Το ψωμί και οι λέξεις του.

Λίγα λόγια για τις λέξεις του ψωμιού, γιατί έτσι μαθαίνουμε, παίζοντας με τις λέξεις.

Οι αρχαίοι Έλληνες έλεγαν το ψωμί άρτο. Και η λέξη επιβίωσε μέχρι σήμερα και στην εκκλησιαστική ορολογία (άρτος και αρτοκλασία) αλλά και στην καθημερινή μας κουβέντα. Λέμε άρτος, αρτοποιός και αρτοποιείο για το ψωμί, τον φούρναρη και το κατάστημά του. Πώς όμως προέκυψε η λέξη ψωμί; Μαθαίνουμε ότι στα αρχαία ελληνικά ψωμός είναι η μπουκιά για κάθε είδος φαγητού και σιγά σιγά αργότερα έφτασε να σημαίνει κυρίως τη μπουκιά ψωμί (ψωμίον). Πέρασαν τα χρόνια και πια η λέξη χρησιμοποιείται αντί της λέξης άρτος. 
Στο Ευαγγέλιο του Ιωάννη, χρησιμοποιείται πάντοτε για το ψωμί η λέξη άρτος (πέντε άρτοι κρίθινοι, στο θαύμα του πολλαπλασιασμού) όταν όμως στον μυστικό δείπνο ο Ιησούς θέλει να υποδείξει τον μαθητή που θα τον παραδώσει, παίρνει μια μπουκιά ψωμί και λέει "εγώ βάψω το ψωμίον και δώσω αυτώ" και βουτάει το ψωμί στο κρασί και το δίνει στον Ιούδα. Με τον καιρό, το ψωμίον δεν σήμαινε πια τη μπουκιά ψωμί αλλά το ψωμί γενικώς. (Πηγή ο Ν. Σαραντάκος).

Λέξεις που χρησιμοποιούνται για τα είδη του ψωμιού που συναντάμε στους φούρνους: 

Σταρένιο, Σικάλεως, Ψωμί από καλαμποκάλευρο, Πολύσπορο, Ολικής αλέσεως, Χωριάτικο, Ψωμί για τοστ, Ψωμί με προζύμι, Λιόψωμο, Σταφιδόψωμο, Καρυδόψωμο,  Τυρόψωμο, Χριστόψωμο, Λαγάνα.

Τα ψωμιά μας τα αγοράζουμε στο σχήμα της φραντζόλας, του καρβελιού και της μπαγκέτας.

Καλή μας όρεξη!

Το βίντεο από την ηλεκτρονική μας τάξη με το ποίημα "Ψωμί".

Λογοπαίχνιδο.

Στο Ανθολόγιο συναντήσαμε το λογοπαίχνιδο "να' χαμε τι να' χαμε" και θυμηθήκαμε το "ντίλι ντίλι" που όλοι το θυμόμαστε και το ξέρουμε να το τραγουδάμε και να το χορεύουμε. Να' το κι εδώ σε εκτέλεση από παιδική χορωδία του 9ου Δημοτικού Σχολείου Νέας Σμύρνης. Το τραγούδι προέρχεται από την Προποντίδα και είναι φτιαγμένο για παιδιά. Μαθαίνουν έτσι νέες λέξεις και τη χρονική αλληλουχία. Περιλαμβάνεται στο CD/DVD της Δόνας Σαμίου «Ο κυρ Βοριάς... και άλλα τραγούδια για παιδιά» (2007).

Να και τα λόγια:

Nτίλι ντίλι ντίλι, ντίλι το καντήλι

 που έφεγγε και κένταγε, η κόρη το μαντήλι. 

Πήγε και ο ποντικός, και πήρε το φυτίλι 

μέσ' από το καντήλι 

που έφεγγε και κένταγε η κόρη το μαντήλι, 

ντίλι ντίλι ντίλι, της κόρης το μαντήλι. 

Πάει και η γάτα κι έφαγε τον ποντικό 

που πήρε το φυτίλι μέσ' από το καντήλι 

που έφεγγε και κένταγε η κόρη το μαντήλι, 

ντίλι ντίλι ντίλι, της κόρης το μαντήλι. 

Πάει κι ο σκύλος που έφαγε τη γάτα 

που έφαγε τον ποντικό που πήρε το φυτίλι 

μέσ' από το καντήλι 

που έφεγγε και κένταγε η κόρη το μαντήλι, 

ντίλι ντίλι ντίλι, της κόρης το μαντήλι. 

Πάει και το ξύλο που σκότωσε το σκύλο 

που έφαγε τη γάτα που έφαγε τον ποντικό 

που πήρε το φυτίλι μέσ' από το καντήλι 

που έφεγγε και κένταγε η κόρη το μαντήλι, 

ντίλι ντίλι ντίλι, της κόρης το μαντήλι. 

Πάει κι ο φούρνος που έκαψε το ξύλο 

που σκότωσε το σκύλο που έφαγε τη γάτα 

που έφαγε τον ποντικό που πήρε το φυτίλι 

μέσ' από το καντήλι που έφεγγε 

και κένταγε η κόρη το μαντήλι, 

ντίλι ντίλι ντίλι, της κόρης το μαντήλι. 

Πάει και το ποτάμι που έσβησε το φούρνο 

που έκαψε το ξύλο που σκότωσε το σκύλο 

που έφαγε τη γάτα που έφαγε τον ποντικό 

που πήρε το φυτίλι μέσ' από το καντήλι 

που έφεγγε και κένταγε η κόρη το μαντήλι, 

ντίλι ντίλι ντίλι, της κόρης το μαντήλι. 

