευτικού συστήματος. Το βιβλίο φιλοδοξεί να προσφέρει στους αναγνώστες μια ευρεία κατανόηση της σημασίας των σύγχρονων εκπαιδευτικών αλλαγών και της συμβολής τους στην αναβάθμιση της μάθησης και του σχολικού περιβάλλοντος.


Η αξιολόγηση του παιδιού μέσω του Portfolio
Θεωρητικό πλαίσιο και προσεγγίσεις
Ανθούλα Νεραντζίδου
Εκδόσεις Δίσιγμα, 2025
144 σελ.

Τρίτη 10 Μαρτίου 2026

"Αργή παιδαγωγική" της Alison Clark

 


Το βιβλίο "Αργή παιδαγωγική: Μια προσέγγιση για την αβίαστη μάθηση στην προσχολική ηλικία" εστιάζει στη σημασία του παρεχόμενου χρόνου στην προσχολική ηλικία, υποστηρίζοντας την αξία των αργών παιδαγωγικών πρακτικών και της αβίαστης μάθησης. Η Alison Clark αναφέρεται σε εναλλακτικές πρακτικές στην προσχολική εκπαίδευση, αγωγή και φροντίδα που επιτρέπουν έναν διαφορετικό ρυθμό και παλμό, στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μέρη. Το πρώτο εξετάζει τις πιέσεις στην προσχολική εκπαίδευση, αγωγή και φροντίδα για επιτάχυνση και για να είναι τα παιδιά «έτοιμα» για το επόμενο στάδιο. Στη συνέχεια, το βιβλίο διερευνά διαφορετικές σχέσεις με τον χρόνο και το ρολόι για τα μικρά παιδιά και τους εκπαιδευτικούς. Το δεύτερο μέρος διερευνά μερικές από τις μορφές που μπορούν να πάρουν οι αβίαστες πρακτικές, συμπεριλαμβανομένων των υπαίθριων δραστηριοτήτων, του ατελιέ, των καθημερινών ρουτινών, των ιστοριών, της παιδαγωγικής τεκμηρίωσης και της «αργής» έρευνας. Το τρίτο μέρος παρουσιάζει ποια θα ήταν μια ορθή προσέγγιση του χρόνου στην προσχολική εκπαίδευση, αγωγή και φροντίδα, ενώ συζητά τις προκλήσεις και τις δυνατότητες που συναντάμε στα προσχολικά κέντρα.

Το βιβλίο λειτουργεί ως καταλύτης για μια επείγουσα συζήτηση σχετικά με την ανάγκη επιβράδυνσης στην εκπαιδευτική πράξη και την εκπαίδευση των παιδαγωγών, ώστε να λειτουργούν λιγότερο ως βιαστικοί ενήλικες, δίνοντας περισσότερα κίνητρα και ευκαιρίες στα παιδιά να (αυτ)ενεργήσουν μακριά από την πίεση του χρόνου. Παράλληλα, διερευνά μελέτες περιπτώσεων όπου οι αργές παιδαγωγικές πρακτικές στην εκπαίδευση της προσχολικής ηλικίας ήδη εφαρμόζονται. Μπορεί να αποτελέσει βασικό ανάγνωσμα για φοιτητές, ερευνητές, παιδαγωγούς και υπεύθυνους χάραξης εκπαιδευτικής πολιτικής προσφέροντας ουσιαστική κατανόηση της σχέσης με τον χρόνο στην προσχολική ηλικία και τη σημασία της αργής παιδαγωγικής και της αβίαστης μάθησης.

Αργή παιδαγωγική
Μια προσέγγιση για την αβίαστη μάθηση στην προσχολική ηλικία
Alison Clark
Επιστημονική επιμέλεια: Μαρία Σταμάτογλου – Ζωή Κωνσταντινίδου
232 σελ.
ISBN 978-618-202-255-9
Εκδόσεις Δίσιγμα, Θεσσαλονίκη, 2025. 

"Θεατροπαιδαγωγική και κουκλοθέατρο" της Μάγδα Βίτσου

 




Πώς μπορεί η τέχνη να γίνει καταλύτης για τη μάθηση, την ενσυναίσθηση και την κοινωνική αλλαγή στην εκπαίδευση παιδιών προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας; Πώς μπορεί να αφυπνίσει τη φαντασία, τη χαρά του παιχνιδιού και την αίσθηση συμμετοχής σε μια κοινότητα μάθησης;

Το βιβλίο αυτό εστιάζει στη θεατροπαιδαγωγική και το κουκλοθέατρο ως δυναμικές μορφές τέχνης που στηρίζονται στη δημιουργική δράση, τη φαντασία και τη συνεργασία. Η θεατροπαιδαγωγική συνδέεται με το εφαρμοσμένο θέατρο και αναδεικνύεται ως μια ολιστική εμπειρία που ενώνει την καλλιτεχνική δημιουργία, την αισθητική απόλαυση και την παιδαγωγική πράξη. Μέσα από τη συλλογική διερεύνηση και την ενεργή εμπλοκή, δίνει στα παιδιά τη δυνατότητα να εκφράζονται ελεύθερα, να καλλιεργούν κριτική σκέψη και να διαμορφώνουν κοινωνική συνείδηση.

Το κουκλοθέατρο παρουσιάζεται ως καλλιτεχνική και παιδαγωγική πρακτική που συνδυάζει την αισθητική εμπειρία με τη δημιουργική έκφραση. Ενισχύει τη γλωσσική ανάπτυξη, λειτουργεί ως γέφυρα πολιτισμικής διαμεσολάβησης και δημιουργεί χώρους συμπερίληψης και συναισθηματικής επικοινωνίας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο εφαρμοσμένο κουκλοθέατρο, όπου το εμψυχούμενο αντικείμενο γίνεται φορέας αφήγησης, ταυτότητας και δημιουργικής διερεύνησης του κόσμου.

Με θεωρητική τεκμηρίωση και πρακτικές εφαρμογές, το βιβλίο προσφέρει έμπνευση και κατευθύνσεις για την ουσιαστική ένταξη της δραματικής τέχνης στην εκπαιδευτική καθημερινότητα.

"Θεατροπαιδαγωγική και κουκλοθέατρο
Θεωρητικές προσεγγίσεις και πρακτικές εφαρμογές στην προσχολική και πρώτη σχολική ηλικία"
Μάγδα Βίτσου
424 σελ.
ISBN 978-618-202-279-5
Εκδόσεις Δίσιγμα, Θεσσαλονίκη, 2025.

Δευτέρα 2 Φεβρουαρίου 2026

«Εργαστήρια κοινωνικής ενσυναίσθησης με οδηγό τη λογοτεχνία».



Σας ενημερώνουμε ότι η Πανελλήνια Ένωση Εκπαιδευτικών Αγωγής Υγείας, διοργανώνει την 4η Διαδικτυακή Εσπερίδα με θέμα:

«Εργαστήρια κοινωνικής ενσυναίσθησης με οδηγό τη λογοτεχνία».

Η Εσπερίδα θα υλοποιηθεί την Παρασκευή 13 Φεβρουαρίου 2026, ώρες 18:00 - 20:00.

Σκοπός είναι η γνωριμία και η συζήτηση πάνω σε θέματα ψυχικής-συναισθηματικής υγείας και πρόληψης στο σχολείο. Εισηγήτρια και εμψυχώτρια θα είναι η :
· Χριστίνα Χρηστίδου: Κοινωνική Λειτουργός -Παιδαγωγός-Ψυχολόγος, π. Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας στη Δ.Δ.Ε. Δυτ. Θεσ/νίκης. Η εισήγηση και το εργαστήριο θα έχει τίτλο «Γνωρίζοντας τον εαυτό μου & τους άλλους με οδηγό τον ‘Μικρό Πρίγκιπα’»

Αξιοποιείται εκπαιδευτικό υλικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην τάξη από την/τον οποιοδήποτε εκπαιδευτικό, από Ε’-Στ’ Δημοτικού ως και Α’ Λυκείου, υπό μορφή εργαστηρίων, αξιοποιώντας τη βιωματική μεθοδολογία και με όχημα ένα δυνατό λογοτεχνικό κείμενο.

Παρακαλούνται όσοι/ες επιθυμούν να παρακολουθήσουν την Εσπερίδα, να συμπληρώσουν την παρακάτω φόρμα συμμετοχής μέχρι τις 12/2/2026 και ώρα 12.00 μ.μ..


Το ίδιο βράδυ θα σας αποσταλεί το λινκ της σύνδεσης. Παραθέτουμε σύντομο βιογραφικό σημείωμα της εισηγήτριας.

Η κα Χριστίνα Χρηστίδου είναι Κοινωνική Λειτουργός -Παιδαγωγός-Ψυχολόγος με μεταπτυχιακές σπουδές στην Κοινωνική Ψυχιατρική-Παιδοψυχιατρική. Εργάστηκε ως Κοινωνική Λειτουργός σε διάφορους φορείς Υγείας & Πρόνοιας, ως δασκάλα και ως καθηγήτρια από το 1991.

Από το 2004 υπηρέτησε ως Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας στη Δ.Δ.Ε. Δυτ. Θεσ/νίκης μέχρι το 2022, στο πλαίσιο της οποίας εκπαιδεύτηκε σε θέματα Ισότητας Φύλων, Σεξουαλικής Αγωγής, Εξαρτήσεων, Διαδικτύου, Δικαιωμάτων, Εθελοντισμού, Ενεργού Πολιτειότητας, Ψυχικής Υγείας, Σχολικού Εκφοβισμού, Σχολικής Διαμεσολάβησης, ενώ υποστήριξε και επιμόρφωσε εκπαιδευτικούς στην εφαρμογή ανάλογων προγραμμάτων στα σχολεία. Παράλληλα σχεδίασε και υλοποίησε προγράμματα και παρεμβάσεις για μαθητές και μαθήτριες, πράγμα που συνεχίζει να κάνει και σήμερα σε εθελοντική βάση.

