«Σαν τη γάτα με τον σκύλο» της Συμώνης Δημητρακοπούλου.

 

Κριτική της Κατερίνας Ζαμαρία

Αναδημοσίευση από το Διάστιχο.

Η βραβευμένη, από τον Κύκλο του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, Συμώνη Δημητρακοπούλου, με το νέο της βιβλίο αποδεικνύει ότι ξέρει να χειρίζεται τη μικρή φόρμα με επιτυχία. Ενταγμένο στη σειρά «Διαβάζω ιστορίες» των Εκδόσεων Μεταίχμιο, μια σειρά που είναι ειδικά σχεδιασμένη για να προσφέρει στα παιδιά μια διασκεδαστική αναγνωστική εμπειρία, το βιβλίο απευθύνεται σε παιδιά 7+ ετών. Ο σχεδιασμός της σειράς (μέγεθος γραμμάτων, στήσιμο σελίδων, έκταση κειμένου) συμβάλλει στη φιλαναγνωσία, αλλά και στο να αυτονομηθεί ως αναγνώστης το μικρό παιδί.

Μία γάτα χιονόμπαλα, ένας σκύλος πειρατής, ένας τετράποδος πόλεμος… Βουτιές στην μπανιέρα, άλματα μέσα σε σακούλες σκουπιδιών, δαγκωμένες πιπίλες στο πάτωμα, σαλιωμένα γοβάκια στον αέρα. Μία οικογένεια που δένεται και μεγαλώνει. Αξιοποιώντας την κλασική κόντρα σκύλου-γάτας, η Δημητρακοπούλου γράφει μια ιστορία μέσα από την οποία θίγει ζητήματα όπως η συμβίωση, η φιλία, η διαχείριση των συγκρούσεων, η αγάπη για τα ζώα.

Όλα ξεκινούν όταν ο μπαμπάς φέρνει στο σπίτι τον Σκουπ, ένα αδέσποτο σκυλάκι που βρήκε στα σκουπίδια. Το σπίτι, όμως, είναι το βασίλειο της Χιόνας, της γάτας που κάποτε βρήκε η μαμά, μια χιονισμένη νύχτα. Η συμβίωση θα αποδειχτεί εξαιρετικά δύσκολη. Το σπίτι γίνεται πεδίο μάχης. Ώσπου, ένα βράδυ η Χιόνα, πληγωμένη που εκτοπίστηκε, το σκάει. Ενώ η σχέση των δύο ζώων μέχρι εκείνη τη στιγμή είναι ανταγωνιστική, για να κερδίσουν ζωτικό χώρο και την προσοχή της οικογένειας, ένα ιδιαίτερο περιστατικό θα αλλάξει τη σχέση τους. Η ανατροπή έρχεται μέσα από μια πράξη αλληλεγγύης.

Η παρέμβαση του Σκουπ για να σώσει τη Χιόνα από μια αγέλη σκύλων υποδηλώνει με έμμεσο τρόπο ότι η ενσυναίσθηση υπερβαίνει –ή, τουλάχιστον, πρέπει– το ένστικτο. Η σωτηρία της Χιόνας γίνεται η αιτία συμφιλίωσης των δύο «εχθρών» και έτσι στο σπίτι επέρχεται ηρεμία και από πεδίο μάχης γίνεται χώρος ασφάλειας και φροντίδας. Οι γονείς όχι μόνο αποδέχονται με ικανοποίηση τη νέα συνθήκη, αναγνωρίζοντας πως όταν υπάρχει αγάπη υπάρχει χώρος για όλους, αλλά επιτρέπουν και στο μικρό παιδί τους να υιοθετήσει το δικό του, αδέσποτο, γατάκι. Και εννιά μήνες αργότερα, ένα νέο μωρό, ο Άρης, θα προστεθεί στην ήδη πολυμελή οικογένεια.

Η συγγραφέας, αξιοποιώντας ευφάνταστα την ιστορία του σκύλου και της γάτας, δίνει στους μικρούς αναγνώστες μια αλληγορική ιστορία για όλα όσα απασχολούν, συνήθως, τα παιδιά σε αυτή την ηλικία. Ο ανθρωπομορφισμός των ζώων γίνεται εργαλείο για να προϊδεάσει τα παιδιά για τους ανθρώπινους χαρακτήρες, για τη διαφορετικότητα που κάνει τον καθένα μοναδικό και αξιοπρόσεκτο. Ευρηματικά, επίσης, λειτουργεί και το ότι αποδίδει στα ζώα ομοιότητες με τον χαρακτήρα των φροντιστών τους (ή και ανάποδα). Έτσι, η κόντρα Χιόνας και Σκουπ μεταφέρεται χιουμοριστικά και ανάμεσα στους γονείς. Επιτρέπει έτσι στο παιδί να κατανοήσει καλύτερα μέσα από τους παραλληλισμούς, να αναπτύξει την ενσυναίσθησή του και να κατανοήσει πως για να φροντίσεις κάποιον σωστά πρέπει να μπεις στη θέση του και να αναγνωρίσεις τις ανάγκες του.

Η γέννηση του μικρού αδελφού έχει προοικονομηθεί μέσα από τη συναισθηματική μετάβαση όλης της οικογένειας από τη μία κατάσταση στην άλλη. Η Χιόνα, ως σύμβολο του πρωτότοκου, προετοιμάζει το παιδί-αναγνώστη για το αίσθημα της ζήλιας με την άφιξη του νέου μέλους, του Σκουπ, που συνεπάγεται και την απώλεια της αποκλειστικότητας. Η στάση του Σκουπ, από την άλλη, λειτουργεί και ως πρότυπο για τον ρόλο που θα κληθεί να αναλάβει το παιδί προς το νέο μέλος: του φίλου και προστάτη. Κάθε καινούργιο μέλος που μπαίνει στην οικογένεια έρχεται με την παρουσία του να τονίσει πως η αγάπη όταν μοιράζεται δε λιγοστεύει, πολλαπλασιάζεται. Πως κάθε νέο μέλος δεν έρχεται για να εκτοπίσει κάποιον αλλά, αντίθετα, για να δυναμώσει την ομάδα.