Πάει και το βόδι που ήπιε το ποτάμι 

που έσβησε το φούρνο που έκαψε το ξύλο 

που σκότωσε το σκύλο που έφαγε τη γάτα 

που έφαγε τον ποντικό που πήρε το φυτίλι 

μέσ' από το καντήλι 

που έφεγγε και κένταγε η κόρη το μαντήλι, 

ντίλι ντίλι ντίλι, της κόρης το μαντήλι. 

Πάει κι ο χασάπης που έσφαξε το βόδι 

που ήπιε το ποτάμι που έσβησε το φούρνο 

που έκαψε το ξύλο που σκότωσε το σκύλο 

που έφαγε τη γάτα που έφαγε τον ποντικό 

που πήρε το φυτίλι μέσ' από το καντήλι 

που έφεγγε και κένταγε η κόρη το μαντήλι, 

ντίλι ντίλι ντίλι, της κόρης το μαντήλι.

Για να βρούμε παροιμίες εύκολα μπορούμε να ανατρέξουμε στην παρουσίαση του 2ου Δημοτικού σχολείου Νέας Μηχανιώνας Θεσσαλονίκης.

Το βίντεο με το μάθημά μας είναι εδώ.

Πασχαλινά ποιήματα.

Έφτασαν οι γιορτές του Πάσχα! Γνωρίζουμε μερικά ποιήματα και ανακαλύπτουμε περισσότερα. Κάποια χρησιμοποιούνται σαν κάλαντα (για τον Λάζαρο), μερικά είναι μοιρολόγια της Παναγίας, υπάρχουν αυτά που μας περιγράφουν την κάθε ημέρα της Μεγάλης Εβδομάδας και βέβαια βρήκαμε και ποιήματα ποιητών γραμμένα για παιδιά. Διαλέξαμε μερικά και τα παρουσιάζουμε. 

1) Κάλαντα του Λαζάρου 

Πού' σαι Λάζαρε, πού είν' η φωνή σου

που σε γύρευε η μάνα κι η άδερφή σου.

Ήμουνα στη γη βαθιά χωμένος

κι από τους εχθρούς κυνηγημένος.

Βάγια, βάγια των βαγιών

τρώνε ψάρι και κολιό 

και την άλλη Κυριακή

ψήνουν το παχύ τ' αρνί.

2) Το μοιρολόι του Λάζαρου

Εν τη πόλει Βηθανία

κλαίουν Μάρθα και Μαρία

Λάζαρον τον αδελφόν τους.

Τον μοιρολογούν και κλαίουν,

τον μοιρολογούν και λέουν.

Τρεις ημέρες τον θρηνούσαν

και τον εμοιρολογούσαν.

Την ημέραν την Τετάρτη

κίνησε ο Χριστός για να 'ρτει

και εβγήκε η Μαρία

έξω από τη Βηθανία,

και εμπρός Του προσκυνεί

και τους πόδας Του φιλεί.

-Αν εδώ ήσουν, ο Χριστός μου,

δεν θ' απέθνησκε ο αδελφός μου.

Μα και τώρα εγώ πιστεύω

και καλότατα ηξεύρω

ότι δύνασαι, αν θελήσεις,

και νεκρούς να αναστήσεις.

-Λέγε, πίστευε, Μαρία,

άγωμεν εις τα μνημεία.

Και παρευθύς επήγασι

τον τάφον Τού εδείξασι.

Τότε ο Χριστός δακρύζει

και τον Άδη φοβερίζει:

"Άδη Τάρταρε και Χάρο,

Λάζαρο θα σου τον πάρω.

Δεύρο έξω, Λάζαρε μου,

φίλε και αγαπητέ μου".

Και ευθύς από τον Άδη,

ως εξαίσιον σημάδι,

Λάζαρος απελυτρώθη

ανεστήθη και σηκώθη,

ζωντανός σαβανωμένος

και με το κερί ζωσμένος.

Τότε η Μάρθα κι η Μαρία

τότε όλη η Βηθανία,

Μαθηταί και Απόστολοι

τότε ευρέθηκαν όλοι.

"Δόξα τω Θεώ" φωνάζουν

και τον Λάζαρο εξετάζουν:

- Πες μας, Λάζαρε, τι είδες

εις τον Αδη που επήγες;

-Είδα φόβους, είδα τρόμους,

είδα βάσανα και πόνους.

Δώστε μου νερό λιγάκι,

να ξεπλύνω το φαρμάκι

της καρδιάς μου, των χειλέων,

και μη με ρωτάτε πλέον.

3) Η εβδομάδα των Παθών 

Μεγάλη Δευτέρα, μεγάλη μέρα.

Μεγάλη Τρίτη, μεγάλη κρίση.

Μεγάλη Τετάρτη, μεγάλο σκοτάδι.

Μεγάλη Πέφτη, δάκρυο πέφτει.

Μεγάλη Παρασκευή, θλίψη πολλή.

Μεγάλο Σαββάτο, χαρές γιομάτο.

Μεγάλη Λαμπρή, αβγό κι αρνί.

4) Η εβδομάδα των Παθών 

Μεγάλη Δευτέρα, μεγάλη μαχαίρα.

Μεγάλη Τρίτη, ο Χριστός εκρύφθη.

Μεγάλη Τετάρτη, ο Χριστός επιάστη.

Μεγάλη Πέφτη, ο Χριστός παιδεύθη.

Μεγάλη Παρασκευή, ο Χριστός στο καρφί.

Μεγάλο Σαββάτο, ο Χριστός στον τάφο.