Η Πρόεδρος                                                                                                           Η Αντιπρόεδρος


Θεοδώρα Αστέρη                                                                                      Γεωργίτσα Σταματοπούλου

Τετάρτη 21 Ιανουαρίου 2026

Πόση συμπερίληψη αντέχει η ελληνική λογοτεχνία για παιδιά και εφήβους;

H περίφημη σειρά sex education που έδειξε πόσο πίσω είμαστε εδώ
 



Συζητούν Μάνος Κοντολέων και Μαρίζα Ντεκάστρο

Αναδημοσίευση από τον Αναγνώστη



Μ. Ντ. Το πρώτο άρθρο, του πολύ επιτυχημένου δεκάλογου με τα Δικαιώματα του Μικρού Αναγνώστη (βασίζεται στις αρχές του Daniel Pennac), γράφει ότι καθένας έχει δικαίωμα να μη διαβάζει!
Ακούγεται αιρετικό, όμως σκιαγραφεί ένα μέρος της πραγματικότητας. Οποιονδήποτε ρωτήσουμε θα δηλώσει με σθένος ότι το διάβασμα κάνει καλό! Αντιλέγω ότι τα παιδιά ούτως ή άλλως διαβάζουν από πινακίδες μέχρι οδηγίες, και τις κατανοούν. Γιατί είναι υποχρεωτικό να διαβάζουν βιβλία, και γιατί πρέπει να το μάθουν; Φτάνουμε λοιπόν στη ουσία αυτού που ονομάζεται καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας, η οποία κατά τη γνώμη μου σημαίνει δημιουργία μιας δια βίου συνήθειας.
Χωρίς πολλά λόγια, τα βιβλία προσφέρουν παντοιοτρόπως στην ανάπτυξη των παιδιών, των νέων και ημών των ενηλίκων.

Μ. Κ. Είναι γεγονός πως η καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας ξεκινά από το σπίτι και το σχολείο.
Αλλά αν οι γονείς δεν είχαν μάθει όντες οι ίδιοι παιδιά να αγαπούν τη λογοτεχνία, μα μήτε και μια τέτοια σχέση ανέπτυξαν από μόνοι τους ως ενήλικες, τότε το σχολείο είναι ο μόνος χώρος όπου ο νέος άνθρωπος θα συναντηθεί με τους διαχρονικούς λογοτεχνικούς ήρωες.
Άρα είναι σχεδόν αυτονόητο πως κάθε φορά που συζητάμε για το πώς τα παιδιά μαθαίνουν να αγαπούν το διάβασμα, να καταλήγουμε στο ίδιο σημείο: στο σχολείο.
Για ένα μεγάλο -ίσως το μεγαλύτερο- μέρος παιδιών, η ουσιαστική τους σχέση με τη λογοτεχνία χτίζεται στη σχολική τάξη. Εκεί ανακαλύπτουν ότι η αφήγηση δεν είναι απλώς μια ακόμη εργασία της γλώσσας, αλλά ένας τρόπος να δεις τον κόσμο.

Μ. Ντ. Να βγεις από τον μικρόκοσμό σου. Τι διαβάζουν στο σχολείο; Ας κάνουμε υποθέσεις για το πώς επιλέγει τα βιβλία που βάζει στην τάξη του ένας εκπαιδευτικός. Με βάση έναν υποθετικό μέσο όρο των ενδιαφερόντων της ηλικίας; Με το τι κυκλοφορεί; Με το πόσο ‘ακούγεται’ κάποιο βιβλίο; Τι ρόλο παίζει η αναγνωρισιμότητα του/της συγγραφέως;
Επιπλέον, εδώ εμφανίζονται, από το πλάι, θέματα όπως τα βραβεία, οι επιλογές και η προώθηση που κάνουν οι εκδότες, τα προτεινόμενα βιβλία (που έστειλε ή θα στείλει το Υπ. Παιδείας), το κοινωνικό/μορφωτικό υπόβαθρο των οικογενειών και των σχολικών ομάδων. Όλα συνεισφέρουν στη διαμόρφωση της αναγνωστικής ταυτότητας των παιδιών!

Μ. Κ. Προφανώς. Ο εκπαιδευτικός, με τις επιλογές του, δεν δίνει στα παιδιά απλώς ένα βιβλίο να διαβάσουν· τους ανοίγει ή τους κλείνει πόρτες. Μπορεί, χωρίς καν να το συνειδητοποιεί, να διαμορφώσει το πώς ένα παιδί ή έφηβος αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και τι θεωρεί ότι «χωράει» στη δική του ζωή. Αυτός ο ρόλος του εκπαιδευτικού ως άτυπου επιμελητή της αναγνωστικής ταυτότητας των μαθητών είναι καθοριστικός.

Μ. Ντ. Αυτές οι άτυπες, ή και καλοπροαίρετες παρεμβάσεις, οδηγούν σε ποικίλα φαινόμενα που, όπως λες ανοίγουν ή κλείνουν πόρτες. Όταν κλείνουν πόρτες τα ονομάζω λογοκρισίες.

Μ. Κ. Η πρόταση ενός βιβλίου, μια συζήτηση που ανοίγει, μια άλλη που αποφεύγεται — όλα αυτά διαμορφώνουν σιγά σιγά το τοπίο της σχολικής ανάγνωσης. Γι’ αυτό και το σχολείο έχει τόσο μεγάλη επιρροή: δεν προσφέρει απλώς πρόσβαση σε βιβλία, αλλά σε νόημα. Η επιλογή ενός κειμένου δεν αποφασίζει μόνο τι θα μάθει το παιδί, αλλά και τι επιτρέπεται να ειπωθεί δημόσια μέσα στο πλαίσιο μιας κοινωνίας με συγκεκριμένες ευαισθησίες και όρια.

Μ. Ντ. Συνακόλουθα, και λόγω της αγωνιώδους μέριμνας για την ανάπτυξη της ανάγνωσης των νεαρών αναγνωστών, απορρέουν πολλοί διδακτισμοί από την πλευρά των ενηλίκων. Εξηγούμαι. Ο πρώτος εμφανής διδακτισμός, τον οποίο έχουν μάθει να αποφεύγουν, κάπως τουλάχιστον, οι δόκιμοι συγγραφείς είναι η απλή, μη ζυγισμένη και υπερβολική παράθεση γνωστικών πληροφοριών. Για παράδειγμα, προτείνουν στους αναγνώστες ένα αστυνομικό μυστήριο το οποίο στην ουσία λειτουργεί ως αφορμή για μάθηση. Πολλά τέτοια μυθιστορήματα κυκλοφορούν! Ένας δεύτερος, μη ομολογούμενος, αφορά τις αποδεκτές κοινωνικές πρακτικές. Τις περιλαμβάνει η πλειονότητα των εικονογραφημένων βιβλίων για μικρά παιδιά, με θέματα, π.χ. τις παιδικές ομάδες, το σχολείο, τις σχέσεις. Χαρακτηριστικό τους μια τυπική ανάπτυξη, η οποία εισάγει το θέμα με την αρνητική περιγραφή κάποιας κατάστασης και καταλήγει στο επιθυμητό αποτέλεσμα του κοινωνικά σωστού.
Είναι δεδομένο ότι οι ενήλικοι αποφασίζουν τι χωράει και τι δεν χωράει στη ζωή, πώς πρέπει να είναι-παιδί και έφηβος- ώστε να είναι κοινωνικά ορθός. Ωστόσο, πολλά εξαφανίζονται στην αναγνωστική πορεία, και ειδικά αυτά που σχετίζονται με κρίσεις, σκέψεις, στάσεις και αποδοχές. Και ένας τρίτος, που συνδέεται με τα παραπάνω, είναι τα θέματα που συζητιούνται δύσκολα.

Μ. Κ. Αυτός ο ρόλος του εκπαιδευτικού ως άτυπου επιμελητή της αναγνωστικής ταυτότητας των μαθητών είναι καθοριστικός. Ας το παραδεχτούμε: τα περισσότερα παιδιά και έφηβοι γνωρίζουν τη λογοτεχνία μέσα από τους δασκάλους και τους καθηγητές τους. Αν ένας εκπαιδευτικός αγαπά ένα βιβλίο και το φέρει ζωντανά μέσα στην τάξη, μια σπίθα ανάβει. Όμως η ίδια αυτή επιρροή γεννά και το ερώτημα: ποια βιβλία δεν φτάνουν ποτέ στην τάξη — και γιατί; Η απάντηση βρίσκεται συχνά όχι στην ποιότητα ενός βιβλίου, αλλά στους άγραφους κανόνες που διέπουν το σχολικό περιβάλλον. Εκπαιδευτικοί, συχνά από φόβο μήπως προκαλέσουν αντιδράσεις, λειτουργούν με μια συντηρητικότητα που δεν δηλώνεται ανοιχτά αλλά υπάρχει παντού.

Μ. Ντ. Συντηρητικότητα, να ένα παράδειγμα στα όρια του γελοίου. Έχεις διαβάσει, φαντάζομαι, τον Πόλεμο των κουμπιών, του Λουί Περγκώ. Οι παρέες που συγκρούονται στο μυθιστόρημα είναι σκέτα αλάνια. Και φυσικά αλληλοεκτοξεύουν πολλές βρισιές. Πριν καμιά δεκαετία, οι γονείς παιδιών μιας ΣΤ’ δημοτικού το έκριναν ακατάλληλο λόγω των κακών λέξεων και ζήτησαν από το σχολείο να το αποσύρει από τα αναγνώσματα της τάξης!

