Πώς να διαχειριστείτε αποτελεσματικά το στρες στην πρώιμη εφηβεία.

 

Βρίσκεσαι στην πρώιμη εφηβεία και δεν μπορείς να διαχειριστείς το στρες; Αυτό το βιβλίο θα σε βοηθήσει!

Η πρώιμη εφηβεία είναι μια περίοδος που συνήθως χαρακτηρίζεται από έντονο στρες. Αν και στον εξωτερικό παρατηρητή μπορεί να φαίνεται ότι όλα πάνε καλά, εσείς δεν παύει να κυριεύεστε από ανησυχίες. Ανησυχίες για τις αποφάσεις που πρέπει να πάρετε, για να είστε πάντα συνεπείς με τα μαθήματά σας στο σχολείο, για το πώς θα αποκτήσετε περισσότερη ανεξαρτησία και πώς θα κάνετε νέες παρέες, για το πώς θα είναι όλοι ευχαριστημένοι – τόσο εσείς όσο και οι υπόλοιποι γύρω σας. Και όλα αυτά προκαλούν έντονο στρες.
Μάθετε δεξιότητες που βελτιώνουν τη διαχείριση του στρες και γίνετε το αφεντικό του εγκεφάλου σας! Σε αυτό το βιβλίο, θα βρείτε άπειρες στρατηγικές και μεθόδους για να εφαρμόσετε σε ό,τι κι αν προκύψει την περίοδο της πρώιμης εφηβείας, ώστε αφενός το στρες και η ανησυχία να μη στέκονται εμπόδιο στα πράγματα που έχουν μεγαλύτερη σημασία για εσάς και αφετέρου να αποκτήσετε αυτοπεποίθηση.

Πώς να διαχειριστείτε αποτελεσματικά το ΣΤΡΕΣ στην πρώιμη εφηβεία
Παιδιά με αυτοπεποίθηση
Silvi Guerra

Επιστημονική Επιμέλεια
Ελένη Βασιλάκη, Αικατερίνη Βάσιου

Μετάφραση
Έμιλυ Κρητικού, Αιμιλία-Αλεξάνδρα Κρητικού

Εκδόσεις Gutenberg, 2026

Σελ.223.

«Σαν τη γάτα με τον σκύλο» της Συμώνης Δημητρακοπούλου.

 

Κριτική της Κατερίνας Ζαμαρία

Αναδημοσίευση από το Διάστιχο.

Η βραβευμένη, από τον Κύκλο του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, Συμώνη Δημητρακοπούλου, με το νέο της βιβλίο αποδεικνύει ότι ξέρει να χειρίζεται τη μικρή φόρμα με επιτυχία. Ενταγμένο στη σειρά «Διαβάζω ιστορίες» των Εκδόσεων Μεταίχμιο, μια σειρά που είναι ειδικά σχεδιασμένη για να προσφέρει στα παιδιά μια διασκεδαστική αναγνωστική εμπειρία, το βιβλίο απευθύνεται σε παιδιά 7+ ετών. Ο σχεδιασμός της σειράς (μέγεθος γραμμάτων, στήσιμο σελίδων, έκταση κειμένου) συμβάλλει στη φιλαναγνωσία, αλλά και στο να αυτονομηθεί ως αναγνώστης το μικρό παιδί.

Μία γάτα χιονόμπαλα, ένας σκύλος πειρατής, ένας τετράποδος πόλεμος… Βουτιές στην μπανιέρα, άλματα μέσα σε σακούλες σκουπιδιών, δαγκωμένες πιπίλες στο πάτωμα, σαλιωμένα γοβάκια στον αέρα. Μία οικογένεια που δένεται και μεγαλώνει. Αξιοποιώντας την κλασική κόντρα σκύλου-γάτας, η Δημητρακοπούλου γράφει μια ιστορία μέσα από την οποία θίγει ζητήματα όπως η συμβίωση, η φιλία, η διαχείριση των συγκρούσεων, η αγάπη για τα ζώα.

Όλα ξεκινούν όταν ο μπαμπάς φέρνει στο σπίτι τον Σκουπ, ένα αδέσποτο σκυλάκι που βρήκε στα σκουπίδια. Το σπίτι, όμως, είναι το βασίλειο της Χιόνας, της γάτας που κάποτε βρήκε η μαμά, μια χιονισμένη νύχτα. Η συμβίωση θα αποδειχτεί εξαιρετικά δύσκολη. Το σπίτι γίνεται πεδίο μάχης. Ώσπου, ένα βράδυ η Χιόνα, πληγωμένη που εκτοπίστηκε, το σκάει. Ενώ η σχέση των δύο ζώων μέχρι εκείνη τη στιγμή είναι ανταγωνιστική, για να κερδίσουν ζωτικό χώρο και την προσοχή της οικογένειας, ένα ιδιαίτερο περιστατικό θα αλλάξει τη σχέση τους. Η ανατροπή έρχεται μέσα από μια πράξη αλληλεγγύης.

Η παρέμβαση του Σκουπ για να σώσει τη Χιόνα από μια αγέλη σκύλων υποδηλώνει με έμμεσο τρόπο ότι η ενσυναίσθηση υπερβαίνει –ή, τουλάχιστον, πρέπει– το ένστικτο. Η σωτηρία της Χιόνας γίνεται η αιτία συμφιλίωσης των δύο «εχθρών» και έτσι στο σπίτι επέρχεται ηρεμία και από πεδίο μάχης γίνεται χώρος ασφάλειας και φροντίδας. Οι γονείς όχι μόνο αποδέχονται με ικανοποίηση τη νέα συνθήκη, αναγνωρίζοντας πως όταν υπάρχει αγάπη υπάρχει χώρος για όλους, αλλά επιτρέπουν και στο μικρό παιδί τους να υιοθετήσει το δικό του, αδέσποτο, γατάκι. Και εννιά μήνες αργότερα, ένα νέο μωρό, ο Άρης, θα προστεθεί στην ήδη πολυμελή οικογένεια.

Η συγγραφέας, αξιοποιώντας ευφάνταστα την ιστορία του σκύλου και της γάτας, δίνει στους μικρούς αναγνώστες μια αλληγορική ιστορία για όλα όσα απασχολούν, συνήθως, τα παιδιά σε αυτή την ηλικία. Ο ανθρωπομορφισμός των ζώων γίνεται εργαλείο για να προϊδεάσει τα παιδιά για τους ανθρώπινους χαρακτήρες, για τη διαφορετικότητα που κάνει τον καθένα μοναδικό και αξιοπρόσεκτο. Ευρηματικά, επίσης, λειτουργεί και το ότι αποδίδει στα ζώα ομοιότητες με τον χαρακτήρα των φροντιστών τους (ή και ανάποδα). Έτσι, η κόντρα Χιόνας και Σκουπ μεταφέρεται χιουμοριστικά και ανάμεσα στους γονείς. Επιτρέπει έτσι στο παιδί να κατανοήσει καλύτερα μέσα από τους παραλληλισμούς, να αναπτύξει την ενσυναίσθησή του και να κατανοήσει πως για να φροντίσεις κάποιον σωστά πρέπει να μπεις στη θέση του και να αναγνωρίσεις τις ανάγκες του.

Η γέννηση του μικρού αδελφού έχει προοικονομηθεί μέσα από τη συναισθηματική μετάβαση όλης της οικογένειας από τη μία κατάσταση στην άλλη. Η Χιόνα, ως σύμβολο του πρωτότοκου, προετοιμάζει το παιδί-αναγνώστη για το αίσθημα της ζήλιας με την άφιξη του νέου μέλους, του Σκουπ, που συνεπάγεται και την απώλεια της αποκλειστικότητας. Η στάση του Σκουπ, από την άλλη, λειτουργεί και ως πρότυπο για τον ρόλο που θα κληθεί να αναλάβει το παιδί προς το νέο μέλος: του φίλου και προστάτη. Κάθε καινούργιο μέλος που μπαίνει στην οικογένεια έρχεται με την παρουσία του να τονίσει πως η αγάπη όταν μοιράζεται δε λιγοστεύει, πολλαπλασιάζεται. Πως κάθε νέο μέλος δεν έρχεται για να εκτοπίσει κάποιον αλλά, αντίθετα, για να δυναμώσει την ομάδα.

Η Δημητρακοπούλου αναθέτει την αφήγηση στο μικρό παιδί, επιτρέποντας έτσι στους αναγνώστες την ταύτιση. Η αφήγηση όσων βλέπει, μέσα από το δικό του βλέμμα, κάνει το βιβλίο ακόμα πιο άμεσο. Ταυτόχρονα, μέσω της αφηγηματικής φωνής ακούμε τα ειλικρινή και αφοπλιστικά σχόλια του παιδιού και με –έμμεσο τρόπο– οι ενήλικοι συναναγνώστες αφουγκράζονται πώς αντιλαμβάνονται, συναισθάνονται ή ερμηνεύουν τα παιδιά όσα βλέπουν ή ακούνε γύρω τους. Μέσα από την αφηγηματική φωνή και το βλέμμα του μικρού συμπρωταγωνιστή, το βιβλίο δίνει την ευκαιρία στους μικρούς αναγνώστες να αναγνωρίσουν και να επεξεργαστούν τα δικά τους συναισθήματα.

Η αντιθετική δομή της αφήγησης, καθώς εστιάζει στο δίπολο γάτα-σκύλος, δημιουργεί κωμικές καταστάσεις και κρατά τον ρυθμό μέχρι την τελική ανατροπή, όπου οι διαφορές γεφυρώνονται. Η αντιθετική δομή, επιπλέον, επιτρέπει την ανάδειξη των αντιθέσεων και στις συμπεριφορές και τον χαρακτήρα των ενηλίκων, κάνοντας έτσι την πρόσληψη του μηνύματος πιο εύκολη.

Η συγγραφέας, με γλώσσα γεμάτη ζωντάνια και αμεσότητα, με λόγο απλό αλλά όχι απλοϊκό, δημιουργεί ένα κείμενο που τροφοδοτεί τη φαντασία και ενισχύει τη γλωσσική καλλιέργεια. Με κυρίαρχο στοιχείο το χιούμορ, μέσα από αστείες περιγραφές κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον των μικρών αναγνωστών. Κρατώντας, μάλιστα, και έναν ιδιαίτερο ρυθμό στην αφήγηση, που θυμίζει τον τρόπο που στα καρτούν εξελίσσεται η ιστορία, δημιουργεί μικρά περιστατικά, μικρές σεκάνς, που οδηγούν τη γραμμική αφήγηση της ιστορίας.

Η εικονογράφηση του Γιάννη Σκουλούδη είναι αφηγηματική. Καταφέρνει, χάρη στις έντονες εκφράσεις του προσώπου των ζώων, να αποδώσει τα συναισθήματά τους. Η στάση του σώματος, οι γκριμάτσες τους… είναι υποδηλωτικές της ζήλιας, της χαράς, της τρυφερότητας, της έχθρας, του φόβου. Με ύφος παιχνιδιάρικο, με απόδοση όλων των λεπτομερειών που μας βάζουν μέσα στην οικογένεια αυτή, δημιουργεί εικόνες που δένουν απόλυτα με το χιούμορ της γραφής. Αποδίδοντας ακόμα και τις ομοιότητες γονιών-ζώων, το οπτικό αποτέλεσμα υπηρετεί τη συνοχή κειμένου-εικόνας. Με μια παλέτα που αξιοποιεί όλη την γκάμα των χρωμάτων, μεταφέρει την ένταση αλλά και την ασφάλεια και τη φροντίδα που αποπνέει το οικογενειακό περιβάλλον.

Το βιβλίο στις τελευταίες σελίδες συνοδεύεται από προτάσεις εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων, που δίνουν την ευκαιρία στα παιδιά να «παίξουν» με όσα διάβασαν.

"Σαν τη γάτα με τον σκύλο"

Συμώνη Δημητρακοπούλου

εικονογράφηση: Γιάννης Σκουλούδης

Μεταίχμιο, 2026.

52 σελ.

ISBN 978-618-03-4375-5

Τιμή €7,70

"Αργή παιδαγωγική" της Alison Clark

 

Το βιβλίο "Αργή παιδαγωγική: Μια προσέγγιση για την αβίαστη μάθηση στην προσχολική ηλικία" εστιάζει στη σημασία του παρεχόμενου χρόνου στην προσχολική ηλικία, υποστηρίζοντας την αξία των αργών παιδαγωγικών πρακτικών και της αβίαστης μάθησης. Η Alison Clark αναφέρεται σε εναλλακτικές πρακτικές στην προσχολική εκπαίδευση, αγωγή και φροντίδα που επιτρέπουν έναν διαφορετικό ρυθμό και παλμό, στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μέρη. Το πρώτο εξετάζει τις πιέσεις στην προσχολική εκπαίδευση, αγωγή και φροντίδα για επιτάχυνση και για να είναι τα παιδιά «έτοιμα» για το επόμενο στάδιο. Στη συνέχεια, το βιβλίο διερευνά διαφορετικές σχέσεις με τον χρόνο και το ρολόι για τα μικρά παιδιά και τους εκπαιδευτικούς. Το δεύτερο μέρος διερευνά μερικές από τις μορφές που μπορούν να πάρουν οι αβίαστες πρακτικές, συμπεριλαμβανομένων των υπαίθριων δραστηριοτήτων, του ατελιέ, των καθημερινών ρουτινών, των ιστοριών, της παιδαγωγικής τεκμηρίωσης και της «αργής» έρευνας. Το τρίτο μέρος παρουσιάζει ποια θα ήταν μια ορθή προσέγγιση του χρόνου στην προσχολική εκπαίδευση, αγωγή και φροντίδα, ενώ συζητά τις προκλήσεις και τις δυνατότητες που συναντάμε στα προσχολικά κέντρα.