Μεγάλη Κυριακή, ο Χριστός θα αναστηθεί.

5) Μοιρολόι της Παναγιάς

Σήμερα μαύρος ουρανός, σήμερα μαύρη μέρα, 

σήμερ’ άγγελοι, αρχάγγελοι, όλοι μαυροφορούνε, 

σήμερα όλοι θλίβονται και τα βουνά λυπούνται, 

σήμερα πάνε κι’ έρχονται στης Παναγιάς την πόρτα. 

Η Παναγιά η Δέσποινα καθόταν στο θρονί της, 

την προσευχή της έκανε για το μονογενή της. 

Ακούει βροντές, ακούει αστραπές και ταραχές μεγάλες, 

προβάλλει, από τη θύρα της να δη στη γειτονιά της. 

Βλέπει τον ουρανό θαμπό και τ’ άστρα βουρκωμένα 

ακούει φωνή, ακούει λαλιά, απ’ αρχαγγέλου στόμα: 

«Σώσε, κερά μου Παναγιά, τούτηνε δα την ώρα 

και τον Υγιό τον επιάσανε, και στο σταυρό τον πάνε.» 

Η Παναγιά σαν τ’ άκουσε, έπεσε και λιγώθη,και, 

σαν την συνεφέρανε, τούτο το λόγο λέει: 

«Όσοι πονάτε το Χριστό, όλοι κοντά μου ελάτε.» 

Η Μάρθα , η Μαγδαληνή και του Λαζάρου η μάννα, 

του Ιακώβ η αδελφή, κ’ οι τέσσερες αντάμα, επήραν το στρατί-στρατί, 

στρατί το μονοπάτι. Τηράν ζερβά, τηράν δεξιά, κανένα δε γνωρίζουν, 

τηρούν και πιο δεξιώτερα, θωρούν τον Άϊ-Γιάννη. 

«Άϊ μου Γιάννη, Πρόδρομε και βαπτιστή του γιού μου, 

μην είδες μου το τέκνο μου και σε το δάσκαλό σου;» 

«Ποιος έχει χείλη να στο πη, καρδιά να μολογήση, 

ποιος έχει χειροπάλαμα για να σου τονε δείξη»; 

«Έχεις και χείλη να το πης, καρδιά να μολογήσης, 

έχεις και χειροπάλαμα, για να μου τόνε δείξης.» 

«Θωρείς εκείνον τον γυμνό, τον παραπονεμένο, 

οπού φορεί στην κεφαλή, αγκάθινο στεφάνι; 

Εκείνος είναι ο γιόκας σου, κ’ εμέ διδάσκαλός μου.» 

Η Παναγιά, σαν τάκουσε, τούτον τον λόγο λέει: 

«Πού ‘ναι γκρεμνός να γκρεμιστώ, γιαλός να πάω να πέσω;» 

Κανένας δεν της μίλησε να την παρηγορήση· 

μον’ ο Χριστός της μίλησε απ’ τον σταυρόν επάνω: 

«Κάμε, μαννούλα, υπομονή και διάφορο δεν έχεις. 

Στρώσε τραπέζι θλιβερά να φάνε οι θλιμμένοι 

και, το μεγάλο Σάββατο, καθού να μ’ απαντέχης. 

Την Κυριακίτσα το πουρνό , 

θα πουν Χριστός Ανέστη».

6)Αναστάσιμο 

Αι-Γιώργη καβαλάρη,

Σίμωσε στα πεζούλια

Να πάρεις στα καπούλια

Το φίλο σου Χριστό.

Πάρτ' το το παλικάρι

Γιατ' είναι πληγωμένο

Πολύ εξαντλημένο

Απ' το βαρύ σταυρό. 

Την νύχτα αναστήθει.

Τρέχει η πλευρά Του αίμα.

Θα ιδείς δεν είναι ψέμα

Ρώτα και το Θωμά.

Μόνος Του εξεντύθει

το νεκροσάβανό Του

και πάει στο φτωχικό Του

στη μάνα Παναγιά. 

Και ποια μητέρα άλλη

Έχει τη χάρη Της,

Να βλέπει αναστημένο

Το παλικάρι της; 

Στο γυρισμό, αφέντη,

Μ΄ αυγά κι αρνί

Σας καρτερούν στ΄ αλώνια

οι χριστιανοί! 

Και ύστερα μερικά που βρήκαμε στο διαδίκτυο .

Καλό Πάσχα!

Παγκόσμια Ημέρα της ελληνικής γλώσσας.

Την Κυριακή που μας πέρασε, στις 9 Φεβρουαρίου, ήταν η Παγκόσμια ημέρα της ελληνικής γλώσσας, μια ημέρα που καθιερώθηκε το 2017 από το Υπουργείο Παιδείας. Με την ευκαιρία αυτής της ημέρας φτιάχτηκε ένα βίντεο από τη Γενική Γραμματεία Δημόσιας Διπλωματίας του υπουργείου Εξωτερικών.

Στο βίντεο διάρκειας 1,5 λεπτού, εμφανίζονται πολίτες διαφόρων χωρών, ηλικιών και επαγγελματικής απασχόλησης, που προφέρουν λέξεις στις γλώσσες τους και είναι ελληνικής προέλευσης.

«Did you know you speak Greek?» (Γνωρίζατε ότι μιλάτε ελληνικά;) είναι ο τίτλος του συγκεκριμένου βίντεο και το πρωτογενές υλικό απέστειλαν τα Γραφεία Δημόσιας Διπλωματίας που λειτουργούν στις Ελληνικές Διπλωματικές και Προξενικές Αρχές.