Μ. Κ. Και πολύ συχνά αυτοί οι μεγάλοι -οι ενήλικες, δηλαδή, με την ιδιότητα του γονέα- στέκονται απέναντι σε διδάσκοντες που προσπαθούν να πλατύνουν τους ορίζοντες και τις ευαισθησίες των μαθητών τους με αναγνώσεις τέτοιων –‘τολμηρών’- βιβλίων.
Έτσι προκύπτει μια άτυπη λογοκρισία, όπως λες, τόσο στις τάξεις της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, όσο -και κυρίως- στις αντίστοιχες της δευτεροβάθμιας, Όχι μέσα από απαγορεύσεις, αλλά μέσα από αποφυγές. Δεν χρειάζεται κάποιος να πει «αυτό το βιβλίο είναι ακατάλληλο»· αρκεί να μην το προτείνει ποτέ. Κι έτσι θέματα όπως αυτά που έχουν να κάνουν με την ανίχνευση εκ μέρους των παιδιών και των εφήβων της πλέον προσωπικής έκφρασης της ταυτότητάς τους -αναφέρομαι στην αναγνώριση και συμφιλίωση με την σεξουαλικότητά τους- απουσιάζουν από το σχολικό σύμπαν. Όχι επειδή τα παιδιά και οι έφηβοι δεν είναι έτοιμοι να συνδιαλλαγούν με αυτή τη γνώση, αλλά επειδή οι ενήλικες νιώθουν άβολα. Είναι πιο εύκολο να διατηρείται μια εικόνα «αθωότητας» παρά να αναγνωριστεί ότι τα παιδιά και οι έφηβοι ζουν σε έναν πολύπλοκο κόσμο και έχουν ανάγκη από λόγια που θα τα βοηθήσουν να τον κατανοήσουν.

Μ. Ντ. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι πρόκειται για μια άρνηση της πραγματικότητας. Πάντως, υπάρχουν και άλλα θέματα. Το πρώτο, η αυτολογοκρισία των συγγραφέων. Διαβάζοντας Έλληνες και ξένους συγγραφείς, παρατηρούμε ότι οι δικοί μας θέτουν, άλλος λιγότερο, άλλος περισσότερο απαλά τα ‘δύσκολα’, για να αποφύγουν τις συνέπειες… Ο ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ είχε ζητήσει το 2018 από συγγραφείς να γράψουν την άποψή τους για το εάν αυτολογοκρίνονται όταν γράφουν για εφήβους. Δημοσιεύτηκαν τον Φεβρουάριο, και μεταξύ αυτών -Π. Κουτσάκης, Α. Κοντολέων, Β. Ηλιόπουλος, Β. Παπαθεοδώρου, Θ. Κούκιας- ήσουν και εσύ.
Το δεύτερο αφορά τους εκδότες και την πολιτική τους: σε ποιο κοινό στοχεύουν, τι εκδίδουν και τι όχι, πόσο επηρεάζονται από τις διεθνείς τάσεις, πόσο είναι διατεθειμένοι να κάνουν ανοίγματα. Ανάμεσα σε άλλα, θυμάμαι το εξαντλημένο πλέον νεανικό μυθιστόρημα Το κάνουμε; του Μέλβιν Μπέρτζες από τις εκδ. ΜΙΝΩΑΣ που εκδόθηκε το 2004.
Το τρίτο η κριτική. Τι κάνει η κριτική, αν όχι να προβάλει απόψεις ανάλογα με τις πεποιθήσεις του γράφοντος; Που σημαίνει κατά ποσόν έχει ανοιχτές ιδέες, δέχεται το καινούργιο, φοβάται και θέλει να προστατέψει τους νεαρούς αναγνώστες;

Μ. Κ. Οι κοινωνικές νόρμες παίζουν εδώ καθοριστικό ρόλο. Ζητούμε -ίσως και επιβάλουμε- από τα παιδιά και τους εφήβους επιλεκτική ωριμότητα: να είναι υπεύθυνα, αποδοτικά, πειθαρχημένα, αλλά ταυτόχρονα «καθαρά» από κάθε τι που μπορεί να διαταράξει το ιδανικό της ομοιομορφίας. Έτσι η όποια αναφορά εντός του σχολείου σε ιστορίες που αγγίζουν την ταυτότητα, την επιθυμία του σώματος, την αναγνώριση της ιδιαιτερότητας του άλλου και το δικαίωμα να αναγνωριστεί η όποια δική μας, απουσιάζει. Δεν είναι ότι αυτά τα θέματα θεωρούνται επικίνδυνα· είναι ότι θέτουν υπό αμφισβήτηση την επικρατούσα κοινωνική εικόνα για τη συμπεριφορά των φύλλων.

Μ. Ντ. Μιλάμε συνεχώς για τα στερεότυπα, τα οποία όμως έχουν πολλά πόδια. Η αμφισβήτηση ξεκίνησε από τα έμφυλα και πέρασε στη συμπερίληψη, ως ιδέα για να παταχθούν τα φυλετικά και τα ρατσιστικά. Πολύ λίγοι συγγραφείς διανοούνται να μην πλάσουν ήρωες διαφόρων μειονοτήτων και οι εικονογράφοι το ίδιο. Από την άλλη, εμφανίζονται καινούργια, του ‘καλού σκοπού’, δηλαδή ένας νέος αποδεκτός διδακτισμός. Βρίσκονται κάτω από την ομπρέλα της κοινωνικής αποδοχής και της συμπερίληψης, η οποία ανιχνεύει διαφορετικών ειδών ‘ιδιομορφίες’- τις πολλαπλές ταυτότητες, τις μορφές της οικογένειας, τα νεαρά άτομα με ψυχικές και άλλες παθήσεις, τον σεξουαλικό προσανατολισμό, τη βία εντός και εκτός οικείου περιβάλλοντος, κ.ά.- και οι οποίες έρχονται στην επιφάνεια προς συζήτηση και οι οποίες συχνά θάβονται…

Μ. Κ. Τα βιβλία που αποκλείονται δεν απειλούν τα παιδιά· απειλείται ο κοινωνικός κομφορμισμός των ενηλίκων. Μια ιστορία για ένα παιδί που αγαπά κάποιον του ίδιου φύλου δεν θέτει σε κίνδυνο τους μαθητές — θέτει σε κίνδυνο τις βεβαιότητες μιας κοινωνίας που δυσκολεύεται να αποδεχτεί την ποικιλομορφία. Ένα βιβλίο που μιλά για την εφηβική σεξουαλικότητα δεν «εκθέτει» τα παιδιά σε κάτι σκοτεινό — εκθέτει τους μεγάλους σε μια πραγματικότητα που θα προτιμούσαν να μην αντιμετωπίζουν.
Όταν ένα σχολείο αποφεύγει τέτοια βιβλία, στην ουσία υπακούει σε μια βαθιά ριζωμένη σύμβαση: ότι η παιδικότητα πρέπει να παραμείνει σιωπηλή για να θεωρείται «ασφαλής». Όμως η σιωπή δεν προστάτεψε ποτέ κανένα παιδί ή έφηβο. Αυτό που τα προστατεύει είναι η δυνατότητα να αναγνωρίσουν την εμπειρία τους, να τη δουν καθρεφτισμένη κάπου, να την ονομάσουν.

Μ. Ντ. Εν κατακλείδι, Μάνο, ας συμφωνήσουμε στο εξής, όπως μου το έστειλες: Το λογοτεχνικό βιβλίο δεν είναι απλώς ένα μέσο διδασκαλίας· είναι δείκτης συμπερίληψης. Η ανάγνωση είναι μια πολιτική πράξη. Κι αν θέλουμε πραγματικά τα παιδιά να αναπτύξουν μια σχέση ουσιαστική με τη λογοτεχνία, πρέπει πρώτα να αποδεχτούμε ότι ο κόσμος τους —και ο δικός μας— δεν μπορεί να περιορίζεται σε παλιές νόρμες. Οι ιστορίες που τους προσφέρουμε καθορίζουν όχι μόνο τι θα διαβάσουν, αλλά και τι θα τους επιτρέψουμε να γίνουν.

Δευτέρα 29 Δεκεμβρίου 2025

Βιβλία για τις γιορτές, Διαβάζοντας κάτω απ’ το δέντρο, 14+2 χριστουγεννιάτικα βιβλία

 




Άρθρο της Έφης Κατσουρού

Αναδημοσίευση από τον Αναγνώστη.

Τα Χριστούγεννα είναι η ιδανική περίοδος για ζεστά ροφήματα, μαλακά πουλόβερ και κουβέρτες, αμέτρητα λαμπιόνια που απενοχοποιούν την πιο κιτς εκδοχή μας, βόλτες στα βιβλιοπωλεία, δώρα, δώρα και άλλα δώρα, αγκαλιές σαν πυροτεχνήματα και διάβασμα μαζί ή μόνοι κάτω από στολισμένα δέντρα περιμένοντας τον Άη Βασίλη. Όσο γλυκανάλατα ή κλισέ και αν ακούγονται όλα αυτά δοκιμάστε τα, πάρτε παιδιά, ανίψια, εγγόνια, μικρότερα αδέρφια και ξαδέρφια, παιδιά των κολλητών σας και διαβάστε κάτω απ’ το δέντρο, στα σπίτια ή στα καφέ, στο τραίνο, στο αυτοκίνητο βιβλία με θέμα τα Χριστούγεννα… τα παιδιά αγαπούν να διαβάζουν θεματικά. Και μην ξεχάσετε να παίζει από πίσω κουρτίνα χριστουγεννιάτικη μουσική.