Η Δημητρακοπούλου αναθέτει την αφήγηση στο μικρό παιδί, επιτρέποντας έτσι στους αναγνώστες την ταύτιση. Η αφήγηση όσων βλέπει, μέσα από το δικό του βλέμμα, κάνει το βιβλίο ακόμα πιο άμεσο. Ταυτόχρονα, μέσω της αφηγηματικής φωνής ακούμε τα ειλικρινή και αφοπλιστικά σχόλια του παιδιού και με –έμμεσο τρόπο– οι ενήλικοι συναναγνώστες αφουγκράζονται πώς αντιλαμβάνονται, συναισθάνονται ή ερμηνεύουν τα παιδιά όσα βλέπουν ή ακούνε γύρω τους. Μέσα από την αφηγηματική φωνή και το βλέμμα του μικρού συμπρωταγωνιστή, το βιβλίο δίνει την ευκαιρία στους μικρούς αναγνώστες να αναγνωρίσουν και να επεξεργαστούν τα δικά τους συναισθήματα.

Η αντιθετική δομή της αφήγησης, καθώς εστιάζει στο δίπολο γάτα-σκύλος, δημιουργεί κωμικές καταστάσεις και κρατά τον ρυθμό μέχρι την τελική ανατροπή, όπου οι διαφορές γεφυρώνονται. Η αντιθετική δομή, επιπλέον, επιτρέπει την ανάδειξη των αντιθέσεων και στις συμπεριφορές και τον χαρακτήρα των ενηλίκων, κάνοντας έτσι την πρόσληψη του μηνύματος πιο εύκολη.

Η συγγραφέας, με γλώσσα γεμάτη ζωντάνια και αμεσότητα, με λόγο απλό αλλά όχι απλοϊκό, δημιουργεί ένα κείμενο που τροφοδοτεί τη φαντασία και ενισχύει τη γλωσσική καλλιέργεια. Με κυρίαρχο στοιχείο το χιούμορ, μέσα από αστείες περιγραφές κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον των μικρών αναγνωστών. Κρατώντας, μάλιστα, και έναν ιδιαίτερο ρυθμό στην αφήγηση, που θυμίζει τον τρόπο που στα καρτούν εξελίσσεται η ιστορία, δημιουργεί μικρά περιστατικά, μικρές σεκάνς, που οδηγούν τη γραμμική αφήγηση της ιστορίας.

Η εικονογράφηση του Γιάννη Σκουλούδη είναι αφηγηματική. Καταφέρνει, χάρη στις έντονες εκφράσεις του προσώπου των ζώων, να αποδώσει τα συναισθήματά τους. Η στάση του σώματος, οι γκριμάτσες τους… είναι υποδηλωτικές της ζήλιας, της χαράς, της τρυφερότητας, της έχθρας, του φόβου. Με ύφος παιχνιδιάρικο, με απόδοση όλων των λεπτομερειών που μας βάζουν μέσα στην οικογένεια αυτή, δημιουργεί εικόνες που δένουν απόλυτα με το χιούμορ της γραφής. Αποδίδοντας ακόμα και τις ομοιότητες γονιών-ζώων, το οπτικό αποτέλεσμα υπηρετεί τη συνοχή κειμένου-εικόνας. Με μια παλέτα που αξιοποιεί όλη την γκάμα των χρωμάτων, μεταφέρει την ένταση αλλά και την ασφάλεια και τη φροντίδα που αποπνέει το οικογενειακό περιβάλλον.

Το βιβλίο στις τελευταίες σελίδες συνοδεύεται από προτάσεις εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων, που δίνουν την ευκαιρία στα παιδιά να «παίξουν» με όσα διάβασαν.

"Σαν τη γάτα με τον σκύλο"

Συμώνη Δημητρακοπούλου

εικονογράφηση: Γιάννης Σκουλούδης

Μεταίχμιο, 2026.

52 σελ.

ISBN 978-618-03-4375-5

Τιμή €7,70

Αφίσα της 5ης Εσπερίδας της ΠΕΕΑΥ

 

«ΘΥΜΩΝΩ – ΞΕΘΥΜΩΝΩ ΚΑΙ ΕΓΩ ΚΡΥΒΟΜΑΙ ΜΕΣΑ»

 Σας ενημερώνουμε ότι η Πανελλήνια Ένωση Εκπαιδευτικών Αγωγής Υγείας διοργανώνει την 5^η Διαδικτυακή Εσπερίδα την Παρασκευή 13 Μαρτίου 2026, ώρες 18:00 - 20:00

 

με εισηγήτρια τη Μαγδαληνή (Λίνα) Καλαθέρη,  Εκπαιδεύτρια δια βίου μάθησης/πρ. Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας ΔΠΕ Ευβοίας.

 

Τίτλος εισήγησης και εργαστηρίων:

 «ΘΥΜΩΝΩ – ΞΕΘΥΜΩΝΩ ΚΑΙ ΕΓΩ ΚΡΥΒΟΜΑΙ ΜΕΣΑ»

 

Με υιοθετημένη την αντίληψη ότι τα λογοτεχνικά έργα για παιδιά αποτυπώνουν όψεις του κόσμου, καταγράφουν τις δυσκολίες της πραγματικότητας και υποδεικνύουν με δημιουργικό τρόπο την ωφέλιμη στάση και συμπεριφορά, αξιοποιούμε τα παραμύθια σε βιωματικές, διαθεματικές δραστηριότητες διαχείρισης συναισθημάτων. Έτσι με υλικό τα παραμύθια και δημιουργώντας ένα πλαίσιο ασφάλειας, προσεγγίζουμε αποτελεσματικά θέματα Αγωγής Υγείας, ενδυναμώνουμε, χειραφετούμε και εκπαιδεύουμε τους μαθητές και μαθήτριές μας στη διαχείριση των προσωπικών και κοινωνικών σχέσεών τους.

Στο συγκεκριμένο εργαστήριο προσεγγίζουμε τη διαχείριση του θυμού, ενός από τα πιο συνήθη έντονα συναισθήματα, που δυσχεραίνει τη λειτουργία της σχολικής τάξης.

Μετά από  σύντομη εισήγηση και την αφήγηση του παραμυθιού, θα εργαστούμε σε ομάδες κατά το δυνατόν βιωματικά και θα υλοποιήσουμε ενδεικτικές  δραστηριότητες που στη συνέχεια μπορούν να αξιοποιηθούν με τα παιδιά της τάξης μας.

Το υλικό (με πλήρη καταγραφή των δραστηριοτήτων και των συνοδευτικών εντύπων του)  που θα πάρετε με το τέλος του σεμιναρίου, μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε κάθε ηλικία με μόνη αλλαγή, την επιλογή του λογοτεχνικού έργου.