Στο σύντομο αυτό βιντεάκι, παρουσιάζονται ελληνομαθείς αλλοδαποί από διάφορες χώρες να εκφωνούν λέξεις της γλώσσας τους που έχουν ελληνική ετυμολογία.

Παρουσιάζονται, είτε εκφωνημένες είτε γραμμένες σε χαρτί, οι ακόλουθες λέξεις -που αν είναι στα κινέζικα, αραβικά ή εβραϊκά αναγράφεται εδώ το αγγλικό ισοδύναμό τους.

grammar, archeology, cosmopolite (FR), arôme (FR), Marathon, Aegean, Olympic, Titan [στα κινέζικα ή ιαπωνικά], angel, music, atleta (ES), onomatopeia (ES), olimpico (ES), philosophy (στα αραβικά), metro (αραβικά), bsaria (ψάρια, αραβικά), asteroid, typographie (FR), cronómetro (ES), episódio (ES), гипотеза (υπόθεσις, ρώσικο), astronaut, analys (SV), akrobat (SV), ideal (PT), mitologia (PT), bibliography, ритъм (ρυθμός, βουλγάρικο), стихия (στοιχεία, βουλγάρικο), armonia (ΙΤ), energia (ΙΤ), metaphysik ( Λουξεμβουργιανά), calligraphy, muzeu (RO), muzika (RO), nostalgie (FR), Stephen, hippopotamus, utopia (κινέζικα), Frazë, Hierarki (αλβανικά), Logik, Grammatik, Dialekt (DE), Monochrome, Tragedia (PT), Clima (PT), Dieta, Sandal, Planeta (εβραϊκά), Melodie (DE), Philosophie (DE), Photography, Ocean, Philosophy.

(Για τις λέξεις της ταινίας πηγή το ιστολόγιο Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία).

Αναζητώντας τα είδη των αντωνυμιών.

Στην 14η ενότητα της Γλώσσας συναντήσαμε τις αναφορικές αντωνυμίες και με αυτές ολοκληρώσαμε όλα τα είδη των αντωνυμιών που χρησιμοποιούμε στην ελληνική γλώσσα. Πήραμε μάλιστα και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο με παραδείγματα που μας ετοίμασε η κυρία. Αυτόν:

Και τώρα ας παίξουμε με τη βοήθεια του καταλόγου, να μάθουμε να τις ξεχωρίζουμε!

Πατάμε κάθε φορά στην εικόνα και διαλέγουμε από τη λίστα. Πατώντας στο πάνω μέρος εκεί που λέει ξανά εμφανίζονται νέες προτάσεις και συνεχίζουμε όσο μας κάνει κέφι.

Πηγή ο ιστότοπος του Β. Κίτσιου.

Ήρθε ο Μάιος!

Ήρθε ο Μάιος, και γυρίζουμε από τις διακοπές του Πάσχα, ξεκούραστοι και με χαρά να ξαναβρούμε τους φίλους και τις φίλες μας. 
Ήρθε ο Μάιος, προτελευταίος μήνας του σχολικού έτους και ο μήνας που αρχίζει η ζέστη, η φασαρία στο σχολείο μεγαλώνει, περιμένουμε εκδρομές, βόλτες και παιχνίδια στην αυλή. 
Καλό μήνα λοιπόν!

Με την ευκαιρία ας μάθουμε για τον Μάη : 

Ο Μάιος ή Μάης ετυμολογείται, όπως και όλοι οι μήνες του ημερολογίου μας, από τα λατινικά, και συγκεκριμένα από το λατινικό Maius (mensis), δηλ. μήνας της Μαίας, μιας ρωμαϊκής θεότητας. Λαϊκή ονομασία ευρέως γνωστή δεν έχει, αν και βρίσκω το “Κερασάρης” σε κάποιες πηγές, επειδή τότε ωριμάζουν τα κεράσια (με το παλιό ημερολόγιο σκεφτείτε ότι ο Μάιος πιάνει και αρχές Ιουνίου).

Η πιο γνωστή παροιμία για τον Μάιο είναι μάλλον η «Ζήσε Μάη μου να φας τριφύλλι». Επίσης γνωστή είναι η «Στον καταραμένο τόπο τον Μάη μήνα βρέχει», που δεν την έβγαλαν βέβαια φίλοι των εκδρομών και των περιηγήσεων, αλλά αγρότες, επειδή οι βροχές του Μάη όχι μόνο δεν ωφελούν, όπως στους προηγούμενους μήνες, αλλά αντίθετα βλάφτουν τη σοδειά, εξού και «Μάης άβροχος, τρύγος άμετρος» ή «Τον καιρό που ‘πρεπε δεν έβρεχε, το Μάη εδροσολόγα».

Ο Μάης είναι μήνας που προσφέρεται για αγροτικές εργασίες («Τον Μάη βάζε εργάτες κι ας είν’ και ακαμάτες»), όχι όμως και για παντρειές, που θεωρούνται γρουσουζιά («Απού παντρευτεί το Μάη, κακοποδωμένα πάει» λέει μια κρητική παροιμία).

Άλλες παροιμίες:

– Μάης άβρεχτος, τρυγητής χαρούμενος.
– Το Μάη πίνε το νερό, το Θεριστή το ξίδι, τον Αλωνάρη το κρασί, να γίνεις παλικάρι.

– Ο Μάης έχει τ’ όνομα κι ο Απρίλης τα λουλούδια.

– Να σε δω το Μάη με γούνα και τον Αύγουστο με σεγκούνα (μορφή κατάρας).