Ακολουθούν επιλογές χριστουγεννιάτικων βιβλίων, νέες και παλιές εκδόσεις, επανεκδόσεις, για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι καινούργιοι…

ΟΤΑΝ ΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ ΓΡΑΦΟΥΝ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

…τα παιδιά και οι ποιητές βιώνουν τα Χριστούγεννα με εκ διαμέτρου αντίθετη διάθεση. Ωστόσο, κάπου στη βάση υπάρχει μια ρίζα κοινή στο βίωμα αυτό, σαν ένα νόμισμα γυρισμένο από την άλλη όψη, το κράμα του μετάλλου είναι κοινό, αλλάζει η οπτική. Ίσως για αυτό οι ποιητές είναι εκείνοι που πιο εύκολα μπορούν να νιώσουν (τα) παιδιά τα Χριστούγεννα.


Ο μικρός Δημήτρης, ή Τάκης, ή Ντίμης, ή Μιμάκος, ή το «χρυσό» αγόρι της μαμάς του, λατρεύει τα Χριστούγεννα από μωρό, και τώρα, που έχει φτάσει στη δευτέρα τάξη του δημοτικού, μας ιστορεί την αγάπη του αυτή με πάθος για όλα όσα είναι Χριστούγεννα: τα δώρα, το χιόνι, το στολισμένο δέντρο, τις διακοπές από το σχολείο, την αγάπη που πέφτει σαν χρυσόσκονη… και αποφασίζει να κάνει κάθε μέρα να είναι Χριστούγεννα με μικρά τεχνάσματα. Με μια γυάλινη χιονόμπαλα, μοιράζοντας παιχνίδια σε παιδιά μεταναστών, σαν να είναι ο λαμβάνων και όχι ο δίδων, στολίζοντας τον κήπο του σπιτιού του και διατηρώντας τον έτσι όλον τον χρόνο, και φτιάχνοντας τελικά τον δικό του μικρό πλανήτη, έναν πλανήτη πάνω στον πλανήτη γη γεμάτο χρυσόσκονη αγάπης, που για αρχή τον κατοικεί ο ίδιος και του αρκεί που για συγκάτοικό του έχει τη γιαγιά του. Ίσως και άλλα παιδιά να θέλουν να τον επισκεφτούν εκεί..


Ένα παιδί απευθύνεται στο μικρό (γυμνό ακόμη) χριστουγεννιάτικο δέντρο, θέλει να το παρηγορήσει για τον ξεριζωμό του και να του δείξει τη στοργή με τις αγκαλιές και τα στολίδια που θα του φορέσει. Μια σύντομη ποιητική αφήγηση με απεύθυνση προς το δέντρο, τον πραγματικό πρωταγωνιστή των γιορτών, αυτόν που όλοι κάποτε σαν παιδιά του απευθύναμε το λόγο ονειρευόμενοι.. Ένα ποίημα ωδή στο αγαπημένο δέντρο των παιδιών από έναν δεξιοτέχνη της απλότητας στην ποιητική φόρμα. Ο e.e.cummings αποτελεί τον ιδανικότερο ποιητή για να έρθουν οι μικροί αναγνώστες σε επαφή με την μοντέρνα, μη ομοιοκατάληκτη, ποίηση. Η άρθρωση του στίχου του μοιάζει με παιχνίδι και ο λιτότητα του λόγου του επιτρέπει στα παιδιά ακόμη και προσχολικής ηλικίας να ταξιδέψουν με τις λέξεις του.


Ο μικρός Γιαννάκης με το κόκκινο κασκόλ του, μοιάζει να είναι το alter ego του ποιητή. Η ιστορία του βιβλίου απλή και γειωμένη, μας φέρνει σε επαφή με την παράδοσή μας. Τα Χριστούγεννα, η Πρωτοχρονιά και τα Φώτα, δίπλα-δίπλα με του Αγιαννιού, έχουν όλες εξέχουσα θέση στο ημερολόγιο των γιορτών καμιά τους δεν περισσεύει, όλες μαζί σημαίνουν το Δωδεκαήμερο (λιγάκι ξεχασμένο σήμερα), κατά το οποίο οι καλικάντζαροι αλωνίζουν στη γη κάνοντας σκανταλιές και τρώγοντας τα μοσχομυριστά εδέσματα των ημερών. Ο Γιαννάκης, όπως κάθε παιδί, περιμένει τις γιορτές που ξυπνούν στο άρωμα των φουρνιστών γλυκών και τις ζει δίπλα στους μεγάλους, ψάχνοντας να δει τον Άη Βασίλη. Οι καλικάντζαροι τα Φώτα θα νικηθούν και θα αρχίσει το μέτρημα από την αρχή για το ροκάνισμα του δέντρου της γης γιατί όσο γλεντοκόπαγαν στη γη πάλι εκείνο έθρεψε. Μια γλυκιά, νοσταλγική ιστορία που δεν αναζητά πρωτοτυπίες αλλά να ανάψει τα τζάκια στις καρδιές των παιδιών. Το βιβλίο, αναπόσπαστο κομμάτι του οποίου αποτελεί η εικονογράφηση του Αλέκου Φασιανού, δυστυχώς μοιάζει να είναι εξαντλημένο στον εκδότη. Ωστόσο, μιας και οι μέρες είναι ιδανικές για βόλτες στα μικρά βιβλιοπωλεία, ψάξτε το, αξίζει, μπορεί κάπου να βρείτε κανένα ξεχασμένο αντίτυπο, έτσι ξετρύπωσα εγώ ένα στις αρχές του Δεκέμβρη.


Τα στιχάκια της Μαριανίνας Κριεζή είναι κάτι σαν το «νου-νου», εδώ και δεκαετίες μεγαλώνουν-μεγαλώνουν γερά παιδιά, όπως έλεγε μια παλιά διαφήμιση. Πρώτη έκδοση του 1994, επανέκδοση με νέα εικονογράφηση το 2023. Γέλιο και ευαισθησία παντρεύονται με τρόπο ιδανικό στον ομοιοκατάληκτο λόγο της Κριεζή που προσκαλεί ιδεατά τα παιδιά να συνεχίσουν την αφήγηση παίζοντας και μόνα τους με τις ρίμες. Ο αγαπημένος Άγιος τον παιδιών με τον τάρανδό του τον Γρηγόρη, ένα τάρανδο ιδιαίτερο που μοιάζει λιγάκι με μουλάρι, ζουν μέσα σε ένα κόσμο παραμυθένιο, τόσο γλυκό, ανεπιτήδευτα οικολογικό, λίγο χίπιδες, λίγο ειρηνοποιοί, γιορτάζουν τα Χριστούγεννα με όλα τα ζώα και κρατούν το τελευταίο δώρο για το μικρό στολισμένο χριστουγεννιάτικο δέντρο, που τόσο λυπούνται να ξεχαστεί μετά το πέρας των γιορτών. Όλοι κάποτε δεν φανταστήκαμε το δέντρο μας να επιστρέφει ξανά στο δάσος του και να γεννιέται από την αρχή;

ΟΙ ΑΓΑΠΗΜΕΝΟΙ ΗΡΩΕΣ ΠΑΝΕ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ

Τα παιδιά αγαπούν να κινούνται μέσα σε περιβάλλοντα οικειότητας, νιώθουν ασφάλεια με τους ήρωες που αγαπούν και ταυτίζονται, που ακολουθούν τη διαδρομή τους και μεγαλώνουν παρέα. Ο καθένας από αυτούς ζει τα Χριστούγεννα με τον δικό του μοναδικό τρόπο.


Ο μικρός Τζερόμ, ο γνώριμός μας συλλέκτης λέξεων, είναι ενθουσιασμένος με την έλευση των Χριστουγέννων. Βγαίνει στην πόλη έτοιμος να αδράξει λέξεις γλυκές, γεμάτες αγάπη, που να τον εμπνέουν για να εμπλουτίσει την ήδη μεγάλη συλλογή του και να γιορτάσει με τον δικό του τρόπο την μεγάλη ημέρα. Μέσα στους δρόμους, όμως, της γειτονιάς του βρίσκει μόνο λέξεις άχαρες, «εκπτωτικές», στην αγορά εκείνες που προβάλλουν την καταναλωτική πλευρά της γιορτής και στα περίπτερα, στις κρεμασμένες εφημερίδες, όσες αποκαλύπτουν την θλίψη και την αδικία που υπάρχει στον κόσμο. Τότε αποφασίζει να ανοίξει τη συλλογή του, να βρει από τις δικές του λέξεις εκείνες που ταιριάζουν στα Χριστούγεννα και να τις δωρίσει στη γειτονιά του. Κάνοντάς τες στολίδια και γιρλάντες με τους φίλους του για το χριστουγεννιάτικο δέντρο της ζεσταίνει την καρδιά των ανθρώπων που ξανανακαλύπτουν τη δύναμή τους.


Ο αγαπημένος Λύκος των μικρών αναγνωστών, όχι ο κακός, ο λύκος, αλλά ο Λύκος Ζαχαρίας με το όνομα είναι κάτι σαν σούπερ σταρ για τα παιδιά που ανακαλύπτουν τη χαρά της ανάγνωσης. Οι ιστορίες του διαρκώς πληθαίνουν και οι φίλοι του σαν μια μικρή κοινότητα, τόσο ίδιοι και τόσο διαφορετικοί ο ένας από τον άλλον είναι πάντα εκεί για να τον συνδράμουν. Αυτή τη φορά ο Λύκος Ζαχαρίας μισεί τα Χριστούγεννα, γιατί δεν τα έχει γιορτάσει ποτέ, δεν έχει πάρει ποτέ δώρο από τον Άη Βασίλη και το μόνο που επιθυμεί είναι να παίξει ατέλειωτα στο χιόνι, Κανείς δεν ακολουθεί, όλοι είναι απασχολημένοι με τις προετοιμασίες για την Παραμονή των Χριστουγέννων, ακόμη και η αγαπημένη του Λουλού.. Μήπως, όμως για μία ακόμη φορά όλοι είναι απασχολημένοι με τον αξιαγάπητα γκρινιάρη φίλο τους και τα δικά του Χριστούγεννα; Η Λουλού θα τον πείσει να τη βοηθήσει με τις ετοιμασίες για το ρεβεγιόν και όλα θα αρχίσουν σιγά-σιγά να γίνονται μαγικά.


