Κριτική της Κατερίνας Ζαμαρία
Αναδημοσίευση από το Διάστιχο.
Η βραβευμένη, από τον Κύκλο του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, Συμώνη Δημητρακοπούλου, με το νέο της βιβλίο αποδεικνύει ότι ξέρει να χειρίζεται τη μικρή φόρμα με επιτυχία. Ενταγμένο στη σειρά «Διαβάζω ιστορίες» των Εκδόσεων Μεταίχμιο, μια σειρά που είναι ειδικά σχεδιασμένη για να προσφέρει στα παιδιά μια διασκεδαστική αναγνωστική εμπειρία, το βιβλίο απευθύνεται σε παιδιά 7+ ετών. Ο σχεδιασμός της σειράς (μέγεθος γραμμάτων, στήσιμο σελίδων, έκταση κειμένου) συμβάλλει στη φιλαναγνωσία, αλλά και στο να αυτονομηθεί ως αναγνώστης το μικρό παιδί.
Μία γάτα χιονόμπαλα, ένας σκύλος πειρατής, ένας τετράποδος πόλεμος… Βουτιές στην μπανιέρα, άλματα μέσα σε σακούλες σκουπιδιών, δαγκωμένες πιπίλες στο πάτωμα, σαλιωμένα γοβάκια στον αέρα. Μία οικογένεια που δένεται και μεγαλώνει. Αξιοποιώντας την κλασική κόντρα σκύλου-γάτας, η Δημητρακοπούλου γράφει μια ιστορία μέσα από την οποία θίγει ζητήματα όπως η συμβίωση, η φιλία, η διαχείριση των συγκρούσεων, η αγάπη για τα ζώα.
Όλα ξεκινούν όταν ο μπαμπάς φέρνει στο σπίτι τον Σκουπ, ένα αδέσποτο σκυλάκι που βρήκε στα σκουπίδια. Το σπίτι, όμως, είναι το βασίλειο της Χιόνας, της γάτας που κάποτε βρήκε η μαμά, μια χιονισμένη νύχτα. Η συμβίωση θα αποδειχτεί εξαιρετικά δύσκολη. Το σπίτι γίνεται πεδίο μάχης. Ώσπου, ένα βράδυ η Χιόνα, πληγωμένη που εκτοπίστηκε, το σκάει. Ενώ η σχέση των δύο ζώων μέχρι εκείνη τη στιγμή είναι ανταγωνιστική, για να κερδίσουν ζωτικό χώρο και την προσοχή της οικογένειας, ένα ιδιαίτερο περιστατικό θα αλλάξει τη σχέση τους. Η ανατροπή έρχεται μέσα από μια πράξη αλληλεγγύης.
Η παρέμβαση του Σκουπ για να σώσει τη Χιόνα από μια αγέλη σκύλων υποδηλώνει με έμμεσο τρόπο ότι η ενσυναίσθηση υπερβαίνει –ή, τουλάχιστον, πρέπει– το ένστικτο. Η σωτηρία της Χιόνας γίνεται η αιτία συμφιλίωσης των δύο «εχθρών» και έτσι στο σπίτι επέρχεται ηρεμία και από πεδίο μάχης γίνεται χώρος ασφάλειας και φροντίδας. Οι γονείς όχι μόνο αποδέχονται με ικανοποίηση τη νέα συνθήκη, αναγνωρίζοντας πως όταν υπάρχει αγάπη υπάρχει χώρος για όλους, αλλά επιτρέπουν και στο μικρό παιδί τους να υιοθετήσει το δικό του, αδέσποτο, γατάκι. Και εννιά μήνες αργότερα, ένα νέο μωρό, ο Άρης, θα προστεθεί στην ήδη πολυμελή οικογένεια.