– Μάη μήνα μη φυτέψεις, Μάη μη στεφανωθείς.

– Μαθημένο είναι τ’ αρνί να κουρεύεται το Μάη.

– Μη βγάλεις ποτέ πάπλωμα πριν βγει ο Μάης μήνας.

– Όταν μπει ο Μάης Σαββάτο, πολύ ψωμί και θάνατος

– Να’ μουν το Μάη μπιστικός, τον Αύγουστο δραγάτης.

– Σαν έφτασε η γριά στο Μάη, έδωσε κλοτσιά στο Χάρο.

– Ο Μάης ό,τι ανθίσει, κι ο Αύγουστος ό,τι αφήσει.

– Τη νύχτα Μάη φύλαγε, τ΄Αυγούστου μεσημέρι.
Από τον Μάιο έχουμε το μαγιάπριλο, το μαγιοβότανο, το μαγιάτικο, που είναι ψάρι, και το μαγιόξυλο που είναι ένα ξύλο ή κλαδί στολισμένο με λουλούδια που το περιφέρουν τα παιδιά την Πρωτομαγιά.

Ο Μάης είναι από τους λίγους μήνες (μαζί με τον Απρίλη και, έμμεσα, τον Ιανουάριο) που η πρώτη μέρα του έχει δικό της όνομα. Η 1η του Μάη είναι η παγκόσμια μέρα των εργατών ή αλλιώς η εργατική Πρωτομαγιά σε ανάμνηση της σφαγής του Χεϊμάρκετ, το 1886 στο Σικάγο, όταν η αστυνομία άνοιξε πυρ σε (αναρχικούς ως επί το πολύ) εργάτες που διαδήλωναν για το οχτάωρο χωρίς να σκέφτονται τις αρνητικές συνέπειες ενός τέτοιου μέτρου στην ανταγωνιστικότητα. Πρωτομαγιά του 1944 επίσης έγινε στην Καισαριανή η εκτέλεση 200 Ελλήνων κομμουνιστών κρατουμένων σε αντίποινα για τον φόνο ενός Γερμανού στρατηγού από αντάρτες στους Μολάους. 
Επιλογή από το ιστολόγιο "Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία".

"Η μάχη των π".

Με την ευκαιρία της ενασχόλησής μας με τη Γλώσσα (10η ενότητα γλωσσικού μαθήματος) και την επικοινωνία (7η ενότητα Μελέτης Περιβάλλοντος) βλέπουμε την ταινία - πολυμεσική εφαρμογή "Η μάχη των π". Πρωταγωνιστές είναι το ελληνικό γράμμα π, διάσημο γιατί εκτός από γράμμα του αλφαβήτου μας, είναι και μια μαθηματική σταθερά (το 3,14) το οποίο χρησιμοποιείται ως σύμβολο σε όλον τον κόσμο και το λατινικό p.

To π της αλφαβήτου αποκτά υπαρξιακές ανησυχίες καθώς αισθάνεται πως απειλείται η θέση του από το αγγλικό p. Ανησυχεί γιατί τα παιδιά και οι νέοι χρησιμοποιούν τα λατινικά στοιχεία (αυτά που ονομάζονται  greeklish) για να γράψουν γρήγορα μηνύματα στα κινητά τηλέφωνα και στους υπολογιστές. Παρασύρει την παρέα του λοιπόν το θ και το ο σε ένα ταξίδι αυτογνωσίας με σκοπό την τηλεοπτική μονομαχία για την θέση τους στο πληκτρολόγιο, ενώ η συνάντηση με τον παππού του στο πλατώ της τηλεόρασης και η βαθιά γνώση της ιστορίας θα τους βοηθήσουν και θα αποτελέσουν τα όπλα τους.

Τα πράγματα, όμως, δεν θα εξελιχθούν όπως τα σχεδίαζε....

 Ας δούμε το τραγούδι του τελικού διαγωνισμού:

«Η μάχη των Π» είναι μια παραγωγή του Υπουργείου Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων στο πλαίσιο του Ε.Π. «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» του ΕΣΠΑ.

Αποτελεί μέρος ενός εκπαιδευτικού φακέλου με τίτλο «Στα ίχνη της Γραφής» που περιλαμβάνει πλούσια εικονογραφημένα έντυπα, προτάσεις για δραστηριότητες μέσα και έξω από την τάξη, καθώς και πολυμεσικά διαδραστικά παιχνίδια.

Σκηνοθεσία: Μπάμπης Βενετόπουλος, Γιάννης Βογιατζόπουλος

Σενάριο: Εύα Ιεροπούλου

Επιστημονική Επιμέλεια: Σοφία Αηδόνη, Ευγενία Οικονομίδου, Χρυσάνθη Σημανδηράκη

Animation Team: Minotaur Digital Arts

Πρωτότυπη Μουσική Σύνθεση-Sound Design: Κωνσταντίνος Αποστολόπουλος

Οργάνωση Παραγωγής: Πάολα Διακοσάββα

Εκτέλεση Παραγωγής: fractal productions

“Η μάχη των π” συμμετείχε  στο διαγωνιστικό μέρος του Athens Animfest 2015.

Η ιστορία της γραφής.

Στη 10η ενότητα της Γλώσσας συναντάμε ένα μάθημα με κείμενα σχετικά με την ιστορία της γραφής ("Γραφή η μνήμη των ανθρώπων" κ.ά.). Στην Ιστορία ανακαλύπτουμε ένα μάθημα για τη γλώσσα στο τέλος του βιβλίου. Στη Μελέτη μιλάμε στην 7η ενότητα για την επικοινωνία. Έτσι θυμόμαστε να αξιοποιήσουμε το εκπαιδευτικό λογισμικό της Γλώσσας των Γ-Δ τάξεων του Υπουργείου. 