Δέκα χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία του, ο Λύκος Ζαχαρίας, λατρεύει πια, τα Χριστούγεννα, και πιστεύει στα όνειρά του βαθιά. Τόσο, που μια νύχτα περνώντας από τη χώρα των λιχουδιών και τη χώρα του Χάλογουιν φτάνει στο χωριό του Άη Βασίλη και τον συναντά…


Η μικρή Έλλη και το λιοντάρι της πάνε πακέτο, είναι το αγαπημένο της φιλαράκι, που όμως αναγκάζεται να το αφήσει για τα Χριστούγεννα στο σπίτι. Πρέπει να πάει στη θεία της με το τραίνο και τα λιοντάρια δεν επιτρέπονται στο τραίνο. Η Έλλη στεναχωριέται και το λιοντάρι της δεν μπορεί η Έλλη του να στεναχωριέται, οπότε ακολουθεί την οικογένεια και επιμελώς ατημέλητα κρύβεται στο τραίνο, αποκοιμιέται, χάνει το σταθμό, πανικοβάλλεται, πηδά και ακολουθεί τις ράγες προς τα πίσω μέχρι να φτάσει την Έλλη για να ζήσουν τα ωραιότερα Χριστούγεννα παρέα.

ΓΙΑ ΝΑ ΓΕΛΑΣΕΤΕ ΠΑΡΕΑ

Τα Χριστούγεννα για τα παιδιά είναι χαρά, γέλιο, παιχνίδι και όλα αυτά μαζί κάτω από στολισμένα δέντρα.

Αν δεν φοβάστε ότι μπορεί να αποβεί μοιραίο, πρώτα-πρώτα διαβάστε τους Τα πρώτα Χριστούγεννα του Κάπτεν Τζιμ και μετά συνεχίστε, είναι ωραίο να μοιράζεται το γέλιο:


Ο μικρός, αξιαγάπητος γάτος Κάπτεν Τζιμ, δεινός εξερευνητής, μιλώντας σε πρώτο πρόσωπο, αφηγείται πως δέχθηκε την εγκατάσταση του χριστουγεννιάτικου δέντρου στο σπίτι του. Αποκαλεί τα μέλη της οικογένειάς του, τους ανθρώπους δηλαδή, που τον φροντίζουν, συγκατοίκους και ξεκινά ένα ξεκαρδιστικό κρεσέντο σκανταλιών, μια αλληλουχία που θα οδηγήσει στην αποκαθήλωση του δέντρου και την αντικατάστασή του από ένα φωτισμένο καράβι. Θα έχει άραγε καλύτερη τύχη ή ο εξερευνητής Κάπτεν Τζιμ θα δείξει τα νύχια του και σε αυτό;


Η δουλειά του Άη Βασίλη σπουδάζεται, εδώ, στην Αϊβασιλική Ακαδημία, όμως πρώτα πρέπει κανείς να εισαχθεί, περνώντας από αυστηρές, και αρκούντως ξεκαρδιστικές, εξετάσεις με εκπαιδευτές και εξεταστές τα μικρά ξωτικά του Άη Βασίλη. Να μην αργήσει στο ταξίδι, τη πιο σύντομη πρέπει να βρούνε διαδρομή, μην μπερδευτούν τα δώρα και πάρει άλλο παιδί του αλλουνού, μην μπλέξουνε τις κάλτσες της μπουγάδας με αυτές του δέντρου, τα δώρα μην σκορπίσουνε στο δρόμο. Μα πάνω από όλα εκείνο που μετράει είναι το πάθος για το μοίρασμα χαράς σε όλα τα παιδιά του κόσμου. Μια σχολική μεταφορά της εργασίας του Άη Βασίλη που γεννά αβίαστα γέλιο σε μικρούς και μεγάλους αναγνώστες.


Παλαιότερα κυκλοφορούσε με τον τίτλο το Αλφαβητάρι του Άη Βασίλη και απευθύνεται νομίζω περισσότερο σε παιδιά που έχουν ξεκινήσει να πρωτοέρχονται σε επαφή με την ανάγνωση. Μεγάλα ευανάγνωστα γράμματα κα ελαφρώς σαρκαστική διάθεση συνθέτουν ένα ευχάριστο περιβάλλον για τις πρώτες αναγνωστικές προσπάθειες. Τα παιδιά μαθαίνουν τι σημαίνει η κάθε λέξη για τον Άη Βασίλη, τον αγαπημένο τους Άγιο, βρίσκοντάς τον σύμμαχο και σε αυτή τη νέα αρχή.

ΚΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΓΚΙΝΗΘΕΙΤΕ ΛΙΓΑΚΙ


Η μικρή χιονονιφάδα που γεννήθηκε μια παγωμένη νύχτα ψηλά στον ουρανό. Αρχίζει να πέφτει, κι αυτό είναι κάτι δραματικό για εκείνη, δεν θέλει να πέσει, παρακαλεί ένα σύννεφο να την βοηθήσει. Όταν πια το παίρνει απόφαση ψάχνει απλά ένα μέρος για όπου θα σταματήσει η πτώση της, ένα όμορφο, φωτεινό μέρος. Στο ταξίδι της συναντιέται με άλλες χιονονιφάδες, καθεμιά τόσο διαφορετική με την άλλη, που όλες μαζί γελούν και για λίγο ξεχνά τη μοναξιά της. Θαυμάζει ένα στολισμένο δέντρο σε μια βιτρίνα. Το ίδιο δέντρο θαυμάζει και η μικρή Νοέλ. Λίγο αργότερα με ένα χαμόκλαδο, η Νοέλ με τη μαμά και τον παππού της, θα φτιάξει το δικό της δεντράκι και θα το αφήσει έξω από παράθυρό της. Κάπου εκεί οι δύο μικρές θα συναντηθούν γεμίζοντας φως τις καρδιές όλων εκείνων που παρακολούθησαν το ταξίδι προς τη γιορτινή εκδοχή τους.

BONUS


Επειδή στην αρχή μίλησα για τα κλισέ και ίσως υπάρχουν αντιρρησίες συνειδήσεως ανάμεσά μας, για όσους αμφιβάλλουν λοιπόν, αλλά και για όσους αγαπούν τα κλισέ στα βιβλία και τον κινηματογράφο, προτείνω αυτή τη σύντομη, διασκεδαστική (εν προόδω) ιστορία, που αποδεικνύει πόση ανάγκη έχουν τα παιδιά τα κλισέ ακόμη και αν πρόκειται να τα απορρίψουν στη συνέχεια.


Και επειδή τα Χριστούγεννα είναι ταυτισμένα με τα παιχνίδια, η επανάσταση των παιχνιδιών είναι η καλύτερη ευκαιρία για να ανακαλύψουν τα παιδιά, αλλά και οι μεγάλοι, τι μπορεί να συμβεί αν τα παλιά παιχνίδια, τα λίγο κακοπαθημένα από τη χρήση, τα ξεχασμένα στο πέρασμα των χρόνων, τα νικημένα από τις κονσόλες, βγουν από τα κουτιά τους.. Λίγη φαντασία και πολύ αγάπη για το παιδί και το παιχνίδι και ένας Χρήστος Μπουλώτης σε μία από τις καλύτερες στιγμές τους, μπορεί να μας ξανακάνουν παιδιά και οι ευχές μας να πιάσουν τόπο…



… Καλά Χριστούγεννα γεμάτα χρυσόσκονη αγάπης

Δευτέρα 15 Δεκεμβρίου 2025

Τα ηλεκτρονικά βιβλία των Smart Families

Η  ιστοσελίδα των υγειών έξυπνων οικογενειών  δημιουργήθηκε στα πλαίσια του ευρωπαϊκού προγράμματος Health4Eukids και βασίζεται κυρίως στην φιλανδική ιστοσελίδα https://neuvokasperhe.fi/en/ του Πακέτου Εργασίας 6 Smart Family που έχει ως γενικό στόχο να υποστηρίξει τα κράτη μέλη να αναπτύξουν ένα σύστημα παρακολούθησης υγιούς τρόπου ζωής σε οικογένειες προσαρμοσμένο στα εθνικά πλαίσια και στις απαιτήσεις της πολιτικής, βιώσιμο με την πάροδο του χρόνου.

Η προσέγγιση του Smart Family παρέχει στους επαγγελματίες μια μέθοδο και εργαλεία για συμβουλές υγιούς τρόπου ζωής και επικεντρώνεται σε οικογένειες που περιμένουν μωρό ή έχουν παιδιά ηλικίας 0-12 ετών. Επίσης, μελετά τις αλλαγές στη στάση των επαγγελματιών όταν αλληλεπιδρούν με παιδιά και οικογένειες καθώς είναι σημαντικό να κατανοήσουμε πώς οι επαγγελματίες εντοπίζουν τα δυνατά σημεία των οικογενειών στις συνήθειες υγείας τους και πώς μπορούν να υποστηρίξουν τις αλλαγές συμπεριφοράς.



Στα πλαίσια του προγράμματος εκδόθηκαν τα βιβλία: 
  • Δημόσια υγεία για παιδιά 
  • Πρόληψη για την παιδική παχυσαρκία
  • Θηλασμός
Τα βιβλία είναι στα ελληνικά και στα αγγλικά και είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά.  
Τα βρίσκετε εδώ.

Κυριακή 14 Δεκεμβρίου 2025

«Μεγαλώνοντας παιδιά στην ψηφιακή εποχή» και «Γονιός, κυνηγός, τροφοσυλλέκτης»

 




Άρθρο της Κατερίνας Ζαμαρία

Αναδημοσίευση από το Διάστιχο.