Η συγγραφέας, αξιοποιώντας ευφάνταστα την ιστορία του σκύλου και της γάτας, δίνει στους μικρούς αναγνώστες μια αλληγορική ιστορία για όλα όσα απασχολούν, συνήθως, τα παιδιά σε αυτή την ηλικία. Ο ανθρωπομορφισμός των ζώων γίνεται εργαλείο για να προϊδεάσει τα παιδιά για τους ανθρώπινους χαρακτήρες, για τη διαφορετικότητα που κάνει τον καθένα μοναδικό και αξιοπρόσεκτο. Ευρηματικά, επίσης, λειτουργεί και το ότι αποδίδει στα ζώα ομοιότητες με τον χαρακτήρα των φροντιστών τους (ή και ανάποδα). Έτσι, η κόντρα Χιόνας και Σκουπ μεταφέρεται χιουμοριστικά και ανάμεσα στους γονείς. Επιτρέπει έτσι στο παιδί να κατανοήσει καλύτερα μέσα από τους παραλληλισμούς, να αναπτύξει την ενσυναίσθησή του και να κατανοήσει πως για να φροντίσεις κάποιον σωστά πρέπει να μπεις στη θέση του και να αναγνωρίσεις τις ανάγκες του.
Η γέννηση του μικρού αδελφού έχει προοικονομηθεί μέσα από τη συναισθηματική μετάβαση όλης της οικογένειας από τη μία κατάσταση στην άλλη. Η Χιόνα, ως σύμβολο του πρωτότοκου, προετοιμάζει το παιδί-αναγνώστη για το αίσθημα της ζήλιας με την άφιξη του νέου μέλους, του Σκουπ, που συνεπάγεται και την απώλεια της αποκλειστικότητας. Η στάση του Σκουπ, από την άλλη, λειτουργεί και ως πρότυπο για τον ρόλο που θα κληθεί να αναλάβει το παιδί προς το νέο μέλος: του φίλου και προστάτη. Κάθε καινούργιο μέλος που μπαίνει στην οικογένεια έρχεται με την παρουσία του να τονίσει πως η αγάπη όταν μοιράζεται δε λιγοστεύει, πολλαπλασιάζεται. Πως κάθε νέο μέλος δεν έρχεται για να εκτοπίσει κάποιον αλλά, αντίθετα, για να δυναμώσει την ομάδα.
Η Δημητρακοπούλου αναθέτει την αφήγηση στο μικρό παιδί, επιτρέποντας έτσι στους αναγνώστες την ταύτιση. Η αφήγηση όσων βλέπει, μέσα από το δικό του βλέμμα, κάνει το βιβλίο ακόμα πιο άμεσο. Ταυτόχρονα, μέσω της αφηγηματικής φωνής ακούμε τα ειλικρινή και αφοπλιστικά σχόλια του παιδιού και με –έμμεσο τρόπο– οι ενήλικοι συναναγνώστες αφουγκράζονται πώς αντιλαμβάνονται, συναισθάνονται ή ερμηνεύουν τα παιδιά όσα βλέπουν ή ακούνε γύρω τους. Μέσα από την αφηγηματική φωνή και το βλέμμα του μικρού συμπρωταγωνιστή, το βιβλίο δίνει την ευκαιρία στους μικρούς αναγνώστες να αναγνωρίσουν και να επεξεργαστούν τα δικά τους συναισθήματα.
Η αντιθετική δομή της αφήγησης, καθώς εστιάζει στο δίπολο γάτα-σκύλος, δημιουργεί κωμικές καταστάσεις και κρατά τον ρυθμό μέχρι την τελική ανατροπή, όπου οι διαφορές γεφυρώνονται. Η αντιθετική δομή, επιπλέον, επιτρέπει την ανάδειξη των αντιθέσεων και στις συμπεριφορές και τον χαρακτήρα των ενηλίκων, κάνοντας έτσι την πρόσληψη του μηνύματος πιο εύκολη.
Η συγγραφέας, με γλώσσα γεμάτη ζωντάνια και αμεσότητα, με λόγο απλό αλλά όχι απλοϊκό, δημιουργεί ένα κείμενο που τροφοδοτεί τη φαντασία και ενισχύει τη γλωσσική καλλιέργεια. Με κυρίαρχο στοιχείο το χιούμορ, μέσα από αστείες περιγραφές κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον των μικρών αναγνωστών. Κρατώντας, μάλιστα, και έναν ιδιαίτερο ρυθμό στην αφήγηση, που θυμίζει τον τρόπο που στα καρτούν εξελίσσεται η ιστορία, δημιουργεί μικρά περιστατικά, μικρές σεκάνς, που οδηγούν τη γραμμική αφήγηση της ιστορίας.