Πατάμε στην εικόνα και διαλέγουμε την Ιστορία της γραφής. 

Μας ζητάει να δώσουμε ένα όνομα (γράφουμε ό,τι θέλουμε) και στη συνέχεια ανοίγει ο χάρτης που ακολουθεί και μαθαίνουμε για κάθε φάση της εξέλιξής της. Ακολουθούν πολλές δραστηριότητες και παιχνίδια.

Εμείς από αυτό το υλικό διαβάζουμε τα βασικά για κάθε φάση και ετοιμάζουμε ένα μικρό βιβλιαράκι.

Να και το βιβλιαράκι που ετοιμάσαμε:

Καλή ανάγνωση!

Οι λέξεις που πληγώνουν.

Παίζουμε με τις λέξεις (10η ενότητα της Γλώσσας) αλλά συχνά οι λέξεις μας πληγώνουν.

Στη βιβλιοθήκη του σχολείου βρίσκουμε το βιβλίο "Οι λέξεις δεν είναι για να πληγώνουμε" της Ελίζαμπεθ Βέρντικ, εκδόσεις Μεταίχμιο, 2007.

Στο βιβλίο αυτό μαθαίνουμε πως:

Χρειάζονται μόνο 24 γράμματα για να φτιάξουμε εκατομμύρια λέξεις. Άλλες είναι μικρές, άλλες μεγάλες, άλλες εκφράζουν ευγένεια, άλλες όχι. Όσο τα παιδιά μεγαλώνουν μαθαίνουν περισσότερες λέξεις. Και τις χρησιμοποιούν. Αλλά ανάμεσά τους υπάρχουν και λέξεις που πληγώνουν.

Με τη βοήθεια αυτού του βιβλίου μαθαίνουμε ότι οι λέξεις μας ανήκουν, ότι πριν μιλήσουμε μπορούμε να σκεφτόμαστε και μετά να επιλέγουμε τι θα πούμε και πώς θα το πούμε. Ανακαλύπτουμε ότι υπάρχουν απλοί, θετικοί τρόποι να αντιδρούμε όταν οι άλλοι μας λένε λόγια που μας πληγώνουν. Θα συνειδητοποιήσουμε τη δύναμη της λέξης συγγνώμη, όταν οι δικές μας λέξεις θα πληγώσουν κάποιον άλλο.

Τα κείμενα είναι απλά και σύντομα ώστε να διαβάζονται μεγαλόφωνα από ένα παιδί, από μία ομάδα ή από μία τάξη. Η χαριτωμένη εικονογράφηση και η αμεσότητα των φράσεων μας καθοδηγούν στην υιοθέτηση βασικών κανόνων καλής συμπεριφοράς.

Στο τέλος του βιβλίου οι ενήλικες - γονείς θα βρουν θέματα για συζήτηση και δραστηριότητες που μπορούν να πραγματοποιήσουν τα παιδιά.

Το βιβλίο το βρίσκουμε και παρουσιασμένο σε μορφή ταινίας και να' το:

Ψάχνοντας τις μεταφορές.

Στη 10η ενότητα της Γλώσσας ("Λέξεις φτερουγίζουν πέρα, ταξιδεύουν στον αέρα") διαβάζουμε ποιήματα με παιχνίδια με τις λέξεις. Έτσι ασχολούμαστε με τις μεταφορές και βρίσκουμε πόσες πολλές ελληνικές λέξεις προσφέρονται για διαφορετικά νοήματα και "παρεξηγήσεις"...

Αναζητούμε και άλλα τέτοια στιχουργήματα και να μερικά:

     

Από το βιβλίο της Θέτης Χορτιάτη,"Παιγνιδόγελα", εκδόσεις Καμπανά :

         Τρέμουνε τα βιβλία μου                

τα πιάνει ανατριχίλα                      

μήπως και το φθινόπωρο            
τους πέσουνε τα φύλλα.           

Συνάχι κόλλησε γερό

η μύτη απ’ το μολύβι. 

Πάνω σε χαρτομάντιλο

μια γράφει μια το στύβει. 

Δε σφυρίζει το σφυρί 

δεν ψάλλει το ψαλίδι
ούτε κουνούπια γέννησε
ποτέ το κουνουπίδι.

Μήπως μαλώνει το μαλλί
μαγκώνει η μαγκούρα;
τάχατες και το τσίπουρο
βγαίνει απ’ την τσιπούρα;

Είστε τρελά για δέσιμο
βιβλία μου καημένα
γι’ αυτό κι όσοι σας αγαπούν
σας έχουνε δεμένα.

Δεν είναι ψάρι η γλώσσα μου
για να μου την ψαρέψεις,
στην γλώσσα την ελληνική
ψάρεψε να’ βρεις λέξεις.

"Η Αλεξία"

Η μοντέρνα η Αλεξία
κολυμπάει μ’ ευεξία*
σ’ ένα τέλμα από αλεξία
σε μια γλώσσα Γαλαξία
άστρα – λέξεις σ’ απραξία
ομιλία – καχεξία*.

Η κατάσταση οξεία*
σαν πνιγμός σαν ασφυξία
λόγος σε ανυπαρξία.
Σ’ άλλα αντ’ άλλων ψάχνει αξία
και χωρίς φιλοδοξία,
ούτε αισιοδοξία
και καθόλου ευθυξία*
πλέει με αταραξία.