«Μεγαλώνοντας παιδιά στην ψηφιακή εποχή. Κίνδυνοι, προκλήσεις και ευκαιρίες» του Πέτρου Ρούσσου, εκδόσεις Gutenberg. 

Καθηγητής Γνωστικής Ψυχολογίας και Κυβερνοψυχολογίας στο Τμήμα Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ, διευθυντής του Εργαστηρίου Πειραματικής Ψυχολογίας, που ασχολείται ερευνητικά πάνω από 30 χρόνια τώρα με την αλληλεπίδραση παιδιών, εφήβων και ενηλίκων με τις ψηφιακές τεχνολογίες, εστιάζοντας στις επιπτώσεις που έχουν στις νοητικές διεργασίες, στη μάθηση και στη συμπεριφορά μας, ο Πέτρος Ρούσσος είναι ο κατάλληλος άνθρωπος να μιλήσει για ένα από τα μείζονα θέματα της εποχής.

Το βιβλίο του Μεγαλώνοντας παιδιά στην ψηφιακή εποχή κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Gutenberg: Πόσο χρόνο περνούν τα παιδιά μπροστά στις οθόνες; Είναι ασφαλή στο διαδίκτυο; Πώς επηρεάζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την αυτοεικόνα και τις σχέσεις τους; Μπορεί η τεχνολογία να ενισχύσει τη μάθηση ή μήπως τελικά βλάπτει τη συγκέντρωση και την κριτική τους σκέψη; Και το πιο σημαντικό: πώς μπορούν οι γονείς να γίνουν καθοδηγητές και όχι απλώς παρατηρητές στον ψηφιακό κόσμο των παιδιών τους;

Με την τεχνολογία να έχει εισχωρήσει σε κάθε πτυχή της ζωής των παιδιών και των εφήβων, επηρεάζοντας τον τρόπο που επικοινωνούν, μαθαίνουν, δημιουργούν και ψυχαγωγούνται, ο συγγραφέας επιχειρεί να φωτίσει τις πολλές και διαφορετικές πλευρές ενός φαινομένου που απασχολεί όλο και περισσότερο τους εμπλεκόμενους με παιδιά. «Η τεχνολογία μοιάζει με τη θάλασσα: δεν είναι λύση να κρατήσουμε τα παιδιά μακριά από αυτήν. Η λύση είναι να τους μάθουμε να κολυμπούν με ασφάλεια» υποστηρίζει ο συγγραφέας.

Όταν μιλάμε για κινδύνους στο διαδίκτυο, οφείλουμε να αποφύγουμε την εύκολη λύση της μονοδιάστατης εξήγησης και αυτό ο συγγραφέας φαίνεται να το συμμερίζεται. Με τρόπο εμπεριστατωμένο αλλά και με ισόρροπη προσέγγιση, αποφεύγει τη δαιμονοποίηση της τεχνολογίας αλλά δίνει έμφαση στο πώς εκείνοι που πλαισιώνουν τα παιδιά και τους εφήβους θα τους καλλιεργήσουν την κριτική σκέψη και την αυτονομία. Η επιστημονική προσέγγιση, με παράθεση δεδομένων αλλά και παραδειγμάτων από την καθημερινότητα των νεαρών χρηστών, καθιστούν την ανάγνωση προσβάσιμη και ελκυστική από κάθε αναγνώστη (ακόμα και έφηβοι 15+ μπορούν να το διαβάσουν).

Στα μικρής αλλά πλήρους ανάλυσης κεφάλαια του βιβλίου παρουσιάζονται όλα τα θέματα που σχετίζονται με τις οθόνες. Οι θετικές χρήσεις της τεχνολογίας, οι κίνδυνοι από τη χρήση των κινητών και του διαδικτύου, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ο αντίκτυπός τους στα παιδιά, τα οφέλη και οι προκλήσεις από τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, το ψηφιακό αποτύπωμα και η διαδικτυακή φήμη, οι νομικές και ηθικές διαστάσεις του φαινομένου.

Ο συγγραφέας ξεκινά από τη βασική παραδοχή ότι η ψηφιακή εποχή είναι μια εποχή που γεννά φόβους αλλά και προκλήσεις. Διευκρινίζει, ωστόσο, πόσο σημαντικό είναι όχι μόνο να έχει κάποιος επίγνωση των «τεράτων» του ψηφιακού κόσμου, αλλά να αποκτήσει και τα εργαλεία και τις γνώσεις για τον εντοπισμό και την αποφυγή τους. Τονίζει –και έχει σημασία αυτό– ότι ο ψηφιακός κόσμος λειτουργεί σαν καθρέφτης μιας κοινωνίας στην οποία η επιθετικότητα, η αποξένωση, η ανασφάλεια, η έλλειψη ορίων, προϋπήρχαν· η τεχνολογία και το διαδίκτυο, όμως, μεγεθύνουν και τα καθιστούν πιο ορατά και πιο ακραία. Απομυθοποιεί την κυρίαρχη αντίληψη ότι η ευκολία με την οποία τα σημερινά παιδιά χειρίζονται τα μέσα συνιστά δεξιότητα, που εν πολλοίς είναι. Κι αυτό γιατί συγχέεται με μια πλασματική αίσθηση ελευθερίας (που δεν υφίσταται, καθώς οι πλατφόρμες επιλέγουν πριν από εμάς για εμάς), αλλά και μια πλασματική αίσθηση επαρκούς γνώσης, καθώς θεωρούν πως το «σερφάρισμα» ισοδυναμεί με πληροφόρηση (που δεν είναι, καθώς ο εγκέφαλος λειτουργεί μεν ως σαρωτής πληροφοριών, αλλά όχι ως εργαλείο κριτικής ανάλυσης και εμβάθυνσης).

Στο βιβλίο επαναπροσδιορίζεται και η έννοια της γονεϊκότητας στην ψηφιακή εποχή. Ο συγγραφέας επισημαίνει κάτι που αποτελεί μια δυσάρεστη διαπίστωση των ημερών: όλο και περισσότεροι έφηβοι πάσχουν από μια μορφή «αθροιστικής αναπηρίας», που εκφράζεται με τη σταδιακή μείωση δεξιοτήτων ζωής, την αντιμετώπιση των δυσκολιών ή την προσαρμογή στις αλλαγές, και αποδίδεται στην εσφαλμένη τάση των γονιών να υπερπροστατεύουν τα παιδιά τους από φόβο μήπως βιώσουν άγχος ή αποτυχία. Ακριβώς γι’ αυτό θεωρεί την έλλειψη ψηφιακού γραμματισμού ως τον μεγαλύτερο κίνδυνο για παιδιά και γονείς από το διαδίκτυο και τα κινητά. Τονίζει τη σημασία τού να κατέχουν οι γονείς τις γνώσεις, τα εργαλεία και τους τρόπους στήριξης των παιδιών, αναδεικνύοντας τη σημασία του διαλόγου και της συμμετοχής στην ψηφιακή ζωή των παιδιών τους, της εποπτείας της διαδικτυακής ζωής των παιδιών χωρίς να καταπατούν την ιδιωτικότητά τους.

Στο ίδιο μήκος κύματος επισημαίνει και τον καθοριστικό ρόλο του σχολείου (όχι μόνο ως χώρου παροχής γνώσεων, αλλά και ως θεσμού καλλιέργειας δεξιοτήτων απαραίτητων για τον 21ο αιώνα), όπως και της Πολιτείας στην ενίσχυση του ψηφιακού γραμματισμού των νέων, στην ανάπτυξη δεξιοτήτων όπως η αξιολόγηση των πληροφοριών, η προστασία της ιδιωτικότητας, η ασφαλής πλοήγηση. Καταλήγει, λοιπόν, στο συμπέρασμα πως η τεχνολογία «προκαλεί» όλους μας σε έναν συνολικό επαναπροσδιορισμό: την αναζήτηση της ισορροπίας μεταξύ της δαιμονοποίησης και της ενσωμάτωσης της τεχνολογίας στη ζωή μας. Και το βιβλίο κλείνει με ένα ουσιώδες ερώτημα: τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος σε έναν κόσμο όπου η τεχνητή νοημοσύνη αναπτύσσεται διαρκώς, που δεν είναι πια εργαλείο αλλά περιβάλλον.

Ένα βιβλίο που επιβάλλεται να διαβαστεί από γονείς, εκπαιδευτικούς και ειδικούς ψυχικής υγείας, ένα βιβλίο που πρέπει να βρίσκεται σε κάθε σπίτι όπου υπάρχει έφηβος.


«Γονιός, κυνηγός, τροφοσυλλέκτης. Μυστικά για τη χαμένη τέχνη της ανατροφής ευτυχισμένων παιδιών» της Michaeleen Doucleff, μετάφραση: Κατερίνα Χαλμούκου, Εκδόσεις Gutenberg.

Η Μαϊκλίν Ντούκλεφ έχει διδακτορικό στη Χημεία, εργάζεται ως επιστημονική ανταποκρίτρια στο National Public Radio και το 2015 τιμήθηκε με το βραβείο George Foster Peabody για την κάλυψη της επιδημίας του ιού Έμπολα. Το βιβλίο της Γονιός, κυνηγός, τροφοσυλλέκτης, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Κατερίνας Χαλμούκου, ξεκινά με μια χαρακτηριστική αφήγηση: «Θυμάμαι τη στιγμή που έπιασα πάτο ως μητέρα. Ήταν ένα παγωμένο πρωινό του Δεκέμβρη, στις 5 η ώρα. Ήμουν ξαπλωμένη στο κρεβάτι, φορώντας το ίδιο φούτερ που φορούσα και την προηγούμενη μέρα. Είχα μέρες να λουστώ […] Όταν η Ρόζι ήταν μωρό, έκλαιγε πολύ […] Τώρα η Ρόζι ήταν πλέον τριών ετών και το κλάμα είχε μετουσιωθεί σε εκρήξεις θυμού… Ακόμα και το πιο απλό πράγμα –όπως το να ετοιμαστεί το πρωί για τον παιδικό σταθμό– είχε μετατραπεί σε καβγά…». Γιατί και γι’ αυτή –όπως και για πολλούς– η γονεϊκότητα αποδεικνύεται ένας εξαιρετικά δύσκολος ρόλος.