 

Παρακαλούνται όσοι/όσες επιθυμούν να παρακολουθήσουν την Εσπερίδα, να συμπληρώσουν την παρακάτω φόρμα συμμετοχής μέχρι τις 12/3/2026 και ώρα 11.00 π.μ..

 

https://forms.gle/BRtkd2kgiJA6iFhx7

 

Το ίδιο βράδυ θα σας αποσταλεί το link της σύνδεσης. Σε όσες και όσους συμμετέχουν θα δοθεί βεβαίωση.

 

Παραθέτουμε σύντομο βιογραφικό σημείωμα της εισηγήτριας.

 

Η Μαγδαληνή (Λίνα) Καλαθέρη σπούδασε οικονομικά στην ΑΣΟΕΕ, παιδαγωγικά στην Παιδαγωγική Ακαδημία Ρόδου και στο ΕΚΠΑ (εξομοίωση), μετεκπαιδεύτηκε στο Μαράσλειο Διδασκαλείο και στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο Κύπρου με μεταπτυχιακό τίτλο στη Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και στην  Εκπαίδευση Ενηλίκων. Πιστοποιήθηκε στις ΤΠΕ (Α’ και Β’ επίπεδο). Επιμορφώθηκε σε πολλά επιμέρους θέματα παιδαγωγικού ενδιαφέροντος και κυρίως σε θέματα (θεωρητικά και   πρακτικά) Αγωγής Υγείας σε πολυήμερα σεμινάρια του ΥΠΕΠΘ και άλλων φορέων. Έχει εξειδικευθεί σε θέματα που αφορούν την υλοποίηση σχεδίων εργασίας, τη διαχείριση της τάξης και της διαφορετικότητας των μαθητών, καθώς και την ομαδοσυνεργατική διδασκαλία και τη βιωματική μάθηση.

Εργάστηκε ως οικονομολόγος στον ιδιωτικό τομέα, ως δασκάλα σε σχολεία της Εύβοιας και ως Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας στη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Εύβοιας για δέκα χρόνια (2001-2011). Υλοποίησε και επίβλεψε προγράμματα Αγωγής Υγείας και στα πλαίσια των προγραμμάτων του Γ΄ΚΠΣ (Κοινοτικά Προγράμματα Στήριξης) και συνέγραψε πλήθος εκπαιδευτικών υλικών Αγωγής Υγείας που εκδόθηκαν ως βιβλία από τη Διεύθυνση Π.Ε. Εύβοιας. Συμμετείχε σε ευρωπαϊκά προγράμματα. Έχει εισηγηθεί πολλά θέματα σε σεμινάρια Σχολικών Συμβούλων και έχει διδάξει στα ΠΕΚ Λαμίας. Έχει προβεί σε ανακοινώσεις εργασιών σε συνέδρια της Ελλάδας και της Κύπρου και έχει δημοσιεύσει άρθρα επιστημονικού ενδιαφέροντος. Έχει μεγάλη εμπειρία επιμόρφωσης ομάδων ενηλίκων (εκπαιδευτικών και γονέων) σε θέματα βιωματικής μάθησης, αξιοποίησης της λογοτεχνίας για τη διερεύνηση θεμάτων Αγωγής Υγείας, σεξουαλικής αγωγής, συμπερίληψης κ.ά. Διατηρεί και ενημερώνει ιστοσελίδα εκπαιδευτικού περιεχομένου και ιστολόγιο για την καθημερινή δουλειά στην τάξη.

            Σήμερα είναι συνταξιούχος και δασκάλα δια βίου. 

Η Αντιπρόεδρος                                                                                        Η Πρόεδρος

 

Θεοδώρα Αστέρη                                                                       Γεωργίτσα Σταματοπούλου

"Αργή παιδαγωγική" της Alison Clark

 

Το βιβλίο "Αργή παιδαγωγική: Μια προσέγγιση για την αβίαστη μάθηση στην προσχολική ηλικία" εστιάζει στη σημασία του παρεχόμενου χρόνου στην προσχολική ηλικία, υποστηρίζοντας την αξία των αργών παιδαγωγικών πρακτικών και της αβίαστης μάθησης. Η Alison Clark αναφέρεται σε εναλλακτικές πρακτικές στην προσχολική εκπαίδευση, αγωγή και φροντίδα που επιτρέπουν έναν διαφορετικό ρυθμό και παλμό, στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μέρη. Το πρώτο εξετάζει τις πιέσεις στην προσχολική εκπαίδευση, αγωγή και φροντίδα για επιτάχυνση και για να είναι τα παιδιά «έτοιμα» για το επόμενο στάδιο. Στη συνέχεια, το βιβλίο διερευνά διαφορετικές σχέσεις με τον χρόνο και το ρολόι για τα μικρά παιδιά και τους εκπαιδευτικούς. Το δεύτερο μέρος διερευνά μερικές από τις μορφές που μπορούν να πάρουν οι αβίαστες πρακτικές, συμπεριλαμβανομένων των υπαίθριων δραστηριοτήτων, του ατελιέ, των καθημερινών ρουτινών, των ιστοριών, της παιδαγωγικής τεκμηρίωσης και της «αργής» έρευνας. Το τρίτο μέρος παρουσιάζει ποια θα ήταν μια ορθή προσέγγιση του χρόνου στην προσχολική εκπαίδευση, αγωγή και φροντίδα, ενώ συζητά τις προκλήσεις και τις δυνατότητες που συναντάμε στα προσχολικά κέντρα.

Το βιβλίο λειτουργεί ως καταλύτης για μια επείγουσα συζήτηση σχετικά με την ανάγκη επιβράδυνσης στην εκπαιδευτική πράξη και την εκπαίδευση των παιδαγωγών, ώστε να λειτουργούν λιγότερο ως βιαστικοί ενήλικες, δίνοντας περισσότερα κίνητρα και ευκαιρίες στα παιδιά να (αυτ)ενεργήσουν μακριά από την πίεση του χρόνου. Παράλληλα, διερευνά μελέτες περιπτώσεων όπου οι αργές παιδαγωγικές πρακτικές στην εκπαίδευση της προσχολικής ηλικίας ήδη εφαρμόζονται. Μπορεί να αποτελέσει βασικό ανάγνωσμα για φοιτητές, ερευνητές, παιδαγωγούς και υπεύθυνους χάραξης εκπαιδευτικής πολιτικής προσφέροντας ουσιαστική κατανόηση της σχέσης με τον χρόνο στην προσχολική ηλικία και τη σημασία της αργής παιδαγωγικής και της αβίαστης μάθησης.