«Και η πρώτη» η Αλεξία
που τη βρίσκει με αλεξία
σκέτη απαισιοδοξία!

Παίζει η γλώσσα της μαστίχα
και «πολύ λέξη», «στην τρίχα»,
«καραφλιάζει» στα «κουφά» της
και «φλιπάρει» στα «βουβά» της
«της τη δίνει» τάχα η τάξη
«σου τη βγαίνει» σαν φωνάξει
«ΒΑΣΙΚΑ – ΝΑ ΠΟΥΜΕ – ΕΝΤΑΞΕΙ»!

* ευεξία = το να νιώθεις καλά
* καχεξία = η μεγάλη αδυναμία
* οξεία = έντονη
* ευθυξία = το να θίγεσαι, να ενοχλείσαι εύκολα

Γλωσσοδέτες - το τραγούδι.

Από το Ανθολόγιο διαβάζουμε το Γλωσσοδέτη της Ν. Νικολάου (σελ. 57) και άλλα παιχνίδια με τις λέξεις (παροιμίες, αινίγματα κ.λ.π., σελ. 58 - 59) και ακούμε το τραγούδι σε μουσική Νότη Μαυρουδή.

Στίχοι από τον "Γλωσσοδέτη" της Νανάς Νικολάου.

Μια μέρα άσπρη ξέξασπρη

που εγώ δεν είχα μία

με τον Ρουμποκομπολόγη

φύγαμε για Ρουμπία.

Στον κήπο όταν ετάιζε

μια πάπια μα ποια πάπια

του παππά μας του παχύ

τη φακή κατάπια.

Να τρέξει πήγε πίσω μου

μα κάτω κουβαριάστηκε

της καρέκλας το ποδάρι

ξεκαρεκλοποδαριάστηκε.

Ανέβηκα στη Τζιτζιριά

για να φωνάξω "κούι"

μα ο Τζιτζιμιτζιχότζιρας

ποτέ του δεν ακούει.

Όλου του κόσμου η Βαβέλ

σα γνωσσοδέτης μοιάζει

κι αν γλώσσεψες τη μπέρδα σου

κανέναν δεν τον νοιάζει.

Διαβάζουμε κι άλλους γλωσσοδέτες εδώ και εδώ. Φέρνουμε δικούς μας και ετοιμάζουμε παρουσιάσεις με ζωγραφιές.

Γλωσσοδέτες.

Με την ευκαιρία που συναντήσαμε γλωσσοδέτες στο βιβλίο της Γλώσσας (10η ενότητα) και στο Ανθολόγιο βλέπουμε ένα μέρος από το ντοκιμαντέρ για τους Γλωσσοδέτες από τον σκηνοθέτη Σίμο Κορεξενίδη. 

Για τη λέξη σχολείο.

Στη Μελέτη Περιβάλλοντος αρχίσαμε την 7η ενότητα για την επικοινωνία, συνδυάζοντάς την και με την 10η ενότητα της Γλώσσας για τις λέξεις που θ' αρχίσουμε άμεσα. Εκεί συναντήσαμε αυτήν την εικόνα:

Επόμενο ήταν να αναρωτηθούμε για την λέξη σχολείο. Από ποια γλώσσα πρωτοξεκίνησε;  Από την ιστοσελίδα "Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία" ανακαλύπτουμε αυτήν την πολύ γοητευτική ιστορία. 

Η αρχαία ελληνική λέξη “σχολείον” παράγεται από τη λέξη “σχολή”, που την έχουμε επίσης στη σημερινή γλώσσα. Λέμε, ας πούμε, “σχολή χορού”, “ανώτατη σχολή” για το πανεπιστήμιο.

Ωστόσο, η σημασία της αρχαίας λέξης ήταν στην αρχή πολύ διαφορετική. Στα αρχαία ελληνικά η λέξη σχολή σήμαινε αρχικά την ανάπαυση, την απραξία, τον ελεύθερο χρόνο.

Η αρχαία σημασία επιβιώνει και σήμερα, στη λέξη σχόλη ή σκόλη που δεν ξέρω αν την ξέρετε, αν και ίσως έχετε υπόψη σας ένα τραγούδι που λέει “Κυριακή γιορτή και σκόλη να ’ταν η βδομάδα όλη”.

Σχολή λοιπόν ήταν στην αρχή η ανάπαυση, το να μην κάνεις τίποτα και μάλιστα η ασχολία, με το στερητικό άλφα, σήμαινε ακριβώς το αντίθετο: την απουσία αργίας, ελεύθερου χρόνου. Όποιος έχει μια ασχολία, δεν μπορεί να κάθεται και να μην κάνει τίποτα, έτσι δεν είναι;

Λοιπόν, όταν ο Αθηναίος της εποχής του Περικλή έλεγε «σχολήν άγω» αυτό σήμαινε ότι καθόταν αραχτός και ήρεμος· και επειδή όποιος είναι ξεκούραστος και απαλλαγμένος από τις σκληρές βιοποριστικές ασχολίες μπορεί να αφιερώνει χρόνο στη χαλαρή συζήτηση με άλλους και στην πνευματική του καλλιέργεια, σιγά-σιγά η λέξη σχολή παίρνει τη σημασία «μελέτη, φιλοσοφική συζήτηση» και αργότερα, στην ελληνιστική εποχή, φτάνει να σημαίνει και το μέρος, το ίδρυμα όπου σπουδάζει κανείς και αποκτά γνώσεις.