Πώς μεγαλώνουν οι πιο ευτυχισμένοι, συνεργάσιμοι και ισορροπημένοι άνθρωποι του κόσμου; Με αφορμή αυτό το ερώτημα, η συγγραφέας ξεκινά ένα ταξίδι σε τρεις κοινότητες ιθαγενών του πλανήτη. Συναντά οικογένειες Μάγια στο Μεξικό, οικογένειες Ινουίτ πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο και οικογένειες Χαντζάμπε στην Τανζανία. Βλέπει ότι αυτοί οι πολιτισμοί δεν έχουν τα ίδια προβλήματα με τα παιδιά που έχουν οι Δυτικοί γονείς.

Ζει μαζί τους, παρατηρεί τις οικογένειές τους και δοκιμάζει τις στρατηγικές τους στο δικό της παιδί. Ανακαλύπτει έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο ανατροφής: χωρίς φωνές, χωρίς εξουθενωτικούς καβγάδες, αλλά με σεβασμό, ηρεμία και αληθινή συνεργασία. Συνομιλεί με ψυχολόγους, νευροεπιστήμονες και ανθρωπολόγους, εξηγώντας πώς αυτές οι αρχαίες πρακτικές συνδέονται με όσα γνωρίζουμε σήμερα για την ψυχική υγεία και την ανάπτυξη των παιδιών και πώς μπορούν, αξιοποιημένες μέσα στον σύγχρονο τρόπο ζωής, να συμβάλουν στη δημιουργία ευτυχισμένων, συνεργάσιμων, ισορροπημένων ανθρώπων.

Κοινή παράμετρος των κοινοτήτων στις οποίες έζησε είναι το ότι οι γονείς χτίζουν μια σχέση με τα μικρά παιδιά που βασίζεται στη συνεργασία αντί για τον έλεγχο, στην εμπιστοσύνη αντί για τον φόβο και στις εξατομικευμένες ανάγκες αντί για τυποποιημένα αναπτυξιακά μοντέλα. Οι γονείς Μάγια γίνονται το παράδειγμα ανατροφής συνεργάσιμων παιδιών. Χωρίς να καταφεύγουν σε δωροδοκίες, απειλές ή πίνακες εργασιών, μεγαλώνουν «βοηθούς», συμπεριλαμβάνοντας τα παιδιά στις οικιακές εργασίες από τη στιγμή που μπορούν να περπατήσουν. Οι γονείς Ινουίτ έχουν αναπτύξει μια αξιοσημείωτα αποτελεσματική προσέγγιση για τη διδασκαλία της συναισθηματικής νοημοσύνης στα παιδιά. Όταν αυτά κλαίνε, χτυπούν ή συμπεριφέρονται άσχημα, οι γονείς Ινουίτ ανταποκρίνονται με μια ήρεμη, ευγενική συμπεριφορά που διδάσκει στα παιδιά πώς να ηρεμούν και να σκέφτονται πριν ενεργήσουν. Οι γονείς Χαντζάμπε αναφέρονται ως παράδειγμα για την ανατροφή παιδιών με αυτοπεποίθηση, που προστατεύει τα παιδιά από το άγχος και το στρες, τόσο συνηθισμένο πλέον μεταξύ των σημερινών παιδιών.

Στο μεγαλύτερο μέρος του το βιβλίο έχει χαρακτηριστικά μιας προσωπικής, αυτοβιογραφικής και γι’ αυτό ρεαλιστικής αφήγησης. Χωρίς επιστημονική ορολογία (που κι αυτή παρατίθεται όπου υπάρχει ανάγκη), εστιάζει σε παραδείγματα, που το καθιστούν ένα πρακτικό εργαλείο στα χέρια των γονιών. Στον πυρήνα του βιβλίου, η κυρίαρχη «συμβουλή» αφορά το πώς οι γονείς θα κάνουν τα παιδιά τους να νιώσουν, από την πρώτη στιγμή, ότι ανήκουν σε μια ομάδα, εξ ου και το ακρωνύμιο Team, που χρησιμοποιεί για να αποδώσει τις κατευθυντήριες γραμμές στην επίτευξη αυτού του στόχου:

T – Συντροφικότητα (συμπερίληψη, με τρόπους κατάλληλους για την ηλικία τους, στα πράγματα που κάνετε ως γονείς, όπως μαγειρική, κηπουρική κ.λπ.).

E – Ενθάρρυνση, ποτέ επιβολή (γεγονός που προϋποθέτει οι γονείς να κατανοούν πρωτίστως τα δικά τους συναισθήματα, να είναι οι ενήλικες στη σχέση και να σέβονται το επίπεδο της συναισθηματικής νοημοσύνης του παιδιού).

Α – Αυτονομία (εκπαίδευση, δηλαδή, στο πώς το παιδί δε θα εκτελεί τις γονικές εντολές, αλλά θα αναλαμβάνει πρωτοβουλίες, αλλά και εκπαίδευση του γονιού, ταυτόχρονα, στο να μη θεωρεί ότι είναι ο ηγέτης στη σχέση του με το παιδί).

Μ – Ελάχιστη παρέμβαση (παροχή, δηλαδή, στο παιδί της δυνατότητας να διαθέτει ελεύθερο χρόνο για παιχνίδι και ανάπαυση και όχι ένα βαρυφορτωμένο πρόγραμμα με ατελείωτες δραστηριότητες, στο όνομα μιας καλύτερης επαγγελματικής αποκατάστασης στο μέλλον).

Μολονότι κάποια σημεία του βιβλίου ίσως ξενίσουν τους γονείς-αναγνώστες (για παράδειγμα, η ωραιοποίηση των πολιτισμών στους οποίους εστιάζει, αγνοώντας ζητήματα που στον δυτικότροπο πολιτισμό αποτελούν αντικείμενο συζήτησης, όπως το ότι η γονεϊκότητα αφορά και όλα τα φύλα), οι συμβουλές, οι προτάσεις, οι ιδέες και οι υποδείξεις σίγουρα θα φανούν χρήσιμες σε όποιον επιθυμεί να γνωρίσει και να εφαρμόσει εναλλακτικές προσεγγίσεις στην ανατροφή των παιδιών.

Εν κατακλείδι, το βιβλίο "Γονιός, κυνηγός, τροφοσυλλέκτης" είναι ένας πρακτικός οδηγός γεμάτος απλά, εφαρμόσιμα μαθήματα που μπορούν να μεταμορφώσουν την καθημερινότητα κάθε οικογένειας, να μας εμπνεύσουν να ξανασκεφτούμε τον τρόπο που μεγαλώνουμε τα παιδιά μας.

Τρίτη 25 Μαρτίου 2025

Κυριάκος Χαρίτος: «Το μεταξένιο»

 


Άρθρο της Κατερίνας Ζαμαρία

Αναδημοσίευση από το Διάστιχο.

Σε μια χώρα μακρινή, που κανείς δεν ξέρει, υπήρχε ένα παιδί από μετάξι. Το έλεγαν μεταξένιο και φοβόταν τη ζωή, μια νύχτα όμως φάνηκε γενναίο και πήγε στη γιορτή. Εκεί τα βρήκε δύσκολα και έχασε αρκετά κομμάτια του, μα –χάρη σε ένα ραφτάκι– βρήκε την αγκαλιά, τη φροντίδα, την αγάπη…

Αυτός είναι ο πυρήνας του καινούργιου βιβλίου του Κυριάκου Χαρίτου Το μεταξένιο, σε εικονογράφηση Βασίλη Κουτσογιάννη, που κυκλοφορεί από το Μεταίχμιο. Ο Κυριάκος Χαρίτος γράφει βιβλία για παιδιά, πεζά και ποίηση για ενήλικες, και δημοσιεύει στη σελίδα του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κείμενα-σκέψεις (θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως ιστορίες bonsai ή ένα διαδικτυακό ημερολόγιο), που δείχνουν πόσο εξαιρετικά χειρίζεται τη μικρή φόρμα.

Η ιστορία του μεταξένιου είναι μια πολυεπίπεδη ιστορία. Μια ιστορία με ψυχαναλυτική υπόσταση, αφού το κυρίαρχο θέμα περιστρέφεται γύρω από αυτό που αποκαλούμε ταυτότητα – με όποια προέκταση δίνει ο καθένας στη λέξη αυτή. Είναι η ιστορία ενός πλάσματος που κάνει το αποφασιστικό βήμα να εγκαταλείψει τον περίκλειστο και ασφαλή κόσμο (που η μητέρα του έχει δημιουργήσει γύρω του) και να βγει «έξω». Είναι μια ιστορία ενηλικίωσης, λοιπόν; Θα μπορούσε να διαβαστεί και έτσι. Ως ένα coming out στην ίδια τη ζωή. Ωστόσο, θα ήταν άδικο να προσπαθήσουμε να κατηγοριοποιήσουμε –θεματικά και ηλικιακά, ακόμα– ένα βιβλίο που, χάρη στον αλληγορικό του χαρακτήρα, προσφέρεται για πολλαπλές αναγνώσεις. Η ιδιαιτερότητά του (και εδώ αναδεικνύεται και η λογοτεχνική του αξία) συνίσταται ακριβώς στο ότι όποιος το διαβάζει, ανακαλύπτει μια δική του ερμηνευτική εκδοχή, προσεγγίζοντάς το με το δικό του αναγνωστικό βλέμμα.