Αργή παιδαγωγική
Μια προσέγγιση για την αβίαστη μάθηση στην προσχολική ηλικία
Alison Clark
Επιστημονική επιμέλεια: Μαρία Σταμάτογλου – Ζωή Κωνσταντινίδου
232 σελ.
ISBN 978-618-202-255-9

Εκδόσεις Δίσιγμα, Θεσσαλονίκη, 2025. 

"Θεατροπαιδαγωγική και κουκλοθέατρο" της Μάγδα Βίτσου

 

Πώς μπορεί η τέχνη να γίνει καταλύτης για τη μάθηση, την ενσυναίσθηση και την κοινωνική αλλαγή στην εκπαίδευση παιδιών προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας; Πώς μπορεί να αφυπνίσει τη φαντασία, τη χαρά του παιχνιδιού και την αίσθηση συμμετοχής σε μια κοινότητα μάθησης;

Το βιβλίο αυτό εστιάζει στη θεατροπαιδαγωγική και το κουκλοθέατρο ως δυναμικές μορφές τέχνης που στηρίζονται στη δημιουργική δράση, τη φαντασία και τη συνεργασία. Η θεατροπαιδαγωγική συνδέεται με το εφαρμοσμένο θέατρο και αναδεικνύεται ως μια ολιστική εμπειρία που ενώνει την καλλιτεχνική δημιουργία, την αισθητική απόλαυση και την παιδαγωγική πράξη. Μέσα από τη συλλογική διερεύνηση και την ενεργή εμπλοκή, δίνει στα παιδιά τη δυνατότητα να εκφράζονται ελεύθερα, να καλλιεργούν κριτική σκέψη και να διαμορφώνουν κοινωνική συνείδηση.

Το κουκλοθέατρο παρουσιάζεται ως καλλιτεχνική και παιδαγωγική πρακτική που συνδυάζει την αισθητική εμπειρία με τη δημιουργική έκφραση. Ενισχύει τη γλωσσική ανάπτυξη, λειτουργεί ως γέφυρα πολιτισμικής διαμεσολάβησης και δημιουργεί χώρους συμπερίληψης και συναισθηματικής επικοινωνίας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο εφαρμοσμένο κουκλοθέατρο, όπου το εμψυχούμενο αντικείμενο γίνεται φορέας αφήγησης, ταυτότητας και δημιουργικής διερεύνησης του κόσμου.

Με θεωρητική τεκμηρίωση και πρακτικές εφαρμογές, το βιβλίο προσφέρει έμπνευση και κατευθύνσεις για την ουσιαστική ένταξη της δραματικής τέχνης στην εκπαιδευτική καθημερινότητα.

"Θεατροπαιδαγωγική και κουκλοθέατρο
Θεωρητικές προσεγγίσεις και πρακτικές εφαρμογές στην προσχολική και πρώτη σχολική ηλικία"
Μάγδα Βίτσου
424 σελ.
ISBN 978-618-202-279-5

Εκδόσεις Δίσιγμα, Θεσσαλονίκη, 2025.

«Εργαστήρια κοινωνικής ενσυναίσθησης με οδηγό τη λογοτεχνία».

Σας ενημερώνουμε ότι η Πανελλήνια Ένωση Εκπαιδευτικών Αγωγής Υγείας, διοργανώνει την 4η Διαδικτυακή Εσπερίδα με θέμα:

«Εργαστήρια κοινωνικής ενσυναίσθησης με οδηγό τη λογοτεχνία».

Η Εσπερίδα θα υλοποιηθεί την Παρασκευή 13 Φεβρουαρίου 2026, ώρες 18:00 - 20:00.

Σκοπός είναι η γνωριμία και η συζήτηση πάνω σε θέματα ψυχικής-συναισθηματικής υγείας και πρόληψης στο σχολείο. Εισηγήτρια και εμψυχώτρια θα είναι η :

· Χριστίνα Χρηστίδου: Κοινωνική Λειτουργός -Παιδαγωγός-Ψυχολόγος, π. Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας στη Δ.Δ.Ε. Δυτ. Θεσ/νίκης. Η εισήγηση και το εργαστήριο θα έχει τίτλο «Γνωρίζοντας τον εαυτό μου & τους άλλους με οδηγό τον ‘Μικρό Πρίγκιπα’»

Αξιοποιείται εκπαιδευτικό υλικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην τάξη από την/τον οποιοδήποτε εκπαιδευτικό, από Ε’-Στ’ Δημοτικού ως και Α’ Λυκείου, υπό μορφή εργαστηρίων, αξιοποιώντας τη βιωματική μεθοδολογία και με όχημα ένα δυνατό λογοτεχνικό κείμενο.

Παρακαλούνται όσοι/ες επιθυμούν να παρακολουθήσουν την Εσπερίδα, να συμπληρώσουν την παρακάτω φόρμα συμμετοχής μέχρι τις 12/2/2026 και ώρα 12.00 μ.μ..

https://forms.gle/m3QsQQaGczYkbPYk6

Το ίδιο βράδυ θα σας αποσταλεί το λινκ της σύνδεσης. Παραθέτουμε σύντομο βιογραφικό σημείωμα της εισηγήτριας.

Η κα Χριστίνα Χρηστίδου είναι Κοινωνική Λειτουργός -Παιδαγωγός-Ψυχολόγος με μεταπτυχιακές σπουδές στην Κοινωνική Ψυχιατρική-Παιδοψυχιατρική. Εργάστηκε ως Κοινωνική Λειτουργός σε διάφορους φορείς Υγείας & Πρόνοιας, ως δασκάλα και ως καθηγήτρια από το 1991.