Αυτή λοιπόν η λέξη σχολή, ενώ στην αρχή σήμαινε την ανάπαυση και τον ελεύθερο χρόνο, έφτασε τελικά να σημαίνει το σχολείο -δηλαδή, θα έλεγε κανείς, το αντίθετο του ελεύθερου χρόνου. Βλέπετε ότι η σημασία των λέξεων δεν μένει σταθερή, πολλές φορές αλλάζει.

(Μέρος άρθρου του Νίκου Σαραντάκου).

Οι συνταγές της φαντασίας μας.

Αρχίσαμε πρόσφατα και δημοσιεύουμε τις Συνταγές της φαντασίας μας, εμπνευσμένες  από την ιδέα που πήραμε από το παραμύθι του Ευγένιου Τριβιζά : «Το μαξιλάρι της πεντάμορφης πριγκιποπούλας». Συνεχίζουμε με νέες συνταγές και ... μαγειρεύουμε κι άλλες...

Καλή όρεξη!

Οι συνταγές της φαντασίας μας.

Ολοκληρώνοντας την ενασχόλησή μας με την ελιά και το λάδι στην 7η ενότητα της Γλώσσας,  γράφουμε δικές μας φανταστικές συνταγές εμπνευσμένες από το παραμύθι του Ευγένιου Τριβιζά : «Το μαξιλάρι της πεντάμορφης πριγκιποπούλας». 

Το παραμύθι δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Το Ρόδι». «Το Ρόδι» ήταν ένα εξαιρετικό περιοδικό για παιδιά του Δημοτικού Σχολείου, το οποίο πρωτοκυκλοφόρησε το 1977 – 1982 από την εκδότρια Δροσούλα Βασιλείου Έλλιοτ. Επανακυκλοφόρησε το 1993 – 1997(;).

Στη συνέχεια μπορεί κανείς να διαβάσει το παραμύθι από την παλιά δημοσίευση.

 
 

Αλλά ποιες να' ναι οι αγαπημένες γεύσεις του Ευγένιου Τριβιζά; 

-Είναι αλήθεια πως για να κατεβάζετε ιδέες, τρώτε λουκουμάδες με μέλι από χρυσάνθεμα; 

-Και όχι μόνο. Τρώω, επίσης, αστροσάντουιτς και χρυσανθεμοσαλάτα
και πίνω πορτογαργαλάδα και βυσσινάδα με παγάκια από δροσοσταλίδες. 

Από συνέντευξη του συγγραφέα στην εφημερίδα «Το ποντίκι» (11/7/2011)

Να και μερικές δικές μας ιδέες: 

 

Ετοιμάζουμε κι άλλες συνταγές, τις δοκιμάζουμε και θα τις δημοσιεύσουμε σε λίγο...

Παιδικά παιχνίδια στην αρχαιότητα.

Πολλά τα παιχνίδια που έπαιζαν τα παιδιά στην αρχαιότητα. Ας δούμε τα ονόματά τους και μερικές εικόνες τους.

Πλαταγή: κουδουνίστρα.
Αθύρματα (αθύρω, παίζω): αλογάκια σε ρόδες, ζωάκια από πηλό ή μέταλλο.
Πλαγγόνες: κούκλες.
Σφαίρα (το τόπι): πέταγμα στο έδαφος, στον τοίχο, στο στόμιο αγγείου, σε τρύπα στο χώμα.
Ουρανία σφαίρα: πέταγμα μπάλας στον αέρα, σπρώξιμο με μπαστούνια (χόκεϊ).
Αστράγαλοι: κότσια . Έκρυβε ο ένας του αστραγάλους στο χέρι του κι ο άλλος προσπαθούσε να μαντέψει αν ο αριθμός των αστραγάλων ήταν μονός ή ζυγός, δηλαδή περιττός ή άρτιος.
Κρικηλασία : Τροχός (τρέχω): στεφάνι, τσέρκι.
Διελκυστίνδα : δύο ομάδες τραβούν ένα σχοινί αντίθετα.
Χαλκή μυία: χρυσόμυγα (τυφλόμυγα).
Ακινητίνδα: αγάλματα, ακούνητα, αμίλητα, αγέλαστα.
Κρυπτίνδα ή αποδιδρασκίνδα: κρυφτό.
Ασκωλιασμός: ισορροπία σε λαδωμένο ασκί.
Καρυατίζειν: παιχνίδια με καρύδια.
Κάλαμον περιβαίνειν : Καβαλίκεμα καλαμιού ή ξύλου.
Εφεδρισμός: ο νικητής καθόταν στην πλάτη του νικημένου.
Πεντέλιθα : πεντόβολα.
Κολλαβίζειν : «μπιζ».
Ασκωλιασμός: κουτσό.
Απόρραξις : παιχνίδι με μπάλα.
Ο στρόβιλος ή βέμβιξ ή στρόμβος : η σβούρα.

Άλλες σημαντικές πληροφορίες έχουμε από το βιβλίο μας, καθώς και από το βιβλίο της Λήδας Κροντηρά «Ελάτε να παίξουμε μέσα στο χρόνο»με εικονογράφηση της Μιμίκας Σπυρίδωνος από τις εκδόσεις Φυτράκη, Αθήνα 2002, που ευτυχώς το έχουμε  στην τάξη και το ερευνούμε.

Ας δούμε και ένα μικρό βίντεο με πολλές εικόνες αρχαίων παιχνιδιών.

Επιπλέον πληροφορίες για τα παιδικά παιχνίδια στην αρχαιότητα βρίσκουμε στον μικρό αναγνώστη πατώντας εδώ.