Το βιβλίο λειτουργεί ως καταλύτης για μια επείγουσα συζήτηση σχετικά με την ανάγκη επιβράδυνσης στην εκπαιδευτική πράξη και την εκπαίδευση των παιδαγωγών, ώστε να λειτουργούν λιγότερο ως βιαστικοί ενήλικες, δίνοντας περισσότερα κίνητρα και ευκαιρίες στα παιδιά να (αυτ)ενεργήσουν μακριά από την πίεση του χρόνου. Παράλληλα, διερευνά μελέτες περιπτώσεων όπου οι αργές παιδαγωγικές πρακτικές στην εκπαίδευση της προσχολικής ηλικίας ήδη εφαρμόζονται. Μπορεί να αποτελέσει βασικό ανάγνωσμα για φοιτητές, ερευνητές, παιδαγωγούς και υπεύθυνους χάραξης εκπαιδευτικής πολιτικής προσφέροντας ουσιαστική κατανόηση της σχέσης με τον χρόνο στην προσχολική ηλικία και τη σημασία της αργής παιδαγωγικής και της αβίαστης μάθησης.

Αργή παιδαγωγική
Μια προσέγγιση για την αβίαστη μάθηση στην προσχολική ηλικία
Alison Clark
Επιστημονική επιμέλεια: Μαρία Σταμάτογλου – Ζωή Κωνσταντινίδου
232 σελ.
ISBN 978-618-202-255-9

Εκδόσεις Δίσιγμα, Θεσσαλονίκη, 2025. 

Rosie Haine: «Το γυμνό δεν είν’ κακό»

 

Άρθρο της Αλεξίας Βλάρα 

Δημοσιεύτηκε στο Διάστιχο. 

Το εικονογραφημένο βιβλίο "Το γυμνό δεν είν’ κακό"  της Ρόζι Χέιν αποτελεί μια τρυφερή, θαρραλέα και ουσιαστική πρόταση για την παιδική, και όχι μόνο, βιβλιοθήκη. Με απλό λόγο και λεπτό συναίσθημα, ανοίγει έναν ειλικρινή διάλογο γύρω από το σώμα, τη διαφορετικότητα και την αποδοχή, χωρίς υπερβολές, διδακτισμό ή πρόκληση. Αντιθέτως, επιλέγει συνειδητά τον δρόμο της ηρεμίας, της φυσικότητας και της αλήθειας, προτείνοντας έναν τρόπο θέασης του σώματος απαλλαγμένο από φόβο και ενοχή.

Στον πυρήνα του βιβλίου βρίσκεται η ιδέα ότι το σώμα είναι κάτι φυσικό, πολύτιμο και άξιο αγάπης. Τα σώματα παρουσιάζονται όπως είναι: διαφορετικά, μοναδικά και διαρκώς μεταβαλλόμενα. Μεγαλώνουν, αλλάζουν, κουβαλούν σημάδια, πτυχώσεις, καμπύλες, χρώματα και ιστορίες ζωής. Το γυμνό εδώ δεν αντιμετωπίζεται ως ταμπού ή ως κάτι που πρέπει να αποκρυφτεί, αλλά ως αναπόσπαστο μέρος της ανθρώπινης ύπαρξης. Πρόκειται για μια προσέγγιση απελευθερωτική, ιδιαίτερα για τα παιδιά, τα οποία συχνά έρχονται αντιμέτωπα με κοινωνικά στερεότυπα γύρω από το «κανονικό» σώμα από πολύ μικρή ηλικία.

Η Ρόζι Χέιν δεν επιχειρεί να εξηγήσει ή να πείσει τον αναγνώστη με επιχειρήματα. Αντίθετα, τον συνοδεύει με τρυφερότητα σε μια ήρεμη διαδικασία αναγνώρισης και αποδοχής της σωματικής ποικιλομορφίας. Η γλώσσα της είναι λιτή, καθαρή και βαθιά ανθρώπινη, αφήνοντας χώρο στη σκέψη και στο συναίσθημα. Η μετάφραση της Άνδρης Θεοδότου σέβεται απόλυτα αυτή τη λεπτή ισορροπία, διατηρώντας τη ροή και την αίσθηση του πρωτότυπου κειμένου, χωρίς να βαραίνει ή να «ενηλικιώνει» το μήνυμα.

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στην εικονογράφηση, η οποία λειτουργεί ως ισότιμος αφηγηματικός άξονας του βιβλίου. Οι ήπιες υδατογραφίες της δημιουργού είναι ζεστές, γήινες και διακριτικές. Τα σώματα αποτυπώνονται με σεβασμό και φροντίδα, χωρίς υπερβολικό ρεαλισμό ή έμφαση στη λεπτομέρεια που θα μπορούσε να σοκάρει ή να αποσπάσει την προσοχή. Αντιθέτως, οι μορφές αποπνέουν οικειότητα, ασφάλεια και γαλήνη. Οι απαλές χρωματικές επιλογές ενισχύουν το μήνυμα της αποδοχής και δημιουργούν έναν εικαστικό κόσμο φιλόξενο, μέσα στον οποίο το παιδί μπορεί να κινηθεί χωρίς άγχος.

Σε παιδαγωγικό επίπεδο, το βιβλίο προσφέρει πολλαπλές δυνατότητες αξιοποίησης. Μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για συζητήσεις γύρω από το σώμα, τα όρια, την αυτοεικόνα και τον σεβασμό προς τον εαυτό και τους άλλους. Λειτουργεί ως ένα πολύτιμο εργαλείο ενδυνάμωσης, βοηθώντας τα παιδιά να «κατοικήσουν» το σώμα τους με περισσότερη ασφάλεια και λιγότερη ντροπή, ενώ ταυτόχρονα καλλιεργεί την ενσυναίσθηση και τον σεβασμό στη διαφορετικότητα.

Αξίζει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι το βιβλίο απευθύνεται εξίσου και στο ενήλικο κοινό. Γονείς, εκπαιδευτικοί και αναγνώστες/-τριες κάθε ηλικίας καλούνται να επανεξετάσουν τις δικές τους προκαταλήψεις, φόβους και σιωπές γύρω από το σώμα. Μέσα από την απλότητά του, το βιβλίο λειτουργεί ως καθρέφτης και υπενθύμιση ότι η αποδοχή ξεκινά πρώτα από εμάς. Μας προσκαλεί να σταθούμε με ειλικρίνεια απέναντι στις αφηγήσεις που έχουμε κληρονομήσει ή αναπαραγάγει άκριτα, να αναγνωρίσουμε πώς αυτές διαμορφώνουν το πώς μιλάμε στα παιδιά και, τελικά, το πώς αυτά σχετίζονται με τον εαυτό τους. Έτσι, η ανάγνωση μετατρέπεται σε μια σιωπηλή αλλά ουσιαστική παιδαγωγική πράξη, που δεν αφορά μόνο το τι λέμε στα παιδιά, αλλά κυρίως το πώς υπάρχουμε δίπλα τους.

Το βιβλίο "Το γυμνό δεν είν’ κακό"   δεν επιδιώκει να προκαλέσει, αλλά να καλλιεργήσει. Δεν κουνάει το δάχτυλο, αλλά περνάει με σταθερότητα και αγάπη ένα μήνυμα αναγκαίο: ότι το σώμα μας, όπως κι αν είναι, αξίζει σεβασμό, φροντίδα και αγάπη. Ένα βιβλίο που μπορεί να διαβαστεί ξανά και ξανά, ανοίγοντας κάθε φορά έναν νέο, ουσιαστικό διάλογο ανάμεσα στο παιδί και τον ενήλικα.

Πρόκειται για ένα έργο που ξεπερνά τα όρια ενός τυπικού εικονογραφημένου βιβλίου, καθώς έχει σχεδιαστεί με βάση τη φιλοσοφία του design for all (σχεδιασμός για όλα τα άτομα), υποστηρίζοντας πολλαπλούς τρόπους ανάγνωσης και παραμένοντας ανοιχτό σε κάθε παιδί και κάθε οικογένεια. Η πρόταση των Εκδόσεων ΝΟΣΜΑ φέρνει τρεις σημαντικές καινοτομίες, που υπηρετούν την προσβασιμότητα και τη συμπερίληψη:

– Χρήση συμβόλων Εναλλακτικής και Επαυξητικής Επικοινωνίας (ΕΕΕ – Widgit),

– Ηχητικό βιβλίο με αφήγηση από παιδική φωνή,

– Βίντεο στη νοηματική γλώσσα.

"Το γυμνό δεν είν’ κακό"

Ρόζι Χέιν

εικονογράφηση: Ρόζι Χέιν

μετάφραση: Άνδρη Θεοδότου

ΝΟΣΜΑ

36 σελ.

Πόση συμπερίληψη αντέχει η ελληνική λογοτεχνία για παιδιά και εφήβους;

H περίφημη σειρά sex education που έδειξε πόσο πίσω είμαστε εδώ

 

Συζητούν Μάνος Κοντολέων και Μαρίζα Ντεκάστρο

Αναδημοσίευση από τον Αναγνώστη

Μ. Ντ. Το πρώτο άρθρο, του πολύ επιτυχημένου δεκάλογου με τα Δικαιώματα του Μικρού Αναγνώστη (βασίζεται στις αρχές του Daniel Pennac), γράφει ότι καθένας έχει δικαίωμα να μη διαβάζει!

Ακούγεται αιρετικό, όμως σκιαγραφεί ένα μέρος της πραγματικότητας. Οποιονδήποτε ρωτήσουμε θα δηλώσει με σθένος ότι το διάβασμα κάνει καλό! Αντιλέγω ότι τα παιδιά ούτως ή άλλως διαβάζουν από πινακίδες μέχρι οδηγίες, και τις κατανοούν. Γιατί είναι υποχρεωτικό να διαβάζουν βιβλία, και γιατί πρέπει να το μάθουν; Φτάνουμε λοιπόν στη ουσία αυτού που ονομάζεται καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας, η οποία κατά τη γνώμη μου σημαίνει δημιουργία μιας δια βίου συνήθειας.

Χωρίς πολλά λόγια, τα βιβλία προσφέρουν παντοιοτρόπως στην ανάπτυξη των παιδιών, των νέων και ημών των ενηλίκων.

Μ. Κ. Είναι γεγονός πως η καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας ξεκινά από το σπίτι και το σχολείο.

Αλλά αν οι γονείς δεν είχαν μάθει όντες οι ίδιοι παιδιά να αγαπούν τη λογοτεχνία, μα μήτε και μια τέτοια σχέση ανέπτυξαν από μόνοι τους ως ενήλικες, τότε το σχολείο είναι ο μόνος χώρος όπου ο νέος άνθρωπος θα συναντηθεί με τους διαχρονικούς λογοτεχνικούς ήρωες.

Άρα είναι σχεδόν αυτονόητο πως κάθε φορά που συζητάμε για το πώς τα παιδιά μαθαίνουν να αγαπούν το διάβασμα, να καταλήγουμε στο ίδιο σημείο: στο σχολείο.

Για ένα μεγάλο -ίσως το μεγαλύτερο- μέρος παιδιών, η ουσιαστική τους σχέση με τη λογοτεχνία χτίζεται στη σχολική τάξη. Εκεί ανακαλύπτουν ότι η αφήγηση δεν είναι απλώς μια ακόμη εργασία της γλώσσας, αλλά ένας τρόπος να δεις τον κόσμο.

Μ. Ντ. Να βγεις από τον μικρόκοσμό σου. Τι διαβάζουν στο σχολείο; Ας κάνουμε υποθέσεις για το πώς επιλέγει τα βιβλία που βάζει στην τάξη του ένας εκπαιδευτικός. Με βάση έναν υποθετικό μέσο όρο των ενδιαφερόντων της ηλικίας; Με το τι κυκλοφορεί; Με το πόσο ‘ακούγεται’ κάποιο βιβλίο; Τι ρόλο παίζει η αναγνωρισιμότητα του/της συγγραφέως;

Επιπλέον, εδώ εμφανίζονται, από το πλάι, θέματα όπως τα βραβεία, οι επιλογές και η προώθηση που κάνουν οι εκδότες, τα προτεινόμενα βιβλία (που έστειλε ή θα στείλει το Υπ. Παιδείας), το κοινωνικό/μορφωτικό υπόβαθρο των οικογενειών και των σχολικών ομάδων. Όλα συνεισφέρουν στη διαμόρφωση της αναγνωστικής ταυτότητας των παιδιών!