Από το 2004 υπηρέτησε ως Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας στη Δ.Δ.Ε. Δυτ. Θεσ/νίκης μέχρι το 2022, στο πλαίσιο της οποίας εκπαιδεύτηκε σε θέματα Ισότητας Φύλων, Σεξουαλικής Αγωγής, Εξαρτήσεων, Διαδικτύου, Δικαιωμάτων, Εθελοντισμού, Ενεργού Πολιτειότητας, Ψυχικής Υγείας, Σχολικού Εκφοβισμού, Σχολικής Διαμεσολάβησης, ενώ υποστήριξε και επιμόρφωσε εκπαιδευτικούς στην εφαρμογή ανάλογων προγραμμάτων στα σχολεία. Παράλληλα σχεδίασε και υλοποίησε προγράμματα και παρεμβάσεις για μαθητές και μαθήτριες, πράγμα που συνεχίζει να κάνει και σήμερα σε εθελοντική βάση.

Η Πρόεδρος                                                                                                           Η Αντιπρόεδρος

Θεοδώρα Αστέρη                                                                                      Γεωργίτσα Σταματοπούλου

Rosie Haine: «Το γυμνό δεν είν’ κακό»

 

Άρθρο της Αλεξίας Βλάρα 

Δημοσιεύτηκε στο Διάστιχο. 

Το εικονογραφημένο βιβλίο "Το γυμνό δεν είν’ κακό"  της Ρόζι Χέιν αποτελεί μια τρυφερή, θαρραλέα και ουσιαστική πρόταση για την παιδική, και όχι μόνο, βιβλιοθήκη. Με απλό λόγο και λεπτό συναίσθημα, ανοίγει έναν ειλικρινή διάλογο γύρω από το σώμα, τη διαφορετικότητα και την αποδοχή, χωρίς υπερβολές, διδακτισμό ή πρόκληση. Αντιθέτως, επιλέγει συνειδητά τον δρόμο της ηρεμίας, της φυσικότητας και της αλήθειας, προτείνοντας έναν τρόπο θέασης του σώματος απαλλαγμένο από φόβο και ενοχή.

Στον πυρήνα του βιβλίου βρίσκεται η ιδέα ότι το σώμα είναι κάτι φυσικό, πολύτιμο και άξιο αγάπης. Τα σώματα παρουσιάζονται όπως είναι: διαφορετικά, μοναδικά και διαρκώς μεταβαλλόμενα. Μεγαλώνουν, αλλάζουν, κουβαλούν σημάδια, πτυχώσεις, καμπύλες, χρώματα και ιστορίες ζωής. Το γυμνό εδώ δεν αντιμετωπίζεται ως ταμπού ή ως κάτι που πρέπει να αποκρυφτεί, αλλά ως αναπόσπαστο μέρος της ανθρώπινης ύπαρξης. Πρόκειται για μια προσέγγιση απελευθερωτική, ιδιαίτερα για τα παιδιά, τα οποία συχνά έρχονται αντιμέτωπα με κοινωνικά στερεότυπα γύρω από το «κανονικό» σώμα από πολύ μικρή ηλικία.

Η Ρόζι Χέιν δεν επιχειρεί να εξηγήσει ή να πείσει τον αναγνώστη με επιχειρήματα. Αντίθετα, τον συνοδεύει με τρυφερότητα σε μια ήρεμη διαδικασία αναγνώρισης και αποδοχής της σωματικής ποικιλομορφίας. Η γλώσσα της είναι λιτή, καθαρή και βαθιά ανθρώπινη, αφήνοντας χώρο στη σκέψη και στο συναίσθημα. Η μετάφραση της Άνδρης Θεοδότου σέβεται απόλυτα αυτή τη λεπτή ισορροπία, διατηρώντας τη ροή και την αίσθηση του πρωτότυπου κειμένου, χωρίς να βαραίνει ή να «ενηλικιώνει» το μήνυμα.

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στην εικονογράφηση, η οποία λειτουργεί ως ισότιμος αφηγηματικός άξονας του βιβλίου. Οι ήπιες υδατογραφίες της δημιουργού είναι ζεστές, γήινες και διακριτικές. Τα σώματα αποτυπώνονται με σεβασμό και φροντίδα, χωρίς υπερβολικό ρεαλισμό ή έμφαση στη λεπτομέρεια που θα μπορούσε να σοκάρει ή να αποσπάσει την προσοχή. Αντιθέτως, οι μορφές αποπνέουν οικειότητα, ασφάλεια και γαλήνη. Οι απαλές χρωματικές επιλογές ενισχύουν το μήνυμα της αποδοχής και δημιουργούν έναν εικαστικό κόσμο φιλόξενο, μέσα στον οποίο το παιδί μπορεί να κινηθεί χωρίς άγχος.

Σε παιδαγωγικό επίπεδο, το βιβλίο προσφέρει πολλαπλές δυνατότητες αξιοποίησης. Μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για συζητήσεις γύρω από το σώμα, τα όρια, την αυτοεικόνα και τον σεβασμό προς τον εαυτό και τους άλλους. Λειτουργεί ως ένα πολύτιμο εργαλείο ενδυνάμωσης, βοηθώντας τα παιδιά να «κατοικήσουν» το σώμα τους με περισσότερη ασφάλεια και λιγότερη ντροπή, ενώ ταυτόχρονα καλλιεργεί την ενσυναίσθηση και τον σεβασμό στη διαφορετικότητα.

Αξίζει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι το βιβλίο απευθύνεται εξίσου και στο ενήλικο κοινό. Γονείς, εκπαιδευτικοί και αναγνώστες/-τριες κάθε ηλικίας καλούνται να επανεξετάσουν τις δικές τους προκαταλήψεις, φόβους και σιωπές γύρω από το σώμα. Μέσα από την απλότητά του, το βιβλίο λειτουργεί ως καθρέφτης και υπενθύμιση ότι η αποδοχή ξεκινά πρώτα από εμάς. Μας προσκαλεί να σταθούμε με ειλικρίνεια απέναντι στις αφηγήσεις που έχουμε κληρονομήσει ή αναπαραγάγει άκριτα, να αναγνωρίσουμε πώς αυτές διαμορφώνουν το πώς μιλάμε στα παιδιά και, τελικά, το πώς αυτά σχετίζονται με τον εαυτό τους. Έτσι, η ανάγνωση μετατρέπεται σε μια σιωπηλή αλλά ουσιαστική παιδαγωγική πράξη, που δεν αφορά μόνο το τι λέμε στα παιδιά, αλλά κυρίως το πώς υπάρχουμε δίπλα τους.