Ποιος είναι το μεταξένιο και ποιος το ραφτάκι; Ποια είναι αυτά τα δυο –διαφορετικά μεταξύ τους– πλάσματα, που θα συναντηθούν στον απόηχο μιας γιορτής, στην οποία το ένα δεν πρόλαβε να πάει και η οποία για το άλλο υπήρξε καταστροφική; Ποιο είναι η περσόνα του δημιουργού; Μπορεί ο Άλλος να γίνει ο καθρέφτης της δικής σου αλλαγής; Μπορεί, αν είσαι το μεταξένιο, το ραφτάκι να κρύβεται μέσα σου;

Ο λόγος και οι εικόνες είναι οι δύο ισχυροί πυλώνες πάνω στους οποίους χτίζεται το βιβλίο. Λόγος που στηρίζει την αφήγηση με τρόπο μοναδικό. Εικονοπλαστικός, μικροπερίοδος, με ασύνδετα σχήματα και λέξεις που σχηματίζουν –κυριολεκτικά– σχήματα (κύκλους, ημικύκλια και σκάλες), με πληθώρα επιθέτων και ουσιαστικών, με λέξεις που ο Χαρίτος συνθέτει σε μια ιδιότυπη γλωσσοπλασία. Παράγει αποτέλεσμα όχι από το τι λέγεται, αλλά και από το πώς λέγεται. Με ισορροπία στον λυρισμό που διαθέτει, καταφέρνει να μιλήσει με ποιητικότητα και ρυθμό στους αναγνώστες, ειδικά σε μια εποχή που ο λόγος φαίνεται να συρρικνώνεται και να χάνει το βάθος του.

Αξιοποιώντας δύο αφηγητές, έναν ενδοκειμενικό –τη μητέρα– κι έναν εξωκειμενικό παντογνώστη, δημιουργεί ένα βιβλίο με πολλαπλά θεματικά κέντρα: ο φόβος, η υποταγή, η φιλία, η δύναμη να αλλάζεις, τα κλουβιά στα οποία σε κλείνουν στο όνομα της αγάπης και της προστασίας ή εκείνα όπου εσύ κλείνεσαι, η αποδοχή της διαφορετικότητας, η δύναμη να ξαναφτιάχνεις τον εαυτό σου με νέα υλικά, οι διαπροσωπικές σχέσεις: άνθρωποι που τραυματίζουν και άνθρωποι που θεραπεύουν.

Ο εγκιβωτισμός πληθώρας παραμυθιακών στοιχείων (όπως οι επαναλήψεις, οι αριθμοί, η διαβεβαίωση περί της αλήθειας) επιτρέπουν στον συγγραφέα να καταφέρει κάτι μοναδικό. Να χρησιμοποιήσει την ιδανική δοσολογία στο «σκοτάδι» που υπάρχει στο βιβλίο:

Του έλεγε η μάνα του, η μεταξομάνα του... Μεταξένιο μου κι απαλένιο μου… Πρόσεχε τη βροχή, τη φωτιά, τα δάκρυα, τα φιλιά… μα πιο πολύ απ’ όλα, μεταξένιο μου κι απαλένιο μου, μεταξάκι μου κι απαλάκι μου, μεταξομονάκριβό μου… πρόσεχε τους ανθρώπους.

Γιατί αυτός ο κόσμος που φαντάζει στα μάτια του μεταξένιου λαμπερός, όσο είναι κλεισμένο στο προστατευτικό του κουκούλι, μετατρέπεται σε κόσμο φτιαγμένο από τα πιο σκληρά υλικά:

Τραβάγανε, τσιμπάγανε, το μετάξι του ήθελαν δικό τους… Πονούσε, φώναζε, σκιζόταν, τσαλακωνόταν… Κανείς…

Ο συμβολισμός είναι το κυρίαρχο εργαλείο του Χαρίτου. Έχουμε ένα βιβλίο που εστιάζει πρώτα στο τι με κάνει να νιώθω ως αναγνώστης και μετά στο τι με κάνει να σκέφτομαι. Ο τρόπος με τον οποίο διαχειρίζεται το θέμα αποκλίνει από την κυρίαρχη αντίληψη ότι πίσω από κάθε κείμενο πρέπει να εμπεριέχεται ένα ηθικό δίδαγμα ή μια χρηστική συμβουλή (που συχνά οδηγεί τους γονείς στο να αναζητούν βιβλία-εγχειρίδια).

Το όνομα του πρωταγωνιστή αποτυπώνει και την ψυχοσύνθεσή του. Ο συγγραφέας δημιουργεί ένα πλάσμα που στο υλικό από το οποίο είναι φτιαγμένο έχουν συγκεραστεί αντίθετα μεταξύ τους χαρακτηριστικά: πολύτιμο, ακριβό, ευαίσθητο, αλλά ταυτόχρονα ευάλωτο, δύσχρηστο, που τσαλακώνεται και λερώνεται εύκολα, που γίνεται υλικό πάνω στο οποίο κάποιος μπορεί να αποτυπώσει τα δικά του μοτίβα (για να θυμηθούμε και τις μεταξοτυπίες). Τα ρούχα γίνονται σύμβολο του εσωτερικού κόσμου: «Σκισμένο, κουρελιασμένο… ούτε η μάνα μου τώρα δε θα με γνώριζε…». Και τότε θα έρθει ένα ραφτάκι. «Μπορείς να με φτιάξεις; Να με ξαναράψεις;» θα το ρωτήσει το μεταξένιο. Κι εκείνο, δώδεκα μερόνυχτα ακοίμητο, θα του κλείσει τις τρύπες, θα συνενώσει τα κουρελιασμένα του κομμάτια. Με υλικό γερό κι ανθεκτικό, σαν το βαμβάκι. Ζεστό και δροσερό, που δε λεκιάζει, που ρουφά τα δάκρυα. Κι αν το μεταξένιο είναι πλασμένο από υλικό που το αναγκάζει να ζει εγκλωβισμένο σε ένα κουκούλι, κι αν στην έξοδό του στον κόσμο «νόμιζε πως πέθανε… όλα γίνανε μαύρα… πιο μαύρα», το ραφτάκι είναι αυτό που θα του δείξει πως ο πόνος είναι, κάποτε, ένα κομμάτι της αγάπης και, αγκαλιάζοντάς τον, προχωράς, το ραφτάκι είναι αυτό που θα καλύψει την απόσταση ανάμεσα σε αυτούς τους δύο κόσμους, αποκαλύπτοντας τη δύναμη μιας άλλης αγάπης, που οδηγεί στην αποδοχή.

Με ευφυή τρόπο ο Χαρίτος επιλέγει το ουδέτερο γένος στην ονοματοδοσία του πρωταγωνιστή. Όχι μόνο γιατί στην αγαπητική γλώσσα συχνά ο λόγος εκφέρεται στο ουδέτερο γένος. Όχι μόνο γιατί είναι στοιχείο του παραμυθιού. Ούτε γιατί εκφραστικά αποτυπώνεται έτσι, με τον καλύτερο τρόπο, η αθωότητά του, αφού έχει παραμείνει ανέγγιχτο από την κοινωνία. Έχω την αίσθηση ότι ο συγγραφέας, θέλοντας να αποδομήσει στερεότυπα, επιλέγει να μιλήσει για ένα πλάσμα πέρα από τα φύλα. Γιατί τα ανθρώπινα συναισθήματα και οι ανάγκες δεν μπορούν να εγκλωβίζονται σε στεγανά με βάση το φύλο, την ηλικία ή όποια άλλη βαθιά ενσωματωμένη κοινωνική επιταγή.

Η εικονογράφηση του Κουτσογιάννη ονειρική. Δημιουργεί ένα κείμενο πάνω στο κείμενο, αποδεικνύοντας το πόσο καθοριστικό ρόλο παίζει η ματιά του εικονογράφου στο τελικό αποτέλεσμα, αισθητικό και μη. Ένα καθρέφτισμα του κειμένου στη λίμνη των χρωμάτων και των σχημάτων. Αξιοποιώντας στοιχεία από τη γιαπωνέζικη τέχνη, παίζοντας με τις αποχρώσεις του μπλε χρώματος που καταλήγουν σε μοβ, σχεδόν δημιουργώντας υφές στις σελίδες του βιβλίου, με υφάσματα ημιδιάφανα, με κλωστές που άλλοτε λάμπουν κι άλλοτε διαρρηγνύονται, άλλοτε με χρώματα ψυχρά κι άλλοτε θερμά, οδηγεί σε μια δεύτερη ανάγνωση του βιβλίου. Τα κλουβιά στις αρχικές εικόνες, το μοναχικό ξερόκλαδο, ο πελαργός, είναι εργαλεία παράλληλης ανάγνωσης. Σύμβολα που, καθώς το μεταξένιο θα αρχίσει να παραμερίζει τις κουρτίνες που το περιβάλλουν, θα μεταλλαχτούν.

Ναι.
Τι;
Δεν το πιστεύεις;
Αλήθεια…
Μια φορά ήταν ένα μεταξένιο αγόρι…

Ένα βιβλίο που σε κάθε ανάγνωση ανακαλύπτεις κάτι ακόμα. Που δικαιώνει την άποψη ότι η επαφή με την Τέχνη γεννά απόλαυση. Ένα βιβλίο που ανέβασε πολύ ψηλά τον πήχη της λογοτεχνίας για παιδιά.


Το μεταξένιο
Κυριάκος Χαρίτος
εικονογράφηση: Βασίλης Κουτσογιάννης
Μεταίχμιο
48 σελ.
ISBN 978-618-03-4145-4