Μ. Κ. Προφανώς. Ο εκπαιδευτικός, με τις επιλογές του, δεν δίνει στα παιδιά απλώς ένα βιβλίο να διαβάσουν· τους ανοίγει ή τους κλείνει πόρτες. Μπορεί, χωρίς καν να το συνειδητοποιεί, να διαμορφώσει το πώς ένα παιδί ή έφηβος αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και τι θεωρεί ότι «χωράει» στη δική του ζωή. Αυτός ο ρόλος του εκπαιδευτικού ως άτυπου επιμελητή της αναγνωστικής ταυτότητας των μαθητών είναι καθοριστικός.

Μ. Ντ. Αυτές οι άτυπες, ή και καλοπροαίρετες παρεμβάσεις, οδηγούν σε ποικίλα φαινόμενα που, όπως λες ανοίγουν ή κλείνουν πόρτες. Όταν κλείνουν πόρτες τα ονομάζω λογοκρισίες.

Μ. Κ. Η πρόταση ενός βιβλίου, μια συζήτηση που ανοίγει, μια άλλη που αποφεύγεται — όλα αυτά διαμορφώνουν σιγά σιγά το τοπίο της σχολικής ανάγνωσης. Γι’ αυτό και το σχολείο έχει τόσο μεγάλη επιρροή: δεν προσφέρει απλώς πρόσβαση σε βιβλία, αλλά σε νόημα. Η επιλογή ενός κειμένου δεν αποφασίζει μόνο τι θα μάθει το παιδί, αλλά και τι επιτρέπεται να ειπωθεί δημόσια μέσα στο πλαίσιο μιας κοινωνίας με συγκεκριμένες ευαισθησίες και όρια.

Μ. Ντ. Συνακόλουθα, και λόγω της αγωνιώδους μέριμνας για την ανάπτυξη της ανάγνωσης των νεαρών αναγνωστών, απορρέουν πολλοί διδακτισμοί από την πλευρά των ενηλίκων. Εξηγούμαι. Ο πρώτος εμφανής διδακτισμός, τον οποίο έχουν μάθει να αποφεύγουν, κάπως τουλάχιστον, οι δόκιμοι συγγραφείς είναι η απλή, μη ζυγισμένη και υπερβολική παράθεση γνωστικών πληροφοριών. Για παράδειγμα, προτείνουν στους αναγνώστες ένα αστυνομικό μυστήριο το οποίο στην ουσία λειτουργεί ως αφορμή για μάθηση. Πολλά τέτοια μυθιστορήματα κυκλοφορούν! Ένας δεύτερος, μη ομολογούμενος, αφορά τις αποδεκτές κοινωνικές πρακτικές. Τις περιλαμβάνει η πλειονότητα των εικονογραφημένων βιβλίων για μικρά παιδιά, με θέματα, π.χ. τις παιδικές ομάδες, το σχολείο, τις σχέσεις. Χαρακτηριστικό τους μια τυπική ανάπτυξη, η οποία εισάγει το θέμα με την αρνητική περιγραφή κάποιας κατάστασης και καταλήγει στο επιθυμητό αποτέλεσμα του κοινωνικά σωστού.

Είναι δεδομένο ότι οι ενήλικοι αποφασίζουν τι χωράει και τι δεν χωράει στη ζωή, πώς πρέπει να είναι-παιδί και έφηβος- ώστε να είναι κοινωνικά ορθός. Ωστόσο, πολλά εξαφανίζονται στην αναγνωστική πορεία, και ειδικά αυτά που σχετίζονται με κρίσεις, σκέψεις, στάσεις και αποδοχές. Και ένας τρίτος, που συνδέεται με τα παραπάνω, είναι τα θέματα που συζητιούνται δύσκολα.

Μ. Κ. Αυτός ο ρόλος του εκπαιδευτικού ως άτυπου επιμελητή της αναγνωστικής ταυτότητας των μαθητών είναι καθοριστικός. Ας το παραδεχτούμε: τα περισσότερα παιδιά και έφηβοι γνωρίζουν τη λογοτεχνία μέσα από τους δασκάλους και τους καθηγητές τους. Αν ένας εκπαιδευτικός αγαπά ένα βιβλίο και το φέρει ζωντανά μέσα στην τάξη, μια σπίθα ανάβει. Όμως η ίδια αυτή επιρροή γεννά και το ερώτημα: ποια βιβλία δεν φτάνουν ποτέ στην τάξη — και γιατί; Η απάντηση βρίσκεται συχνά όχι στην ποιότητα ενός βιβλίου, αλλά στους άγραφους κανόνες που διέπουν το σχολικό περιβάλλον. Εκπαιδευτικοί, συχνά από φόβο μήπως προκαλέσουν αντιδράσεις, λειτουργούν με μια συντηρητικότητα που δεν δηλώνεται ανοιχτά αλλά υπάρχει παντού.

Μ. Ντ. Συντηρητικότητα, να ένα παράδειγμα στα όρια του γελοίου. Έχεις διαβάσει, φαντάζομαι, τον Πόλεμο των κουμπιών, του Λουί Περγκώ. Οι παρέες που συγκρούονται στο μυθιστόρημα είναι σκέτα αλάνια. Και φυσικά αλληλοεκτοξεύουν πολλές βρισιές. Πριν καμιά δεκαετία, οι γονείς παιδιών μιας ΣΤ’ δημοτικού το έκριναν ακατάλληλο λόγω των κακών λέξεων και ζήτησαν από το σχολείο να το αποσύρει από τα αναγνώσματα της τάξης!

Μ. Κ. Και πολύ συχνά αυτοί οι μεγάλοι -οι ενήλικες, δηλαδή, με την ιδιότητα του γονέα- στέκονται απέναντι σε διδάσκοντες που προσπαθούν να πλατύνουν τους ορίζοντες και τις ευαισθησίες των μαθητών τους με αναγνώσεις τέτοιων –‘τολμηρών’- βιβλίων.

Έτσι προκύπτει μια άτυπη λογοκρισία, όπως λες, τόσο στις τάξεις της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, όσο -και κυρίως- στις αντίστοιχες της δευτεροβάθμιας, Όχι μέσα από απαγορεύσεις, αλλά μέσα από αποφυγές. Δεν χρειάζεται κάποιος να πει «αυτό το βιβλίο είναι ακατάλληλο»· αρκεί να μην το προτείνει ποτέ. Κι έτσι θέματα όπως αυτά που έχουν να κάνουν με την ανίχνευση εκ μέρους των παιδιών και των εφήβων της πλέον προσωπικής έκφρασης της ταυτότητάς τους -αναφέρομαι στην αναγνώριση και συμφιλίωση με την σεξουαλικότητά τους- απουσιάζουν από το σχολικό σύμπαν. Όχι επειδή τα παιδιά και οι έφηβοι δεν είναι έτοιμοι να συνδιαλλαγούν με αυτή τη γνώση, αλλά επειδή οι ενήλικες νιώθουν άβολα. Είναι πιο εύκολο να διατηρείται μια εικόνα «αθωότητας» παρά να αναγνωριστεί ότι τα παιδιά και οι έφηβοι ζουν σε έναν πολύπλοκο κόσμο και έχουν ανάγκη από λόγια που θα τα βοηθήσουν να τον κατανοήσουν.

Μ. Ντ. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι πρόκειται για μια άρνηση της πραγματικότητας. Πάντως, υπάρχουν και άλλα θέματα. Το πρώτο, η αυτολογοκρισία των συγγραφέων. Διαβάζοντας Έλληνες και ξένους συγγραφείς, παρατηρούμε ότι οι δικοί μας θέτουν, άλλος λιγότερο, άλλος περισσότερο απαλά τα ‘δύσκολα’, για να αποφύγουν τις συνέπειες… Ο ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ είχε ζητήσει το 2018 από συγγραφείς να γράψουν την άποψή τους για το εάν αυτολογοκρίνονται όταν γράφουν για εφήβους. Δημοσιεύτηκαν τον Φεβρουάριο, και μεταξύ αυτών -Π. Κουτσάκης, Α. Κοντολέων, Β. Ηλιόπουλος, Β. Παπαθεοδώρου, Θ. Κούκιας- ήσουν και εσύ.

Το δεύτερο αφορά τους εκδότες και την πολιτική τους: σε ποιο κοινό στοχεύουν, τι εκδίδουν και τι όχι, πόσο επηρεάζονται από τις διεθνείς τάσεις, πόσο είναι διατεθειμένοι να κάνουν ανοίγματα. Ανάμεσα σε άλλα, θυμάμαι το εξαντλημένο πλέον νεανικό μυθιστόρημα Το κάνουμε; του Μέλβιν Μπέρτζες από τις εκδ. ΜΙΝΩΑΣ που εκδόθηκε το 2004.

Το τρίτο η κριτική. Τι κάνει η κριτική, αν όχι να προβάλει απόψεις ανάλογα με τις πεποιθήσεις του γράφοντος; Που σημαίνει κατά ποσόν έχει ανοιχτές ιδέες, δέχεται το καινούργιο, φοβάται και θέλει να προστατέψει τους νεαρούς αναγνώστες;

Μ. Κ. Οι κοινωνικές νόρμες παίζουν εδώ καθοριστικό ρόλο. Ζητούμε -ίσως και επιβάλουμε- από τα παιδιά και τους εφήβους επιλεκτική ωριμότητα: να είναι υπεύθυνα, αποδοτικά, πειθαρχημένα, αλλά ταυτόχρονα «καθαρά» από κάθε τι που μπορεί να διαταράξει το ιδανικό της ομοιομορφίας. Έτσι η όποια αναφορά εντός του σχολείου σε ιστορίες που αγγίζουν την ταυτότητα, την επιθυμία του σώματος, την αναγνώριση της ιδιαιτερότητας του άλλου και το δικαίωμα να αναγνωριστεί η όποια δική μας, απουσιάζει. Δεν είναι ότι αυτά τα θέματα θεωρούνται επικίνδυνα· είναι ότι θέτουν υπό αμφισβήτηση την επικρατούσα κοινωνική εικόνα για τη συμπεριφορά των φύλλων.

Μ. Ντ. Μιλάμε συνεχώς για τα στερεότυπα, τα οποία όμως έχουν πολλά πόδια. Η αμφισβήτηση ξεκίνησε από τα έμφυλα και πέρασε στη συμπερίληψη, ως ιδέα για να παταχθούν τα φυλετικά και τα ρατσιστικά. Πολύ λίγοι συγγραφείς διανοούνται να μην πλάσουν ήρωες διαφόρων μειονοτήτων και οι εικονογράφοι το ίδιο. Από την άλλη, εμφανίζονται καινούργια, του ‘καλού σκοπού’, δηλαδή ένας νέος αποδεκτός διδακτισμός. Βρίσκονται κάτω από την ομπρέλα της κοινωνικής αποδοχής και της συμπερίληψης, η οποία ανιχνεύει διαφορετικών ειδών ‘ιδιομορφίες’- τις πολλαπλές ταυτότητες, τις μορφές της οικογένειας, τα νεαρά άτομα με ψυχικές και άλλες παθήσεις, τον σεξουαλικό προσανατολισμό, τη βία εντός και εκτός οικείου περιβάλλοντος, κ.ά.- και οι οποίες έρχονται στην επιφάνεια προς συζήτηση και οι οποίες συχνά θάβονται…

Μ. Κ. Τα βιβλία που αποκλείονται δεν απειλούν τα παιδιά· απειλείται ο κοινωνικός κομφορμισμός των ενηλίκων. Μια ιστορία για ένα παιδί που αγαπά κάποιον του ίδιου φύλου δεν θέτει σε κίνδυνο τους μαθητές — θέτει σε κίνδυνο τις βεβαιότητες μιας κοινωνίας που δυσκολεύεται να αποδεχτεί την ποικιλομορφία. Ένα βιβλίο που μιλά για την εφηβική σεξουαλικότητα δεν «εκθέτει» τα παιδιά σε κάτι σκοτεινό — εκθέτει τους μεγάλους σε μια πραγματικότητα που θα προτιμούσαν να μην αντιμετωπίζουν.

Όταν ένα σχολείο αποφεύγει τέτοια βιβλία, στην ουσία υπακούει σε μια βαθιά ριζωμένη σύμβαση: ότι η παιδικότητα πρέπει να παραμείνει σιωπηλή για να θεωρείται «ασφαλής». Όμως η σιωπή δεν προστάτεψε ποτέ κανένα παιδί ή έφηβο. Αυτό που τα προστατεύει είναι η δυνατότητα να αναγνωρίσουν την εμπειρία τους, να τη δουν καθρεφτισμένη κάπου, να την ονομάσουν.