Το βιβλίο "Το γυμνό δεν είν’ κακό"   δεν επιδιώκει να προκαλέσει, αλλά να καλλιεργήσει. Δεν κουνάει το δάχτυλο, αλλά περνάει με σταθερότητα και αγάπη ένα μήνυμα αναγκαίο: ότι το σώμα μας, όπως κι αν είναι, αξίζει σεβασμό, φροντίδα και αγάπη. Ένα βιβλίο που μπορεί να διαβαστεί ξανά και ξανά, ανοίγοντας κάθε φορά έναν νέο, ουσιαστικό διάλογο ανάμεσα στο παιδί και τον ενήλικα.

Πρόκειται για ένα έργο που ξεπερνά τα όρια ενός τυπικού εικονογραφημένου βιβλίου, καθώς έχει σχεδιαστεί με βάση τη φιλοσοφία του design for all (σχεδιασμός για όλα τα άτομα), υποστηρίζοντας πολλαπλούς τρόπους ανάγνωσης και παραμένοντας ανοιχτό σε κάθε παιδί και κάθε οικογένεια. Η πρόταση των Εκδόσεων ΝΟΣΜΑ φέρνει τρεις σημαντικές καινοτομίες, που υπηρετούν την προσβασιμότητα και τη συμπερίληψη:

– Χρήση συμβόλων Εναλλακτικής και Επαυξητικής Επικοινωνίας (ΕΕΕ – Widgit),

– Ηχητικό βιβλίο με αφήγηση από παιδική φωνή,

– Βίντεο στη νοηματική γλώσσα.

"Το γυμνό δεν είν’ κακό"

Ρόζι Χέιν

εικονογράφηση: Ρόζι Χέιν

μετάφραση: Άνδρη Θεοδότου

ΝΟΣΜΑ

36 σελ.

Πόση συμπερίληψη αντέχει η ελληνική λογοτεχνία για παιδιά και εφήβους;

H περίφημη σειρά sex education που έδειξε πόσο πίσω είμαστε εδώ

 

Συζητούν Μάνος Κοντολέων και Μαρίζα Ντεκάστρο

Αναδημοσίευση από τον Αναγνώστη

Μ. Ντ. Το πρώτο άρθρο, του πολύ επιτυχημένου δεκάλογου με τα Δικαιώματα του Μικρού Αναγνώστη (βασίζεται στις αρχές του Daniel Pennac), γράφει ότι καθένας έχει δικαίωμα να μη διαβάζει!

Ακούγεται αιρετικό, όμως σκιαγραφεί ένα μέρος της πραγματικότητας. Οποιονδήποτε ρωτήσουμε θα δηλώσει με σθένος ότι το διάβασμα κάνει καλό! Αντιλέγω ότι τα παιδιά ούτως ή άλλως διαβάζουν από πινακίδες μέχρι οδηγίες, και τις κατανοούν. Γιατί είναι υποχρεωτικό να διαβάζουν βιβλία, και γιατί πρέπει να το μάθουν; Φτάνουμε λοιπόν στη ουσία αυτού που ονομάζεται καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας, η οποία κατά τη γνώμη μου σημαίνει δημιουργία μιας δια βίου συνήθειας.

Χωρίς πολλά λόγια, τα βιβλία προσφέρουν παντοιοτρόπως στην ανάπτυξη των παιδιών, των νέων και ημών των ενηλίκων.

Μ. Κ. Είναι γεγονός πως η καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας ξεκινά από το σπίτι και το σχολείο.

Αλλά αν οι γονείς δεν είχαν μάθει όντες οι ίδιοι παιδιά να αγαπούν τη λογοτεχνία, μα μήτε και μια τέτοια σχέση ανέπτυξαν από μόνοι τους ως ενήλικες, τότε το σχολείο είναι ο μόνος χώρος όπου ο νέος άνθρωπος θα συναντηθεί με τους διαχρονικούς λογοτεχνικούς ήρωες.

Άρα είναι σχεδόν αυτονόητο πως κάθε φορά που συζητάμε για το πώς τα παιδιά μαθαίνουν να αγαπούν το διάβασμα, να καταλήγουμε στο ίδιο σημείο: στο σχολείο.

Για ένα μεγάλο -ίσως το μεγαλύτερο- μέρος παιδιών, η ουσιαστική τους σχέση με τη λογοτεχνία χτίζεται στη σχολική τάξη. Εκεί ανακαλύπτουν ότι η αφήγηση δεν είναι απλώς μια ακόμη εργασία της γλώσσας, αλλά ένας τρόπος να δεις τον κόσμο.

Μ. Ντ. Να βγεις από τον μικρόκοσμό σου. Τι διαβάζουν στο σχολείο; Ας κάνουμε υποθέσεις για το πώς επιλέγει τα βιβλία που βάζει στην τάξη του ένας εκπαιδευτικός. Με βάση έναν υποθετικό μέσο όρο των ενδιαφερόντων της ηλικίας; Με το τι κυκλοφορεί; Με το πόσο ‘ακούγεται’ κάποιο βιβλίο; Τι ρόλο παίζει η αναγνωρισιμότητα του/της συγγραφέως;

Επιπλέον, εδώ εμφανίζονται, από το πλάι, θέματα όπως τα βραβεία, οι επιλογές και η προώθηση που κάνουν οι εκδότες, τα προτεινόμενα βιβλία (που έστειλε ή θα στείλει το Υπ. Παιδείας), το κοινωνικό/μορφωτικό υπόβαθρο των οικογενειών και των σχολικών ομάδων. Όλα συνεισφέρουν στη διαμόρφωση της αναγνωστικής ταυτότητας των παιδιών!

Μ. Κ. Προφανώς. Ο εκπαιδευτικός, με τις επιλογές του, δεν δίνει στα παιδιά απλώς ένα βιβλίο να διαβάσουν· τους ανοίγει ή τους κλείνει πόρτες. Μπορεί, χωρίς καν να το συνειδητοποιεί, να διαμορφώσει το πώς ένα παιδί ή έφηβος αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και τι θεωρεί ότι «χωράει» στη δική του ζωή. Αυτός ο ρόλος του εκπαιδευτικού ως άτυπου επιμελητή της αναγνωστικής ταυτότητας των μαθητών είναι καθοριστικός.

Μ. Ντ. Αυτές οι άτυπες, ή και καλοπροαίρετες παρεμβάσεις, οδηγούν σε ποικίλα φαινόμενα που, όπως λες ανοίγουν ή κλείνουν πόρτες. Όταν κλείνουν πόρτες τα ονομάζω λογοκρισίες.