Μ. Ντ. Εν κατακλείδι, Μάνο, ας συμφωνήσουμε στο εξής, όπως μου το έστειλες: Το λογοτεχνικό βιβλίο δεν είναι απλώς ένα μέσο διδασκαλίας· είναι δείκτης συμπερίληψης. Η ανάγνωση είναι μια πολιτική πράξη. Κι αν θέλουμε πραγματικά τα παιδιά να αναπτύξουν μια σχέση ουσιαστική με τη λογοτεχνία, πρέπει πρώτα να αποδεχτούμε ότι ο κόσμος τους —και ο δικός μας— δεν μπορεί να περιορίζεται σε παλιές νόρμες. Οι ιστορίες που τους προσφέρουμε καθορίζουν όχι μόνο τι θα διαβάσουν, αλλά και τι θα τους επιτρέψουμε να γίνουν.

Βιβλία για τις γιορτές, Διαβάζοντας κάτω απ’ το δέντρο, 14+2 χριστουγεννιάτικα βιβλία

 

Άρθρο της Έφης Κατσουρού

Αναδημοσίευση από τον Αναγνώστη.

Τα Χριστούγεννα είναι η ιδανική περίοδος για ζεστά ροφήματα, μαλακά πουλόβερ και κουβέρτες, αμέτρητα λαμπιόνια που απενοχοποιούν την πιο κιτς εκδοχή μας, βόλτες στα βιβλιοπωλεία, δώρα, δώρα και άλλα δώρα, αγκαλιές σαν πυροτεχνήματα και διάβασμα μαζί ή μόνοι κάτω από στολισμένα δέντρα περιμένοντας τον Άη Βασίλη. Όσο γλυκανάλατα ή κλισέ και αν ακούγονται όλα αυτά δοκιμάστε τα, πάρτε παιδιά, ανίψια, εγγόνια, μικρότερα αδέρφια και ξαδέρφια, παιδιά των κολλητών σας και διαβάστε κάτω απ’ το δέντρο, στα σπίτια ή στα καφέ, στο τραίνο, στο αυτοκίνητο βιβλία με θέμα τα Χριστούγεννα… τα παιδιά αγαπούν να διαβάζουν θεματικά. Και μην ξεχάσετε να παίζει από πίσω κουρτίνα χριστουγεννιάτικη μουσική.

Ακολουθούν επιλογές χριστουγεννιάτικων βιβλίων, νέες και παλιές εκδόσεις, επανεκδόσεις, για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι καινούργιοι…

ΟΤΑΝ ΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ ΓΡΑΦΟΥΝ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

…τα παιδιά και οι ποιητές βιώνουν τα Χριστούγεννα με εκ διαμέτρου αντίθετη διάθεση. Ωστόσο, κάπου στη βάση υπάρχει μια ρίζα κοινή στο βίωμα αυτό, σαν ένα νόμισμα γυρισμένο από την άλλη όψη, το κράμα του μετάλλου είναι κοινό, αλλάζει η οπτική. Ίσως για αυτό οι ποιητές είναι εκείνοι που πιο εύκολα μπορούν να νιώσουν (τα) παιδιά τα Χριστούγεννα.

Χρήστος Μπουλώτης, Ο πλανήτης των Χριστουγέννων, εικ. Αιμιλία Κονταίου, Καλέντης

Ο μικρός Δημήτρης, ή Τάκης, ή Ντίμης, ή Μιμάκος, ή το «χρυσό» αγόρι της μαμάς του, λατρεύει τα Χριστούγεννα από μωρό, και τώρα, που έχει φτάσει στη δευτέρα τάξη του δημοτικού, μας ιστορεί την αγάπη του αυτή με πάθος για όλα όσα είναι Χριστούγεννα: τα δώρα, το χιόνι, το στολισμένο δέντρο, τις διακοπές από το σχολείο, την αγάπη που πέφτει σαν χρυσόσκονη… και αποφασίζει να κάνει κάθε μέρα να είναι Χριστούγεννα με μικρά τεχνάσματα. Με μια γυάλινη χιονόμπαλα, μοιράζοντας παιχνίδια σε παιδιά μεταναστών, σαν να είναι ο λαμβάνων και όχι ο δίδων, στολίζοντας τον κήπο του σπιτιού του και διατηρώντας τον έτσι όλον τον χρόνο, και φτιάχνοντας τελικά τον δικό του μικρό πλανήτη, έναν πλανήτη πάνω στον πλανήτη γη γεμάτο χρυσόσκονη αγάπης, που για αρχή τον κατοικεί ο ίδιος και του αρκεί που για συγκάτοικό του έχει τη γιαγιά του. Ίσως και άλλα παιδιά να θέλουν να τον επισκεφτούν εκεί..

E.E.cummings, Το χριστουγεννιάτικο δέντρο, μετάφραση: Χάρης Βλαβιανός,εικονογράφηση: Paolo Ghezziεκδ. Νεφέλη

Ένα παιδί απευθύνεται στο μικρό (γυμνό ακόμη) χριστουγεννιάτικο δέντρο, θέλει να το παρηγορήσει για τον ξεριζωμό του και να του δείξει τη στοργή με τις αγκαλιές και τα στολίδια που θα του φορέσει. Μια σύντομη ποιητική αφήγηση με απεύθυνση προς το δέντρο, τον πραγματικό πρωταγωνιστή των γιορτών, αυτόν που όλοι κάποτε σαν παιδιά του απευθύναμε το λόγο ονειρευόμενοι.. Ένα ποίημα ωδή στο αγαπημένο δέντρο των παιδιών από έναν δεξιοτέχνη της απλότητας στην ποιητική φόρμα. Ο e.e.cummings αποτελεί τον ιδανικότερο ποιητή για να έρθουν οι μικροί αναγνώστες σε επαφή με την μοντέρνα, μη ομοιοκατάληκτη, ποίηση. Η άρθρωση του στίχου του μοιάζει με παιχνίδι και ο λιτότητα του λόγου του επιτρέπει στα παιδιά ακόμη και προσχολικής ηλικίας να ταξιδέψουν με τις λέξεις του.

Γιάννης Κοντός, Τα Χριστούγεννα έρχονται, εικονογράφηση: Αλέκος Φασιανός, Κέδρος

Ο μικρός Γιαννάκης με το κόκκινο κασκόλ του, μοιάζει να είναι το alter ego του ποιητή. Η ιστορία του βιβλίου απλή και γειωμένη, μας φέρνει σε επαφή με την παράδοσή μας. Τα Χριστούγεννα, η Πρωτοχρονιά και τα Φώτα, δίπλα-δίπλα με του Αγιαννιού, έχουν όλες εξέχουσα θέση στο ημερολόγιο των γιορτών καμιά τους δεν περισσεύει, όλες μαζί σημαίνουν το Δωδεκαήμερο (λιγάκι ξεχασμένο σήμερα), κατά το οποίο οι καλικάντζαροι αλωνίζουν στη γη κάνοντας σκανταλιές και τρώγοντας τα μοσχομυριστά εδέσματα των ημερών. Ο Γιαννάκης, όπως κάθε παιδί, περιμένει τις γιορτές που ξυπνούν στο άρωμα των φουρνιστών γλυκών και τις ζει δίπλα στους μεγάλους, ψάχνοντας να δει τον Άη Βασίλη. Οι καλικάντζαροι τα Φώτα θα νικηθούν και θα αρχίσει το μέτρημα από την αρχή για το ροκάνισμα του δέντρου της γης γιατί όσο γλεντοκόπαγαν στη γη πάλι εκείνο έθρεψε. Μια γλυκιά, νοσταλγική ιστορία που δεν αναζητά πρωτοτυπίες αλλά να ανάψει τα τζάκια στις καρδιές των παιδιών. Το βιβλίο, αναπόσπαστο κομμάτι του οποίου αποτελεί η εικονογράφηση του Αλέκου Φασιανού, δυστυχώς μοιάζει να είναι εξαντλημένο στον εκδότη. Ωστόσο, μιας και οι μέρες είναι ιδανικές για βόλτες στα μικρά βιβλιοπωλεία, ψάξτε το, αξίζει, μπορεί κάπου να βρείτε κανένα ξεχασμένο αντίτυπο, έτσι ξετρύπωσα εγώ ένα στις αρχές του Δεκέμβρη.

Hanne Turk, Αν ήμουν Άη Βασίλης, Μετάφραση: Μαριανίνα Κριεζή, Άμμος

Τα στιχάκια της Μαριανίνας Κριεζή είναι κάτι σαν το «νου-νου», εδώ και δεκαετίες μεγαλώνουν-μεγαλώνουν γερά παιδιά, όπως έλεγε μια παλιά διαφήμιση. Πρώτη έκδοση του 1994, επανέκδοση με νέα εικονογράφηση το 2023. Γέλιο και ευαισθησία παντρεύονται με τρόπο ιδανικό στον ομοιοκατάληκτο λόγο της Κριεζή που προσκαλεί ιδεατά τα παιδιά να συνεχίσουν την αφήγηση παίζοντας και μόνα τους με τις ρίμες. Ο αγαπημένος Άγιος τον παιδιών με τον τάρανδό του τον Γρηγόρη, ένα τάρανδο ιδιαίτερο που μοιάζει λιγάκι με μουλάρι, ζουν μέσα σε ένα κόσμο παραμυθένιο, τόσο γλυκό, ανεπιτήδευτα οικολογικό, λίγο χίπιδες, λίγο ειρηνοποιοί, γιορτάζουν τα Χριστούγεννα με όλα τα ζώα και κρατούν το τελευταίο δώρο για το μικρό στολισμένο χριστουγεννιάτικο δέντρο, που τόσο λυπούνται να ξεχαστεί μετά το πέρας των γιορτών. Όλοι κάποτε δεν φανταστήκαμε το δέντρο μας να επιστρέφει ξανά στο δάσος του και να γεννιέται από την αρχή;

ΟΙ ΑΓΑΠΗΜΕΝΟΙ ΗΡΩΕΣ ΠΑΝΕ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ

Τα παιδιά αγαπούν να κινούνται μέσα σε περιβάλλοντα οικειότητας, νιώθουν ασφάλεια με τους ήρωες που αγαπούν και ταυτίζονται, που ακολουθούν τη διαδρομή τους και μεγαλώνουν παρέα. Ο καθένας από αυτούς ζει τα Χριστούγεννα με τον δικό του μοναδικό τρόπο.

Πίτερ Χ. Ρέινολντς, Το δώρο των λέξεων,μετάφραση: Μάρω Ταυρή,εικονογράφηση: Πίτερ Χ. Ρέινολντς, Μεταίχμιο

Ο μικρός Τζερόμ, ο γνώριμός μας συλλέκτης λέξεων, είναι ενθουσιασμένος με την έλευση των Χριστουγέννων. Βγαίνει στην πόλη έτοιμος να αδράξει λέξεις γλυκές, γεμάτες αγάπη, που να τον εμπνέουν για να εμπλουτίσει την ήδη μεγάλη συλλογή του και να γιορτάσει με τον δικό του τρόπο την μεγάλη ημέρα. Μέσα στους δρόμους, όμως, της γειτονιάς του βρίσκει μόνο λέξεις άχαρες, «εκπτωτικές», στην αγορά εκείνες που προβάλλουν την καταναλωτική πλευρά της γιορτής και στα περίπτερα, στις κρεμασμένες εφημερίδες, όσες αποκαλύπτουν την θλίψη και την αδικία που υπάρχει στον κόσμο. Τότε αποφασίζει να ανοίξει τη συλλογή του, να βρει από τις δικές του λέξεις εκείνες που ταιριάζουν στα Χριστούγεννα και να τις δωρίσει στη γειτονιά του. Κάνοντάς τες στολίδια και γιρλάντες με τους φίλους του για το χριστουγεννιάτικο δέντρο της ζεσταίνει την καρδιά των ανθρώπων που ξανανακαλύπτουν τη δύναμή τους.

Orianne Lallemand, Τα Χριστούγεννα του Λύκου Ζαχαρία,μετάφραση: Σοφία Παλάκη, εικονογράφηση: Eleonore Thuillier, Παπαδόπουλος

Ο αγαπημένος Λύκος των μικρών αναγνωστών, όχι ο κακός, ο λύκος, αλλά ο Λύκος Ζαχαρίας με το όνομα είναι κάτι σαν σούπερ σταρ για τα παιδιά που ανακαλύπτουν τη χαρά της ανάγνωσης. Οι ιστορίες του διαρκώς πληθαίνουν και οι φίλοι του σαν μια μικρή κοινότητα, τόσο ίδιοι και τόσο διαφορετικοί ο ένας από τον άλλον είναι πάντα εκεί για να τον συνδράμουν. Αυτή τη φορά ο Λύκος Ζαχαρίας μισεί τα Χριστούγεννα, γιατί δεν τα έχει γιορτάσει ποτέ, δεν έχει πάρει ποτέ δώρο από τον Άη Βασίλη και το μόνο που επιθυμεί είναι να παίξει ατέλειωτα στο χιόνι, Κανείς δεν ακολουθεί, όλοι είναι απασχολημένοι με τις προετοιμασίες για την Παραμονή των Χριστουγέννων, ακόμη και η αγαπημένη του Λουλού.. Μήπως, όμως για μία ακόμη φορά όλοι είναι απασχολημένοι με τον αξιαγάπητα γκρινιάρη φίλο τους και τα δικά του Χριστούγεννα; Η Λουλού θα τον πείσει να τη βοηθήσει με τις ετοιμασίες για το ρεβεγιόν και όλα θα αρχίσουν σιγά-σιγά να γίνονται μαγικά.