Μ. Κ. Η πρόταση ενός βιβλίου, μια συζήτηση που ανοίγει, μια άλλη που αποφεύγεται — όλα αυτά διαμορφώνουν σιγά σιγά το τοπίο της σχολικής ανάγνωσης. Γι’ αυτό και το σχολείο έχει τόσο μεγάλη επιρροή: δεν προσφέρει απλώς πρόσβαση σε βιβλία, αλλά σε νόημα. Η επιλογή ενός κειμένου δεν αποφασίζει μόνο τι θα μάθει το παιδί, αλλά και τι επιτρέπεται να ειπωθεί δημόσια μέσα στο πλαίσιο μιας κοινωνίας με συγκεκριμένες ευαισθησίες και όρια.

Μ. Ντ. Συνακόλουθα, και λόγω της αγωνιώδους μέριμνας για την ανάπτυξη της ανάγνωσης των νεαρών αναγνωστών, απορρέουν πολλοί διδακτισμοί από την πλευρά των ενηλίκων. Εξηγούμαι. Ο πρώτος εμφανής διδακτισμός, τον οποίο έχουν μάθει να αποφεύγουν, κάπως τουλάχιστον, οι δόκιμοι συγγραφείς είναι η απλή, μη ζυγισμένη και υπερβολική παράθεση γνωστικών πληροφοριών. Για παράδειγμα, προτείνουν στους αναγνώστες ένα αστυνομικό μυστήριο το οποίο στην ουσία λειτουργεί ως αφορμή για μάθηση. Πολλά τέτοια μυθιστορήματα κυκλοφορούν! Ένας δεύτερος, μη ομολογούμενος, αφορά τις αποδεκτές κοινωνικές πρακτικές. Τις περιλαμβάνει η πλειονότητα των εικονογραφημένων βιβλίων για μικρά παιδιά, με θέματα, π.χ. τις παιδικές ομάδες, το σχολείο, τις σχέσεις. Χαρακτηριστικό τους μια τυπική ανάπτυξη, η οποία εισάγει το θέμα με την αρνητική περιγραφή κάποιας κατάστασης και καταλήγει στο επιθυμητό αποτέλεσμα του κοινωνικά σωστού.

Είναι δεδομένο ότι οι ενήλικοι αποφασίζουν τι χωράει και τι δεν χωράει στη ζωή, πώς πρέπει να είναι-παιδί και έφηβος- ώστε να είναι κοινωνικά ορθός. Ωστόσο, πολλά εξαφανίζονται στην αναγνωστική πορεία, και ειδικά αυτά που σχετίζονται με κρίσεις, σκέψεις, στάσεις και αποδοχές. Και ένας τρίτος, που συνδέεται με τα παραπάνω, είναι τα θέματα που συζητιούνται δύσκολα.

Μ. Κ. Αυτός ο ρόλος του εκπαιδευτικού ως άτυπου επιμελητή της αναγνωστικής ταυτότητας των μαθητών είναι καθοριστικός. Ας το παραδεχτούμε: τα περισσότερα παιδιά και έφηβοι γνωρίζουν τη λογοτεχνία μέσα από τους δασκάλους και τους καθηγητές τους. Αν ένας εκπαιδευτικός αγαπά ένα βιβλίο και το φέρει ζωντανά μέσα στην τάξη, μια σπίθα ανάβει. Όμως η ίδια αυτή επιρροή γεννά και το ερώτημα: ποια βιβλία δεν φτάνουν ποτέ στην τάξη — και γιατί; Η απάντηση βρίσκεται συχνά όχι στην ποιότητα ενός βιβλίου, αλλά στους άγραφους κανόνες που διέπουν το σχολικό περιβάλλον. Εκπαιδευτικοί, συχνά από φόβο μήπως προκαλέσουν αντιδράσεις, λειτουργούν με μια συντηρητικότητα που δεν δηλώνεται ανοιχτά αλλά υπάρχει παντού.

Μ. Ντ. Συντηρητικότητα, να ένα παράδειγμα στα όρια του γελοίου. Έχεις διαβάσει, φαντάζομαι, τον Πόλεμο των κουμπιών, του Λουί Περγκώ. Οι παρέες που συγκρούονται στο μυθιστόρημα είναι σκέτα αλάνια. Και φυσικά αλληλοεκτοξεύουν πολλές βρισιές. Πριν καμιά δεκαετία, οι γονείς παιδιών μιας ΣΤ’ δημοτικού το έκριναν ακατάλληλο λόγω των κακών λέξεων και ζήτησαν από το σχολείο να το αποσύρει από τα αναγνώσματα της τάξης!

Μ. Κ. Και πολύ συχνά αυτοί οι μεγάλοι -οι ενήλικες, δηλαδή, με την ιδιότητα του γονέα- στέκονται απέναντι σε διδάσκοντες που προσπαθούν να πλατύνουν τους ορίζοντες και τις ευαισθησίες των μαθητών τους με αναγνώσεις τέτοιων –‘τολμηρών’- βιβλίων.

Έτσι προκύπτει μια άτυπη λογοκρισία, όπως λες, τόσο στις τάξεις της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, όσο -και κυρίως- στις αντίστοιχες της δευτεροβάθμιας, Όχι μέσα από απαγορεύσεις, αλλά μέσα από αποφυγές. Δεν χρειάζεται κάποιος να πει «αυτό το βιβλίο είναι ακατάλληλο»· αρκεί να μην το προτείνει ποτέ. Κι έτσι θέματα όπως αυτά που έχουν να κάνουν με την ανίχνευση εκ μέρους των παιδιών και των εφήβων της πλέον προσωπικής έκφρασης της ταυτότητάς τους -αναφέρομαι στην αναγνώριση και συμφιλίωση με την σεξουαλικότητά τους- απουσιάζουν από το σχολικό σύμπαν. Όχι επειδή τα παιδιά και οι έφηβοι δεν είναι έτοιμοι να συνδιαλλαγούν με αυτή τη γνώση, αλλά επειδή οι ενήλικες νιώθουν άβολα. Είναι πιο εύκολο να διατηρείται μια εικόνα «αθωότητας» παρά να αναγνωριστεί ότι τα παιδιά και οι έφηβοι ζουν σε έναν πολύπλοκο κόσμο και έχουν ανάγκη από λόγια που θα τα βοηθήσουν να τον κατανοήσουν.

Μ. Ντ. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι πρόκειται για μια άρνηση της πραγματικότητας. Πάντως, υπάρχουν και άλλα θέματα. Το πρώτο, η αυτολογοκρισία των συγγραφέων. Διαβάζοντας Έλληνες και ξένους συγγραφείς, παρατηρούμε ότι οι δικοί μας θέτουν, άλλος λιγότερο, άλλος περισσότερο απαλά τα ‘δύσκολα’, για να αποφύγουν τις συνέπειες… Ο ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ είχε ζητήσει το 2018 από συγγραφείς να γράψουν την άποψή τους για το εάν αυτολογοκρίνονται όταν γράφουν για εφήβους. Δημοσιεύτηκαν τον Φεβρουάριο, και μεταξύ αυτών -Π. Κουτσάκης, Α. Κοντολέων, Β. Ηλιόπουλος, Β. Παπαθεοδώρου, Θ. Κούκιας- ήσουν και εσύ.

Το δεύτερο αφορά τους εκδότες και την πολιτική τους: σε ποιο κοινό στοχεύουν, τι εκδίδουν και τι όχι, πόσο επηρεάζονται από τις διεθνείς τάσεις, πόσο είναι διατεθειμένοι να κάνουν ανοίγματα. Ανάμεσα σε άλλα, θυμάμαι το εξαντλημένο πλέον νεανικό μυθιστόρημα Το κάνουμε; του Μέλβιν Μπέρτζες από τις εκδ. ΜΙΝΩΑΣ που εκδόθηκε το 2004.

Το τρίτο η κριτική. Τι κάνει η κριτική, αν όχι να προβάλει απόψεις ανάλογα με τις πεποιθήσεις του γράφοντος; Που σημαίνει κατά ποσόν έχει ανοιχτές ιδέες, δέχεται το καινούργιο, φοβάται και θέλει να προστατέψει τους νεαρούς αναγνώστες;

Μ. Κ. Οι κοινωνικές νόρμες παίζουν εδώ καθοριστικό ρόλο. Ζητούμε -ίσως και επιβάλουμε- από τα παιδιά και τους εφήβους επιλεκτική ωριμότητα: να είναι υπεύθυνα, αποδοτικά, πειθαρχημένα, αλλά ταυτόχρονα «καθαρά» από κάθε τι που μπορεί να διαταράξει το ιδανικό της ομοιομορφίας. Έτσι η όποια αναφορά εντός του σχολείου σε ιστορίες που αγγίζουν την ταυτότητα, την επιθυμία του σώματος, την αναγνώριση της ιδιαιτερότητας του άλλου και το δικαίωμα να αναγνωριστεί η όποια δική μας, απουσιάζει. Δεν είναι ότι αυτά τα θέματα θεωρούνται επικίνδυνα· είναι ότι θέτουν υπό αμφισβήτηση την επικρατούσα κοινωνική εικόνα για τη συμπεριφορά των φύλλων.

Μ. Ντ. Μιλάμε συνεχώς για τα στερεότυπα, τα οποία όμως έχουν πολλά πόδια. Η αμφισβήτηση ξεκίνησε από τα έμφυλα και πέρασε στη συμπερίληψη, ως ιδέα για να παταχθούν τα φυλετικά και τα ρατσιστικά. Πολύ λίγοι συγγραφείς διανοούνται να μην πλάσουν ήρωες διαφόρων μειονοτήτων και οι εικονογράφοι το ίδιο. Από την άλλη, εμφανίζονται καινούργια, του ‘καλού σκοπού’, δηλαδή ένας νέος αποδεκτός διδακτισμός. Βρίσκονται κάτω από την ομπρέλα της κοινωνικής αποδοχής και της συμπερίληψης, η οποία ανιχνεύει διαφορετικών ειδών ‘ιδιομορφίες’- τις πολλαπλές ταυτότητες, τις μορφές της οικογένειας, τα νεαρά άτομα με ψυχικές και άλλες παθήσεις, τον σεξουαλικό προσανατολισμό, τη βία εντός και εκτός οικείου περιβάλλοντος, κ.ά.- και οι οποίες έρχονται στην επιφάνεια προς συζήτηση και οι οποίες συχνά θάβονται…

Μ. Κ. Τα βιβλία που αποκλείονται δεν απειλούν τα παιδιά· απειλείται ο κοινωνικός κομφορμισμός των ενηλίκων. Μια ιστορία για ένα παιδί που αγαπά κάποιον του ίδιου φύλου δεν θέτει σε κίνδυνο τους μαθητές — θέτει σε κίνδυνο τις βεβαιότητες μιας κοινωνίας που δυσκολεύεται να αποδεχτεί την ποικιλομορφία. Ένα βιβλίο που μιλά για την εφηβική σεξουαλικότητα δεν «εκθέτει» τα παιδιά σε κάτι σκοτεινό — εκθέτει τους μεγάλους σε μια πραγματικότητα που θα προτιμούσαν να μην αντιμετωπίζουν.

Όταν ένα σχολείο αποφεύγει τέτοια βιβλία, στην ουσία υπακούει σε μια βαθιά ριζωμένη σύμβαση: ότι η παιδικότητα πρέπει να παραμείνει σιωπηλή για να θεωρείται «ασφαλής». Όμως η σιωπή δεν προστάτεψε ποτέ κανένα παιδί ή έφηβο. Αυτό που τα προστατεύει είναι η δυνατότητα να αναγνωρίσουν την εμπειρία τους, να τη δουν καθρεφτισμένη κάπου, να την ονομάσουν.

Μ. Ντ. Εν κατακλείδι, Μάνο, ας συμφωνήσουμε στο εξής, όπως μου το έστειλες: Το λογοτεχνικό βιβλίο δεν είναι απλώς ένα μέσο διδασκαλίας· είναι δείκτης συμπερίληψης. Η ανάγνωση είναι μια πολιτική πράξη. Κι αν θέλουμε πραγματικά τα παιδιά να αναπτύξουν μια σχέση ουσιαστική με τη λογοτεχνία, πρέπει πρώτα να αποδεχτούμε ότι ο κόσμος τους —και ο δικός μας— δεν μπορεί να περιορίζεται σε παλιές νόρμες. Οι ιστορίες που τους προσφέρουμε καθορίζουν όχι μόνο τι θα διαβάσουν, αλλά και τι θα τους επιτρέψουμε να γίνουν.