Orianne Lallemand, Ο Λύκος Ζαχαρίας πιστεύει στα όνειρά του, μετάφραση: Σοφία Παλάκη, εικονογράφηση: Eleonore Thuillier, Παπαδόπουλος

Δέκα χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία του, ο Λύκος Ζαχαρίας, λατρεύει πια, τα Χριστούγεννα, και πιστεύει στα όνειρά του βαθιά. Τόσο, που μια νύχτα περνώντας από τη χώρα των λιχουδιών και τη χώρα του Χάλογουιν φτάνει στο χωριό του Άη Βασίλη και τον συναντά…

Helen Stephens, Πως να κρύψεις ένα λιοντάρι τα Χριστούγεννα, μετάφραση: Μαριλένα Πανουργιά, Ίκαρος

Η μικρή Έλλη και το λιοντάρι της πάνε πακέτο, είναι το αγαπημένο της φιλαράκι, που όμως αναγκάζεται να το αφήσει για τα Χριστούγεννα στο σπίτι. Πρέπει να πάει στη θεία της με το τραίνο και τα λιοντάρια δεν επιτρέπονται στο τραίνο. Η Έλλη στεναχωριέται και το λιοντάρι της δεν μπορεί η Έλλη του να στεναχωριέται, οπότε ακολουθεί την οικογένεια και επιμελώς ατημέλητα κρύβεται στο τραίνο, αποκοιμιέται, χάνει το σταθμό, πανικοβάλλεται, πηδά και ακολουθεί τις ράγες προς τα πίσω μέχρι να φτάσει την Έλλη για να ζήσουν τα ωραιότερα Χριστούγεννα παρέα.

ΓΙΑ ΝΑ ΓΕΛΑΣΕΤΕ ΠΑΡΕΑ

Τα Χριστούγεννα για τα παιδιά είναι χαρά, γέλιο, παιχνίδι και όλα αυτά μαζί κάτω από στολισμένα δέντρα.

Αν δεν φοβάστε ότι μπορεί να αποβεί μοιραίο, πρώτα-πρώτα διαβάστε τους Τα πρώτα Χριστούγεννα του Κάπτεν Τζιμ και μετά συνεχίστε, είναι ωραίο να μοιράζεται το γέλιο:

Πάνος Χριστοδούλου, Τα πρώτα Χριστούγεννα του Κάπτεν Τζιμ, εικονογράφηση: Ντανιέλα Σταματιάδη, Ίκαρος

Ο μικρός, αξιαγάπητος γάτος Κάπτεν Τζιμ, δεινός εξερευνητής, μιλώντας σε πρώτο πρόσωπο, αφηγείται πως δέχθηκε την εγκατάσταση του χριστουγεννιάτικου δέντρου στο σπίτι του. Αποκαλεί τα μέλη της οικογένειάς του, τους ανθρώπους δηλαδή, που τον φροντίζουν, συγκατοίκους και ξεκινά ένα ξεκαρδιστικό κρεσέντο σκανταλιών, μια αλληλουχία που θα οδηγήσει στην αποκαθήλωση του δέντρου και την αντικατάστασή του από ένα φωτισμένο καράβι. Θα έχει άραγε καλύτερη τύχη ή ο εξερευνητής Κάπτεν Τζιμ θα δείξει τα νύχια του και σε αυτό;

Αντώνης Παπαθεοδούλου, Εξετάσεις για την Αϊβασιλική Ακαδημία, εικονογράφηση: Μυρτώ Δεληβοριά, Παπαδόπουλος

Η δουλειά του Άη Βασίλη σπουδάζεται, εδώ, στην Αϊβασιλική Ακαδημία, όμως πρώτα πρέπει κανείς να εισαχθεί, περνώντας από αυστηρές, και αρκούντως ξεκαρδιστικές, εξετάσεις με εκπαιδευτές και εξεταστές τα μικρά ξωτικά του Άη Βασίλη. Να μην αργήσει στο ταξίδι, τη πιο σύντομη πρέπει να βρούνε διαδρομή, μην μπερδευτούν τα δώρα και πάρει άλλο παιδί του αλλουνού, μην μπλέξουνε τις κάλτσες της μπουγάδας με αυτές του δέντρου, τα δώρα μην σκορπίσουνε στο δρόμο. Μα πάνω από όλα εκείνο που μετράει είναι το πάθος για το μοίρασμα χαράς σε όλα τα παιδιά του κόσμου. Μια σχολική μεταφορά της εργασίας του Άη Βασίλη που γεννά αβίαστα γέλιο σε μικρούς και μεγάλους αναγνώστες.

Γρηγόριος Σολοτάρεφ, Το λεξικό του Άη Βασίλη, μετάφραση: Μιμίνα Γαϊτάνου, Άμμος

Παλαιότερα κυκλοφορούσε με τον τίτλο το Αλφαβητάρι του Άη Βασίλη και απευθύνεται νομίζω περισσότερο σε παιδιά που έχουν ξεκινήσει να πρωτοέρχονται σε επαφή με την ανάγνωση. Μεγάλα ευανάγνωστα γράμματα κα ελαφρώς σαρκαστική διάθεση συνθέτουν ένα ευχάριστο περιβάλλον για τις πρώτες αναγνωστικές προσπάθειες. Τα παιδιά μαθαίνουν τι σημαίνει η κάθε λέξη για τον Άη Βασίλη, τον αγαπημένο τους Άγιο, βρίσκοντάς τον σύμμαχο και σε αυτή τη νέα αρχή.

ΚΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΓΚΙΝΗΘΕΙΤΕ ΛΙΓΑΚΙ

Benji Davies, Η Χιονονιφάδα, μετάφραση: Αντώνης Παπαθεοδούλου, Ίκαρος

Η μικρή χιονονιφάδα που γεννήθηκε μια παγωμένη νύχτα ψηλά στον ουρανό. Αρχίζει να πέφτει, κι αυτό είναι κάτι δραματικό για εκείνη, δεν θέλει να πέσει, παρακαλεί ένα σύννεφο να την βοηθήσει. Όταν πια το παίρνει απόφαση ψάχνει απλά ένα μέρος για όπου θα σταματήσει η πτώση της, ένα όμορφο, φωτεινό μέρος. Στο ταξίδι της συναντιέται με άλλες χιονονιφάδες, καθεμιά τόσο διαφορετική με την άλλη, που όλες μαζί γελούν και για λίγο ξεχνά τη μοναξιά της. Θαυμάζει ένα στολισμένο δέντρο σε μια βιτρίνα. Το ίδιο δέντρο θαυμάζει και η μικρή Νοέλ. Λίγο αργότερα με ένα χαμόκλαδο, η Νοέλ με τη μαμά και τον παππού της, θα φτιάξει το δικό της δεντράκι και θα το αφήσει έξω από παράθυρό της. Κάπου εκεί οι δύο μικρές θα συναντηθούν γεμίζοντας φως τις καρδιές όλων εκείνων που παρακολούθησαν το ταξίδι προς τη γιορτινή εκδοχή τους.

BONUS

Davide Cali, Μια ιστορία χωρίς κλισέ,μετάφραση: Σοφία Παλάκη,εικονογράφηση: Anna Apracio Catala, Πααδόπουλος

Επειδή στην αρχή μίλησα για τα κλισέ και ίσως υπάρχουν αντιρρησίες συνειδήσεως ανάμεσά μας, για όσους αμφιβάλλουν λοιπόν, αλλά και για όσους αγαπούν τα κλισέ στα βιβλία και τον κινηματογράφο, προτείνω αυτή τη σύντομη, διασκεδαστική (εν προόδω) ιστορία, που αποδεικνύει πόση ανάγκη έχουν τα παιδιά τα κλισέ ακόμη και αν πρόκειται να τα απορρίψουν στη συνέχεια.

Χρήστος Μπουλώτης, Η επανάσταση των παιχνιδιών, εικονογράφηση: Φωτεινή Στεφανίδη, Καλέντης

Και επειδή τα Χριστούγεννα είναι ταυτισμένα με τα παιχνίδια, η επανάσταση των παιχνιδιών είναι η καλύτερη ευκαιρία για να ανακαλύψουν τα παιδιά, αλλά και οι μεγάλοι, τι μπορεί να συμβεί αν τα παλιά παιχνίδια, τα λίγο κακοπαθημένα από τη χρήση, τα ξεχασμένα στο πέρασμα των χρόνων, τα νικημένα από τις κονσόλες, βγουν από τα κουτιά τους.. Λίγη φαντασία και πολύ αγάπη για το παιδί και το παιχνίδι και ένας Χρήστος Μπουλώτης σε μία από τις καλύτερες στιγμές τους, μπορεί να μας ξανακάνουν παιδιά και οι ευχές μας να πιάσουν τόπο…

… Καλά Χριστούγεννα γεμάτα χρυσόσκονη αγάπης

Τα ηλεκτρονικά βιβλία των Smart Families

Η  ιστοσελίδα των υγειών έξυπνων οικογενειών  δημιουργήθηκε στα πλαίσια του ευρωπαϊκού προγράμματος Health4Eukids και βασίζεται κυρίως στην φιλανδική ιστοσελίδα https://neuvokasperhe.fi/en/ του Πακέτου Εργασίας 6 Smart Family που έχει ως γενικό στόχο να υποστηρίξει τα κράτη μέλη να αναπτύξουν ένα σύστημα παρακολούθησης υγιούς τρόπου ζωής σε οικογένειες προσαρμοσμένο στα εθνικά πλαίσια και στις απαιτήσεις της πολιτικής, βιώσιμο με την πάροδο του χρόνου.

Η προσέγγιση του Smart Family παρέχει στους επαγγελματίες μια μέθοδο και εργαλεία για συμβουλές υγιούς τρόπου ζωής και επικεντρώνεται σε οικογένειες που περιμένουν μωρό ή έχουν παιδιά ηλικίας 0-12 ετών. Επίσης, μελετά τις αλλαγές στη στάση των επαγγελματιών όταν αλληλεπιδρούν με παιδιά και οικογένειες καθώς είναι σημαντικό να κατανοήσουμε πώς οι επαγγελματίες εντοπίζουν τα δυνατά σημεία των οικογενειών στις συνήθειες υγείας τους και πώς μπορούν να υποστηρίξουν τις αλλαγές συμπεριφοράς.

Στα πλαίσια του προγράμματος εκδόθηκαν τα βιβλία: 

• Δημόσια υγεία για παιδιά 
• Πρόληψη για την παιδική παχυσαρκία
• Θηλασμός

Τα βιβλία είναι στα ελληνικά και στα αγγλικά και είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά.  

Τα βρίσκετε εδώ.

«Μεγαλώνοντας παιδιά στην ψηφιακή εποχή» και «Γονιός, κυνηγός, τροφοσυλλέκτης»

 

Άρθρο της Κατερίνας Ζαμαρία

Αναδημοσίευση από το Διάστιχο.

«Μεγαλώνοντας παιδιά στην ψηφιακή εποχή. Κίνδυνοι, προκλήσεις και ευκαιρίες» του Πέτρου Ρούσσου, εκδόσεις Gutenberg. 

Καθηγητής Γνωστικής Ψυχολογίας και Κυβερνοψυχολογίας στο Τμήμα Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ, διευθυντής του Εργαστηρίου Πειραματικής Ψυχολογίας, που ασχολείται ερευνητικά πάνω από 30 χρόνια τώρα με την αλληλεπίδραση παιδιών, εφήβων και ενηλίκων με τις ψηφιακές τεχνολογίες, εστιάζοντας στις επιπτώσεις που έχουν στις νοητικές διεργασίες, στη μάθηση και στη συμπεριφορά μας, ο Πέτρος Ρούσσος είναι ο κατάλληλος άνθρωπος να μιλήσει για ένα από τα μείζονα θέματα της εποχής.

Το βιβλίο του Μεγαλώνοντας παιδιά στην ψηφιακή εποχή κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Gutenberg: Πόσο χρόνο περνούν τα παιδιά μπροστά στις οθόνες; Είναι ασφαλή στο διαδίκτυο; Πώς επηρεάζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την αυτοεικόνα και τις σχέσεις τους; Μπορεί η τεχνολογία να ενισχύσει τη μάθηση ή μήπως τελικά βλάπτει τη συγκέντρωση και την κριτική τους σκέψη; Και το πιο σημαντικό: πώς μπορούν οι γονείς να γίνουν καθοδηγητές και όχι απλώς παρατηρητές στον ψηφιακό κόσμο των παιδιών τους;

Με την τεχνολογία να έχει εισχωρήσει σε κάθε πτυχή της ζωής των παιδιών και των εφήβων, επηρεάζοντας τον τρόπο που επικοινωνούν, μαθαίνουν, δημιουργούν και ψυχαγωγούνται, ο συγγραφέας επιχειρεί να φωτίσει τις πολλές και διαφορετικές πλευρές ενός φαινομένου που απασχολεί όλο και περισσότερο τους εμπλεκόμενους με παιδιά. «Η τεχνολογία μοιάζει με τη θάλασσα: δεν είναι λύση να κρατήσουμε τα παιδιά μακριά από αυτήν. Η λύση είναι να τους μάθουμε να κολυμπούν με ασφάλεια» υποστηρίζει ο συγγραφέας.

Όταν μιλάμε για κινδύνους στο διαδίκτυο, οφείλουμε να αποφύγουμε την εύκολη λύση της μονοδιάστατης εξήγησης και αυτό ο συγγραφέας φαίνεται να το συμμερίζεται. Με τρόπο εμπεριστατωμένο αλλά και με ισόρροπη προσέγγιση, αποφεύγει τη δαιμονοποίηση της τεχνολογίας αλλά δίνει έμφαση στο πώς εκείνοι που πλαισιώνουν τα παιδιά και τους εφήβους θα τους καλλιεργήσουν την κριτική σκέψη και την αυτονομία. Η επιστημονική προσέγγιση, με παράθεση δεδομένων αλλά και παραδειγμάτων από την καθημερινότητα των νεαρών χρηστών, καθιστούν την ανάγνωση προσβάσιμη και ελκυστική από κάθε αναγνώστη (ακόμα και έφηβοι 15+ μπορούν να το διαβάσουν).

Στα μικρής αλλά πλήρους ανάλυσης κεφάλαια του βιβλίου παρουσιάζονται όλα τα θέματα που σχετίζονται με τις οθόνες. Οι θετικές χρήσεις της τεχνολογίας, οι κίνδυνοι από τη χρήση των κινητών και του διαδικτύου, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ο αντίκτυπός τους στα παιδιά, τα οφέλη και οι προκλήσεις από τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, το ψηφιακό αποτύπωμα και η διαδικτυακή φήμη, οι νομικές και ηθικές διαστάσεις του φαινομένου.

Ο συγγραφέας ξεκινά από τη βασική παραδοχή ότι η ψηφιακή εποχή είναι μια εποχή που γεννά φόβους αλλά και προκλήσεις. Διευκρινίζει, ωστόσο, πόσο σημαντικό είναι όχι μόνο να έχει κάποιος επίγνωση των «τεράτων» του ψηφιακού κόσμου, αλλά να αποκτήσει και τα εργαλεία και τις γνώσεις για τον εντοπισμό και την αποφυγή τους. Τονίζει –και έχει σημασία αυτό– ότι ο ψηφιακός κόσμος λειτουργεί σαν καθρέφτης μιας κοινωνίας στην οποία η επιθετικότητα, η αποξένωση, η ανασφάλεια, η έλλειψη ορίων, προϋπήρχαν· η τεχνολογία και το διαδίκτυο, όμως, μεγεθύνουν και τα καθιστούν πιο ορατά και πιο ακραία. Απομυθοποιεί την κυρίαρχη αντίληψη ότι η ευκολία με την οποία τα σημερινά παιδιά χειρίζονται τα μέσα συνιστά δεξιότητα, που εν πολλοίς είναι. Κι αυτό γιατί συγχέεται με μια πλασματική αίσθηση ελευθερίας (που δεν υφίσταται, καθώς οι πλατφόρμες επιλέγουν πριν από εμάς για εμάς), αλλά και μια πλασματική αίσθηση επαρκούς γνώσης, καθώς θεωρούν πως το «σερφάρισμα» ισοδυναμεί με πληροφόρηση (που δεν είναι, καθώς ο εγκέφαλος λειτουργεί μεν ως σαρωτής πληροφοριών, αλλά όχι ως εργαλείο κριτικής ανάλυσης και εμβάθυνσης).

Στο βιβλίο επαναπροσδιορίζεται και η έννοια της γονεϊκότητας στην ψηφιακή εποχή. Ο συγγραφέας επισημαίνει κάτι που αποτελεί μια δυσάρεστη διαπίστωση των ημερών: όλο και περισσότεροι έφηβοι πάσχουν από μια μορφή «αθροιστικής αναπηρίας», που εκφράζεται με τη σταδιακή μείωση δεξιοτήτων ζωής, την αντιμετώπιση των δυσκολιών ή την προσαρμογή στις αλλαγές, και αποδίδεται στην εσφαλμένη τάση των γονιών να υπερπροστατεύουν τα παιδιά τους από φόβο μήπως βιώσουν άγχος ή αποτυχία. Ακριβώς γι’ αυτό θεωρεί την έλλειψη ψηφιακού γραμματισμού ως τον μεγαλύτερο κίνδυνο για παιδιά και γονείς από το διαδίκτυο και τα κινητά. Τονίζει τη σημασία τού να κατέχουν οι γονείς τις γνώσεις, τα εργαλεία και τους τρόπους στήριξης των παιδιών, αναδεικνύοντας τη σημασία του διαλόγου και της συμμετοχής στην ψηφιακή ζωή των παιδιών τους, της εποπτείας της διαδικτυακής ζωής των παιδιών χωρίς να καταπατούν την ιδιωτικότητά τους.

Στο ίδιο μήκος κύματος επισημαίνει και τον καθοριστικό ρόλο του σχολείου (όχι μόνο ως χώρου παροχής γνώσεων, αλλά και ως θεσμού καλλιέργειας δεξιοτήτων απαραίτητων για τον 21ο αιώνα), όπως και της Πολιτείας στην ενίσχυση του ψηφιακού γραμματισμού των νέων, στην ανάπτυξη δεξιοτήτων όπως η αξιολόγηση των πληροφοριών, η προστασία της ιδιωτικότητας, η ασφαλής πλοήγηση. Καταλήγει, λοιπόν, στο συμπέρασμα πως η τεχνολογία «προκαλεί» όλους μας σε έναν συνολικό επαναπροσδιορισμό: την αναζήτηση της ισορροπίας μεταξύ της δαιμονοποίησης και της ενσωμάτωσης της τεχνολογίας στη ζωή μας. Και το βιβλίο κλείνει με ένα ουσιώδες ερώτημα: τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος σε έναν κόσμο όπου η τεχνητή νοημοσύνη αναπτύσσεται διαρκώς, που δεν είναι πια εργαλείο αλλά περιβάλλον.

Ένα βιβλίο που επιβάλλεται να διαβαστεί από γονείς, εκπαιδευτικούς και ειδικούς ψυχικής υγείας, ένα βιβλίο που πρέπει να βρίσκεται σε κάθε σπίτι όπου υπάρχει έφηβος.

«Γονιός, κυνηγός, τροφοσυλλέκτης. Μυστικά για τη χαμένη τέχνη της ανατροφής ευτυχισμένων παιδιών» της Michaeleen Doucleff, μετάφραση: Κατερίνα Χαλμούκου, Εκδόσεις Gutenberg.

Η Μαϊκλίν Ντούκλεφ έχει διδακτορικό στη Χημεία, εργάζεται ως επιστημονική ανταποκρίτρια στο National Public Radio και το 2015 τιμήθηκε με το βραβείο George Foster Peabody για την κάλυψη της επιδημίας του ιού Έμπολα. Το βιβλίο της Γονιός, κυνηγός, τροφοσυλλέκτης, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Κατερίνας Χαλμούκου, ξεκινά με μια χαρακτηριστική αφήγηση: «Θυμάμαι τη στιγμή που έπιασα πάτο ως μητέρα. Ήταν ένα παγωμένο πρωινό του Δεκέμβρη, στις 5 η ώρα. Ήμουν ξαπλωμένη στο κρεβάτι, φορώντας το ίδιο φούτερ που φορούσα και την προηγούμενη μέρα. Είχα μέρες να λουστώ […] Όταν η Ρόζι ήταν μωρό, έκλαιγε πολύ […] Τώρα η Ρόζι ήταν πλέον τριών ετών και το κλάμα είχε μετουσιωθεί σε εκρήξεις θυμού… Ακόμα και το πιο απλό πράγμα –όπως το να ετοιμαστεί το πρωί για τον παιδικό σταθμό– είχε μετατραπεί σε καβγά…». Γιατί και γι’ αυτή –όπως και για πολλούς– η γονεϊκότητα αποδεικνύεται ένας εξαιρετικά δύσκολος ρόλος.

Πώς μεγαλώνουν οι πιο ευτυχισμένοι, συνεργάσιμοι και ισορροπημένοι άνθρωποι του κόσμου; Με αφορμή αυτό το ερώτημα, η συγγραφέας ξεκινά ένα ταξίδι σε τρεις κοινότητες ιθαγενών του πλανήτη. Συναντά οικογένειες Μάγια στο Μεξικό, οικογένειες Ινουίτ πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο και οικογένειες Χαντζάμπε στην Τανζανία. Βλέπει ότι αυτοί οι πολιτισμοί δεν έχουν τα ίδια προβλήματα με τα παιδιά που έχουν οι Δυτικοί γονείς.

Ζει μαζί τους, παρατηρεί τις οικογένειές τους και δοκιμάζει τις στρατηγικές τους στο δικό της παιδί. Ανακαλύπτει έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο ανατροφής: χωρίς φωνές, χωρίς εξουθενωτικούς καβγάδες, αλλά με σεβασμό, ηρεμία και αληθινή συνεργασία. Συνομιλεί με ψυχολόγους, νευροεπιστήμονες και ανθρωπολόγους, εξηγώντας πώς αυτές οι αρχαίες πρακτικές συνδέονται με όσα γνωρίζουμε σήμερα για την ψυχική υγεία και την ανάπτυξη των παιδιών και πώς μπορούν, αξιοποιημένες μέσα στον σύγχρονο τρόπο ζωής, να συμβάλουν στη δημιουργία ευτυχισμένων, συνεργάσιμων, ισορροπημένων ανθρώπων.

Κοινή παράμετρος των κοινοτήτων στις οποίες έζησε είναι το ότι οι γονείς χτίζουν μια σχέση με τα μικρά παιδιά που βασίζεται στη συνεργασία αντί για τον έλεγχο, στην εμπιστοσύνη αντί για τον φόβο και στις εξατομικευμένες ανάγκες αντί για τυποποιημένα αναπτυξιακά μοντέλα. Οι γονείς Μάγια γίνονται το παράδειγμα ανατροφής συνεργάσιμων παιδιών. Χωρίς να καταφεύγουν σε δωροδοκίες, απειλές ή πίνακες εργασιών, μεγαλώνουν «βοηθούς», συμπεριλαμβάνοντας τα παιδιά στις οικιακές εργασίες από τη στιγμή που μπορούν να περπατήσουν. Οι γονείς Ινουίτ έχουν αναπτύξει μια αξιοσημείωτα αποτελεσματική προσέγγιση για τη διδασκαλία της συναισθηματικής νοημοσύνης στα παιδιά. Όταν αυτά κλαίνε, χτυπούν ή συμπεριφέρονται άσχημα, οι γονείς Ινουίτ ανταποκρίνονται με μια ήρεμη, ευγενική συμπεριφορά που διδάσκει στα παιδιά πώς να ηρεμούν και να σκέφτονται πριν ενεργήσουν. Οι γονείς Χαντζάμπε αναφέρονται ως παράδειγμα για την ανατροφή παιδιών με αυτοπεποίθηση, που προστατεύει τα παιδιά από το άγχος και το στρες, τόσο συνηθισμένο πλέον μεταξύ των σημερινών παιδιών.

Στο μεγαλύτερο μέρος του το βιβλίο έχει χαρακτηριστικά μιας προσωπικής, αυτοβιογραφικής και γι’ αυτό ρεαλιστικής αφήγησης. Χωρίς επιστημονική ορολογία (που κι αυτή παρατίθεται όπου υπάρχει ανάγκη), εστιάζει σε παραδείγματα, που το καθιστούν ένα πρακτικό εργαλείο στα χέρια των γονιών. Στον πυρήνα του βιβλίου, η κυρίαρχη «συμβουλή» αφορά το πώς οι γονείς θα κάνουν τα παιδιά τους να νιώσουν, από την πρώτη στιγμή, ότι ανήκουν σε μια ομάδα, εξ ου και το ακρωνύμιο Team, που χρησιμοποιεί για να αποδώσει τις κατευθυντήριες γραμμές στην επίτευξη αυτού του στόχου:

T – Συντροφικότητα (συμπερίληψη, με τρόπους κατάλληλους για την ηλικία τους, στα πράγματα που κάνετε ως γονείς, όπως μαγειρική, κηπουρική κ.λπ.).

E – Ενθάρρυνση, ποτέ επιβολή (γεγονός που προϋποθέτει οι γονείς να κατανοούν πρωτίστως τα δικά τους συναισθήματα, να είναι οι ενήλικες στη σχέση και να σέβονται το επίπεδο της συναισθηματικής νοημοσύνης του παιδιού).

Α – Αυτονομία (εκπαίδευση, δηλαδή, στο πώς το παιδί δε θα εκτελεί τις γονικές εντολές, αλλά θα αναλαμβάνει πρωτοβουλίες, αλλά και εκπαίδευση του γονιού, ταυτόχρονα, στο να μη θεωρεί ότι είναι ο ηγέτης στη σχέση του με το παιδί).

Μ – Ελάχιστη παρέμβαση (παροχή, δηλαδή, στο παιδί της δυνατότητας να διαθέτει ελεύθερο χρόνο για παιχνίδι και ανάπαυση και όχι ένα βαρυφορτωμένο πρόγραμμα με ατελείωτες δραστηριότητες, στο όνομα μιας καλύτερης επαγγελματικής αποκατάστασης στο μέλλον).

Μολονότι κάποια σημεία του βιβλίου ίσως ξενίσουν τους γονείς-αναγνώστες (για παράδειγμα, η ωραιοποίηση των πολιτισμών στους οποίους εστιάζει, αγνοώντας ζητήματα που στον δυτικότροπο πολιτισμό αποτελούν αντικείμενο συζήτησης, όπως το ότι η γονεϊκότητα αφορά και όλα τα φύλα), οι συμβουλές, οι προτάσεις, οι ιδέες και οι υποδείξεις σίγουρα θα φανούν χρήσιμες σε όποιον επιθυμεί να γνωρίσει και να εφαρμόσει εναλλακτικές προσεγγίσεις στην ανατροφή των παιδιών.

Εν κατακλείδι, το βιβλίο "Γονιός, κυνηγός, τροφοσυλλέκτης" είναι ένας πρακτικός οδηγός γεμάτος απλά, εφαρμόσιμα μαθήματα που μπορούν να μεταμορφώσουν την καθημερινότητα κάθε οικογένειας, να μας εμπνεύσουν να ξανασκεφτούμε τον τρόπο που μεγαλώνουμε τα παιδιά μας.

Κερνώντας βιβλία αντί για γλυκά

Εικαστικό της Χρυσούλας Καρολίδου

Αναδημοσίευση από το Elniplex

Σε πολλά νηπιαγωγεία και δημοτικά σχολεία, αρκετές και αρκετοί νηπιαγωγοί και δασκάλες/δάσκαλοι το κάνουν ήδη. Με αφορμή το μπλόκο που δημιουργήθηκε με τα κεράσματα κατά τα χρόνια του covid-19, είχαν καλέσει τους γονείς να φέρνουν μαζί με τα ατομικά κεράσματα και ένα βιβλίο δώρο για κάποιο παιδί ή και για την τάξη.

Η ιδέα εξελίχθηκε και αρκετοί γονείς έφερναν βιβλία δώρο για κάθε παιδί την ημέρα των γενεθλίων του παιδιού τους.

Τώρα, η Ομάδα των Ανεξάρτητων Βιβλιοπωλείων Είμαστε το βιβλιοπωλείο ΣΟΥ προτάσσει, στηρίζει και προβάλλει αυτή την υπέροχη ιδέα ενισχύοντας αυτή την όμορφη φιλαναγνωστική συνήθεια.

Έτσι, όταν ένα παιδί έχει γενέθλια, αντί για γλυκά ή άλλα μικροδωράκια, πλαστικά και ασήμαντα συχνά, παρότι καλοπροαίρετα, κερνάει στην τάξη του ένα βιβλίο. Ένα βιβλίο που θα μείνει στο σχολείο, στη βιβλιοθήκη του, θα διαβαστεί και εκείνη την ημέρα, αλλά και όποια άλλη μέρα ενώ μπορεί να ενταχθεί και στη δανειστική βιβλιοθήκη.

Με αυτόν τον τρόπο κατά τη διάρκεια της χρονιάς μπορεί να δημιουργείται αργά αλλά σταθερά μια βιβλιοθήκη που θα εμπλουτίζεται.

Στηρίζουμε την πρόταση, ήδη στο πεδίο της δράσης, και καλούμε να παίρνετε βιβλία από τα βιβλιοπωλεία των γειτονιών σας, στηρίζοντας και το βιβλίο και τα βιβλιοπωλεία και τα σχολεία. Υπάρχουν βιβλία από 3 και 4 ευρώ.

Μπράβο στη δημοσιοποίηση και στήριξη της πρωτοβουλίας.

Πώς μυρίζει μια σχολική τάξη;

Άρθρο της Μαρίζας Ντεκάστρο

Αναδημοσίευση από τον Αναγνώστη.

Σίγουρα πάντως δεν έχει τη μυρωδιά της θάλασσας. Οι τάξεις μυρίζουν μπαρούτι, νεύρα, πλάκες, αναίδεια, ενδιαφέρον, ευχαρίστηση, βαρεμάρα, φόβο, μπούλινγκ, καυγάδες, απειλές, τιμωρίες…

Το θέμα ‘σχολείο’ στα παιδικά/νεανικά βιβλία είναι ανεξάντλητο. Για εφήβους κυκλοφορούν προχωρημένα μυθιστορήματα με σχολικούς έρωτες, δυστοπίες, φάνταζι, κριτικής του συστήματος, με ζόμπι και βαμπίρ, αστυνομική πλοκή. Τα μικρότερα διαβάζουν εικονογραφημένα ‘προετοιμασίας’ για το σχολείο με τίτλους όπως ‘Αγαπώ τη δασκάλα μου’, πλήθος ‘Πρώτη μέρα στο σχολείο’, κλπ. Τα βρίσκουμε εκτεθειμένα στην αρχή της χρονιάς κοντά στα σχολικά είδη, δίκην βοηθημάτων για το σοκ της πρώτης μέρας. Παραδίπλα, βλέπουμε τα ‘λυσάρια’, όπως τον παλιό καλό καιρό… (Εκτός από συγκεκριμένες περιπτώσεις μαθησιακών δυσκολιών όπου απαιτείται άλλου είδους παρέμβαση, είναι μοναδικό το φαινόμενο να μην τα βγάζουν πέρα τα παιδιά με τα μαθήματα, να αγχώνονται οι γονείς και να προμηθεύονται βοηθήματα πριν ακόμα ανοιχτούν τα σχολικά βιβλία).

Επ’ ευκαιρία λοιπόν της καινούργιας σχολικής χρονιάς, θυμήθηκα ένα αγαπημένο μυθιστόρημα που διάβαζα σε κάποια τάξη τη δεκαετία του ’90. Το μυθιστόρημα , Ο Τυφλοπόντικας, του Φιλίπ Μπαρμπώ (μτφρ. Συλβάνα Ζερβάκη, εκδ. Νεφέλη, 1988). Επανακυκλοφόρησε με τίτλο Η μυρωδιά της θάλασσας, σε νέα μετάφραση του Φίλιππου Μανδηλαρά (εκδ. Παπαδόπουλος).

Στην τάξη ‘Μαθησιακής στήριξης’ του δημοτικού σχολείου ‘Παρμεντιέ’, στη γαλλική επαρχία, δεν στεριώνει δάσκαλος στα ‘καθυστερημένα’, χαρακτηρισμός που τους έδωσε το υπόλοιπο σχολείο. Οι έντεκα απροσάρμοστοι μαθητές της ‘Μαθησιακής στήριξης’ σιχαίνονται το σχολείο, είναι ψεύτες, κλεφτρόνια, αναιδείς, χυδαίοι. Ο διευθυντής σηκώνει τα χέρια μπροστά στο κακό που του έτυχε. Έτσι, η μοναδική παιδαγωγική που εφαρμόζει είναι να εναλλάσσει τους εκπαιδευτικούς και όποιος αντέξει. Δεν αντέχουν!

Μέχρι που εμφανίζεται ένας λεπτούλης νεαρός που φοράει πατομπούκαλα και αμέσως αποκτά το ταιριαστό παρατσούκλι Τaupe, δηλ. ‘Τυφλοπόντικας’. Οι μαθητές ξεκινούν πάραυτα τις σχετικές δράσεις για να τον στείλουν στην κόλαση όπως και τους προηγούμενους δασκάλους, όμως τίποτα δεν δουλεύει! Επειδή ο Τυφλοπόντικας έχει σχέδιο. Αντί για φωνές, τιμωρίες και επιπλήξεις, είναι ήρεμος και έχει έξυπνες ιδέες. Κυρίως ιδέες εφαρμόσιμες (πολλές τις πρότειναν ήδη από την αρχή του 2ου αι. γνωστοί παιδαγωγοί) που θα τους αποδείξουν στα τέρατα ότι το αναγκαίο κακό, που είναι το σχολείο, έχει τις καλές του πλευρές όταν ο δάσκαλος αποφασίσει να ξεφύγει από την τυπική καταπιεστική διδασκαλία. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι να πάρει στα σοβαρά τις ιδιομορφίες της ομάδας του- στο μυθιστόρημα είναι παιδιά διαφορετικής ηλικίας και μαθησιακού επιπέδου, χωρίς όνειρα, φτωχά με μόνη διέξοδο τη μελλοντική ανεργία ή, στην καλύτερη περίπτωση, μια δουλειά σε εργοστάσιο.

[Αν έχεις επισκεφτεί, για παράδειγμα, σχολεία με ελάχιστους μαθητές σε απομονωμένα χωριά, σχολεία πρότυπα, ιδιωτικά και δημόσια σχολεία του κέντρου της Αθήνας με ποικίλο εθνοτικό πληθυσμό, ε, δεν χρειάζεται φιλοσοφία για να καταλάβεις πόσο απέχουν από τον μέσο όρο των παιδιών που φαντάζεται το Υπουργείο Παιδείας. Γιατί κακά τα ψέματα, η βιολογική ηλικία που καθορίζει την ένταξη στις τάξεις είναι μόνον ένας από τους παράγοντες σύνθεσης των σχολικών προγραμμάτων, τα οποία φτιάχνονται για να ανταποκριθούν σ’ ένα ‘χρυσό’ μέσο όρο που εξισώνει τις διαφορετικές προσωπικότητες εξαφανίζοντας τις κοινωνικές ιδιαιτερότητες των σχολικών κοινών].

Ο κύριος Τυφλοπόντικας έχει άλλη παιδαγωγική αντίληψη! Ακολουθεί ‘το πρόγραμμα’ παραλλαγμένο. Παραδείγματα: για να πείσει τα παιδιά να διαβάσουν και να γράψουν τους προτείνει να γράψουν ένα δικό τους βιβλίο. Οι μαθητές τσιμπάνε, λένε ιδέες, καταγράφονται στον πίνακα, και να το το μοναδικό αντίτυπο, εικονογραφημένο μάλιστα= γλωσσικό μάθημα. Όμως, ένα βιβλίο μόνο του δεν λέει τίποτα αν δεν υπάρχουν και άλλα. Τους χρειάζεται μια βιβλιοθήκη που την κατασκευάζουν μόνα τους η οποία θα γεμίσει με τα βιβλία που θα διαλέξουν από το βιβλιοπωλείο, ας είναι και μαγειρικής. Έγινε και ξεκίνησε ο δανεισμός στο σπίτι και η αβίαστη ανάγνωση= πορεία προς τη φιλαναγνωσία! Μαθηματικά= απαραίτητα όταν πρέπει να υπολογίσεις τα υλικά για να φτιάξεις και να πουλήσεις κέικ. Πόσο από ένα υλικό, πόσο από το άλλο, πόσα ετοιμάζονται, πόσο κοστίζει καθένα, σύνολο εσόδων, καθαρό κέρδος. Έγραψαν, έσβησαν, υπολόγισαν και έμαθαν τα βασικά. Ναι και στα πρότζεκτ όταν οργανώνονται ομαδικά, όπως η συναυλία ροκ για να μαζευτούν λεφτά για την ποθητή εκδρομή στη θάλασσα για να μυρίσουν τη μυρωδιά της, μια εκδρομή στην οποία ανακατεύτηκαν διάφορα σχολικά αντικείμενα από την ανάγνωση πινάκων με τα δρομολόγια των τρένων, των ενδιάμεσων σταθμών μέχρι τη γεωγραφία… Τέτοιου τύπου δραστηριότητες αποκαλύπτουν στα ‘καθυστερημένα’ ότι δεν υστερούν. Όσα δε παραστρατήματα γίνονται εξαιτίας προηγούμενων κακών συνηθειών (π.χ. η κλοπή στο βιβλιοπωλείο) λύνονται σχεδόν αυτόματα.

Η σύμπνοια δασκάλου και μαθητών, η αυτενέργεια, ο θετικός συντονισμός, μεταμορφώνουν τα τέρατα σε κανονικότερους μαθητές. Ο έμπειρος συγγραφέας ξέρει από την πείρα του ως δάσκαλος ότι το κλειδί είναι η δημιουργία σχέσεων εμπιστοσύνης, η πεποίθηση ότι κάθε παιδί έχει τη δική του εξυπνάδα δημιουργικότητα και κρυμμένες ικανότητες που συνήθως θάβονται χάριν της σχολικής απόδοσης.

Το μυθιστόρημα του Barbeau είναι για παιδιά 9-11 ετών και για εκείνους τους εκπαιδευτικούς που είναι επιφυλακτικοί και ακολουθούν ακόμα παραδοσιακές μεθόδους. Αν το διαβάσουν θα πάρουν ιδέες ώστε να εμπλουτίσουν την πρακτική τους και θα δουν με άλλα μάτια την εξουθενωτική καθημερινότητα του επαγγέλματός τους.

[Ωστόσο, για να είμαι ακριβής, ξέρω πως αρκετοί εφαρμόζουν παρόμοιες ιδέες στο ελληνικό σχολείο, κυρίως στην Αβάθμια εκπαίδευση, όπως και ότι σχεδιάζονται ανάλογα εκπαιδευτικά προγράμματα].

Υπενθυμίζω, στο ίδιο κλίμα, το εξαιρετικό μυθιστόρημα Ο δάσκαλος με τα όνειρα στα μάτια (Πατάκης, 2015) της Σοφίας Μαντουβάλου. Το συστήνω ανεπιφύλακτα! (https://www.oanagnostis.gr/o-daskalos-pou-onirevome/).

Philippe Barbeau, Η μυρωδιά της θάλασσας, Εικ. Philippe Diemunsch ,Μτφρ. Φίλιππος Μανδηλαράς, Παπαδόπουλος, 2024.

                                                             

Κυριάκος Χαρίτος: «Το μεταξένιο»

 

Άρθρο της Κατερίνας Ζαμαρία

Αναδημοσίευση από το Διάστιχο.

Σε μια χώρα μακρινή, που κανείς δεν ξέρει, υπήρχε ένα παιδί από μετάξι. Το έλεγαν μεταξένιο και φοβόταν τη ζωή, μια νύχτα όμως φάνηκε γενναίο και πήγε στη γιορτή. Εκεί τα βρήκε δύσκολα και έχασε αρκετά κομμάτια του, μα –χάρη σε ένα ραφτάκι– βρήκε την αγκαλιά, τη φροντίδα, την αγάπη…

Αυτός είναι ο πυρήνας του καινούργιου βιβλίου του Κυριάκου Χαρίτου Το μεταξένιο, σε εικονογράφηση Βασίλη Κουτσογιάννη, που κυκλοφορεί από το Μεταίχμιο. Ο Κυριάκος Χαρίτος γράφει βιβλία για παιδιά, πεζά και ποίηση για ενήλικες, και δημοσιεύει στη σελίδα του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κείμενα-σκέψεις (θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως ιστορίες bonsai ή ένα διαδικτυακό ημερολόγιο), που δείχνουν πόσο εξαιρετικά χειρίζεται τη μικρή φόρμα.

Η ιστορία του μεταξένιου είναι μια πολυεπίπεδη ιστορία. Μια ιστορία με ψυχαναλυτική υπόσταση, αφού το κυρίαρχο θέμα περιστρέφεται γύρω από αυτό που αποκαλούμε ταυτότητα – με όποια προέκταση δίνει ο καθένας στη λέξη αυτή. Είναι η ιστορία ενός πλάσματος που κάνει το αποφασιστικό βήμα να εγκαταλείψει τον περίκλειστο και ασφαλή κόσμο (που η μητέρα του έχει δημιουργήσει γύρω του) και να βγει «έξω». Είναι μια ιστορία ενηλικίωσης, λοιπόν; Θα μπορούσε να διαβαστεί και έτσι. Ως ένα coming out στην ίδια τη ζωή. Ωστόσο, θα ήταν άδικο να προσπαθήσουμε να κατηγοριοποιήσουμε –θεματικά και ηλικιακά, ακόμα– ένα βιβλίο που, χάρη στον αλληγορικό του χαρακτήρα, προσφέρεται για πολλαπλές αναγνώσεις. Η ιδιαιτερότητά του (και εδώ αναδεικνύεται και η λογοτεχνική του αξία) συνίσταται ακριβώς στο ότι όποιος το διαβάζει, ανακαλύπτει μια δική του ερμηνευτική εκδοχή, προσεγγίζοντάς το με το δικό του αναγνωστικό βλέμμα.

Ποιος είναι το μεταξένιο και ποιος το ραφτάκι; Ποια είναι αυτά τα δυο –διαφορετικά μεταξύ τους– πλάσματα, που θα συναντηθούν στον απόηχο μιας γιορτής, στην οποία το ένα δεν πρόλαβε να πάει και η οποία για το άλλο υπήρξε καταστροφική; Ποιο είναι η περσόνα του δημιουργού; Μπορεί ο Άλλος να γίνει ο καθρέφτης της δικής σου αλλαγής; Μπορεί, αν είσαι το μεταξένιο, το ραφτάκι να κρύβεται μέσα σου;

Ο λόγος και οι εικόνες είναι οι δύο ισχυροί πυλώνες πάνω στους οποίους χτίζεται το βιβλίο. Λόγος που στηρίζει την αφήγηση με τρόπο μοναδικό. Εικονοπλαστικός, μικροπερίοδος, με ασύνδετα σχήματα και λέξεις που σχηματίζουν –κυριολεκτικά– σχήματα (κύκλους, ημικύκλια και σκάλες), με πληθώρα επιθέτων και ουσιαστικών, με λέξεις που ο Χαρίτος συνθέτει σε μια ιδιότυπη γλωσσοπλασία. Παράγει αποτέλεσμα όχι από το τι λέγεται, αλλά και από το πώς λέγεται. Με ισορροπία στον λυρισμό που διαθέτει, καταφέρνει να μιλήσει με ποιητικότητα και ρυθμό στους αναγνώστες, ειδικά σε μια εποχή που ο λόγος φαίνεται να συρρικνώνεται και να χάνει το βάθος του.

Αξιοποιώντας δύο αφηγητές, έναν ενδοκειμενικό –τη μητέρα– κι έναν εξωκειμενικό παντογνώστη, δημιουργεί ένα βιβλίο με πολλαπλά θεματικά κέντρα: ο φόβος, η υποταγή, η φιλία, η δύναμη να αλλάζεις, τα κλουβιά στα οποία σε κλείνουν στο όνομα της αγάπης και της προστασίας ή εκείνα όπου εσύ κλείνεσαι, η αποδοχή της διαφορετικότητας, η δύναμη να ξαναφτιάχνεις τον εαυτό σου με νέα υλικά, οι διαπροσωπικές σχέσεις: άνθρωποι που τραυματίζουν και άνθρωποι που θεραπεύουν.

Ο εγκιβωτισμός πληθώρας παραμυθιακών στοιχείων (όπως οι επαναλήψεις, οι αριθμοί, η διαβεβαίωση περί της αλήθειας) επιτρέπουν στον συγγραφέα να καταφέρει κάτι μοναδικό. Να χρησιμοποιήσει την ιδανική δοσολογία στο «σκοτάδι» που υπάρχει στο βιβλίο:

Του έλεγε η μάνα του, η μεταξομάνα του... Μεταξένιο μου κι απαλένιο μου… Πρόσεχε τη βροχή, τη φωτιά, τα δάκρυα, τα φιλιά… μα πιο πολύ απ’ όλα, μεταξένιο μου κι απαλένιο μου, μεταξάκι μου κι απαλάκι μου, μεταξομονάκριβό μου… πρόσεχε τους ανθρώπους.

Γιατί αυτός ο κόσμος που φαντάζει στα μάτια του μεταξένιου λαμπερός, όσο είναι κλεισμένο στο προστατευτικό του κουκούλι, μετατρέπεται σε κόσμο φτιαγμένο από τα πιο σκληρά υλικά:

Τραβάγανε, τσιμπάγανε, το μετάξι του ήθελαν δικό τους… Πονούσε, φώναζε, σκιζόταν, τσαλακωνόταν… Κανείς…

Ο συμβολισμός είναι το κυρίαρχο εργαλείο του Χαρίτου. Έχουμε ένα βιβλίο που εστιάζει πρώτα στο τι με κάνει να νιώθω ως αναγνώστης και μετά στο τι με κάνει να σκέφτομαι. Ο τρόπος με τον οποίο διαχειρίζεται το θέμα αποκλίνει από την κυρίαρχη αντίληψη ότι πίσω από κάθε κείμενο πρέπει να εμπεριέχεται ένα ηθικό δίδαγμα ή μια χρηστική συμβουλή (που συχνά οδηγεί τους γονείς στο να αναζητούν βιβλία-εγχειρίδια).

Το όνομα του πρωταγωνιστή αποτυπώνει και την ψυχοσύνθεσή του. Ο συγγραφέας δημιουργεί ένα πλάσμα που στο υλικό από το οποίο είναι φτιαγμένο έχουν συγκεραστεί αντίθετα μεταξύ τους χαρακτηριστικά: πολύτιμο, ακριβό, ευαίσθητο, αλλά ταυτόχρονα ευάλωτο, δύσχρηστο, που τσαλακώνεται και λερώνεται εύκολα, που γίνεται υλικό πάνω στο οποίο κάποιος μπορεί να αποτυπώσει τα δικά του μοτίβα (για να θυμηθούμε και τις μεταξοτυπίες). Τα ρούχα γίνονται σύμβολο του εσωτερικού κόσμου: «Σκισμένο, κουρελιασμένο… ούτε η μάνα μου τώρα δε θα με γνώριζε…». Και τότε θα έρθει ένα ραφτάκι. «Μπορείς να με φτιάξεις; Να με ξαναράψεις;» θα το ρωτήσει το μεταξένιο. Κι εκείνο, δώδεκα μερόνυχτα ακοίμητο, θα του κλείσει τις τρύπες, θα συνενώσει τα κουρελιασμένα του κομμάτια. Με υλικό γερό κι ανθεκτικό, σαν το βαμβάκι. Ζεστό και δροσερό, που δε λεκιάζει, που ρουφά τα δάκρυα. Κι αν το μεταξένιο είναι πλασμένο από υλικό που το αναγκάζει να ζει εγκλωβισμένο σε ένα κουκούλι, κι αν στην έξοδό του στον κόσμο «νόμιζε πως πέθανε… όλα γίνανε μαύρα… πιο μαύρα», το ραφτάκι είναι αυτό που θα του δείξει πως ο πόνος είναι, κάποτε, ένα κομμάτι της αγάπης και, αγκαλιάζοντάς τον, προχωράς, το ραφτάκι είναι αυτό που θα καλύψει την απόσταση ανάμεσα σε αυτούς τους δύο κόσμους, αποκαλύπτοντας τη δύναμη μιας άλλης αγάπης, που οδηγεί στην αποδοχή.

Με ευφυή τρόπο ο Χαρίτος επιλέγει το ουδέτερο γένος στην ονοματοδοσία του πρωταγωνιστή. Όχι μόνο γιατί στην αγαπητική γλώσσα συχνά ο λόγος εκφέρεται στο ουδέτερο γένος. Όχι μόνο γιατί είναι στοιχείο του παραμυθιού. Ούτε γιατί εκφραστικά αποτυπώνεται έτσι, με τον καλύτερο τρόπο, η αθωότητά του, αφού έχει παραμείνει ανέγγιχτο από την κοινωνία. Έχω την αίσθηση ότι ο συγγραφέας, θέλοντας να αποδομήσει στερεότυπα, επιλέγει να μιλήσει για ένα πλάσμα πέρα από τα φύλα. Γιατί τα ανθρώπινα συναισθήματα και οι ανάγκες δεν μπορούν να εγκλωβίζονται σε στεγανά με βάση το φύλο, την ηλικία ή όποια άλλη βαθιά ενσωματωμένη κοινωνική επιταγή.

Η εικονογράφηση του Κουτσογιάννη ονειρική. Δημιουργεί ένα κείμενο πάνω στο κείμενο, αποδεικνύοντας το πόσο καθοριστικό ρόλο παίζει η ματιά του εικονογράφου στο τελικό αποτέλεσμα, αισθητικό και μη. Ένα καθρέφτισμα του κειμένου στη λίμνη των χρωμάτων και των σχημάτων. Αξιοποιώντας στοιχεία από τη γιαπωνέζικη τέχνη, παίζοντας με τις αποχρώσεις του μπλε χρώματος που καταλήγουν σε μοβ, σχεδόν δημιουργώντας υφές στις σελίδες του βιβλίου, με υφάσματα ημιδιάφανα, με κλωστές που άλλοτε λάμπουν κι άλλοτε διαρρηγνύονται, άλλοτε με χρώματα ψυχρά κι άλλοτε θερμά, οδηγεί σε μια δεύτερη ανάγνωση του βιβλίου. Τα κλουβιά στις αρχικές εικόνες, το μοναχικό ξερόκλαδο, ο πελαργός, είναι εργαλεία παράλληλης ανάγνωσης. Σύμβολα που, καθώς το μεταξένιο θα αρχίσει να παραμερίζει τις κουρτίνες που το περιβάλλουν, θα μεταλλαχτούν.

Ναι.

Τι;

Δεν το πιστεύεις;

Αλήθεια…

Μια φορά ήταν ένα μεταξένιο αγόρι…

Ένα βιβλίο που σε κάθε ανάγνωση ανακαλύπτεις κάτι ακόμα. Που δικαιώνει την άποψη ότι η επαφή με την Τέχνη γεννά απόλαυση. Ένα βιβλίο που ανέβασε πολύ ψηλά τον πήχη της λογοτεχνίας για παιδιά.

Το μεταξένιο

Κυριάκος Χαρίτος

εικονογράφηση: Βασίλης Κουτσογιάννης

Μεταίχμιο

48 σελ.

ISBN 978-618-03-4145-4