Η εικονογράφηση του Γιάννη Σκουλούδη είναι αφηγηματική. Καταφέρνει, χάρη στις έντονες εκφράσεις του προσώπου των ζώων, να αποδώσει τα συναισθήματά τους. Η στάση του σώματος, οι γκριμάτσες τους… είναι υποδηλωτικές της ζήλιας, της χαράς, της τρυφερότητας, της έχθρας, του φόβου. Με ύφος παιχνιδιάρικο, με απόδοση όλων των λεπτομερειών που μας βάζουν μέσα στην οικογένεια αυτή, δημιουργεί εικόνες που δένουν απόλυτα με το χιούμορ της γραφής. Αποδίδοντας ακόμα και τις ομοιότητες γονιών-ζώων, το οπτικό αποτέλεσμα υπηρετεί τη συνοχή κειμένου-εικόνας. Με μια παλέτα που αξιοποιεί όλη την γκάμα των χρωμάτων, μεταφέρει την ένταση αλλά και την ασφάλεια και τη φροντίδα που αποπνέει το οικογενειακό περιβάλλον.
Το βιβλίο στις τελευταίες σελίδες συνοδεύεται από προτάσεις εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων, που δίνουν την ευκαιρία στα παιδιά να «παίξουν» με όσα διάβασαν.
"Σαν τη γάτα με τον σκύλο"
Συμώνη Δημητρακοπούλου
εικονογράφηση: Γιάννης Σκουλούδης
Μεταίχμιο, 2026.
52 σελ.
ISBN 978-618-03-4375-5
Τιμή €7,70
Ο μικρός Δημήτρης, ή Τάκης, ή Ντίμης, ή Μιμάκος, ή το «χρυσό» αγόρι της μαμάς του, λατρεύει τα Χριστούγεννα από μωρό, και τώρα, που έχει φτάσει στη δευτέρα τάξη του δημοτικού, μας ιστορεί την αγάπη του αυτή με πάθος για όλα όσα είναι Χριστούγεννα: τα δώρα, το χιόνι, το στολισμένο δέντρο, τις διακοπές από το σχολείο, την αγάπη που πέφτει σαν χρυσόσκονη… και αποφασίζει να κάνει κάθε μέρα να είναι Χριστούγεννα με μικρά τεχνάσματα. Με μια γυάλινη χιονόμπαλα, μοιράζοντας παιχνίδια σε παιδιά μεταναστών, σαν να είναι ο λαμβάνων και όχι ο δίδων, στολίζοντας τον κήπο του σπιτιού του και διατηρώντας τον έτσι όλον τον χρόνο, και φτιάχνοντας τελικά τον δικό του μικρό πλανήτη, έναν πλανήτη πάνω στον πλανήτη γη γεμάτο χρυσόσκονη αγάπης, που για αρχή τον κατοικεί ο ίδιος και του αρκεί που για συγκάτοικό του έχει τη γιαγιά του. Ίσως και άλλα παιδιά να θέλουν να τον επισκεφτούν εκεί..
Ένα παιδί απευθύνεται στο μικρό (γυμνό ακόμη) χριστουγεννιάτικο δέντρο, θέλει να το παρηγορήσει για τον ξεριζωμό του και να του δείξει τη στοργή με τις αγκαλιές και τα στολίδια που θα του φορέσει. Μια σύντομη ποιητική αφήγηση με απεύθυνση προς το δέντρο, τον πραγματικό πρωταγωνιστή των γιορτών, αυτόν που όλοι κάποτε σαν παιδιά του απευθύναμε το λόγο ονειρευόμενοι.. Ένα ποίημα ωδή στο αγαπημένο δέντρο των παιδιών από έναν δεξιοτέχνη της απλότητας στην ποιητική φόρμα. Ο e.e.cummings αποτελεί τον ιδανικότερο ποιητή για να έρθουν οι μικροί αναγνώστες σε επαφή με την μοντέρνα, μη ομοιοκατάληκτη, ποίηση. Η άρθρωση του στίχου του μοιάζει με παιχνίδι και ο λιτότητα του λόγου του επιτρέπει στα παιδιά ακόμη και προσχολικής ηλικίας να ταξιδέψουν με τις λέξεις του.
Ο μικρός Γιαννάκης με το κόκκινο κασκόλ του, μοιάζει να είναι το alter ego του ποιητή. Η ιστορία του βιβλίου απλή και γειωμένη, μας φέρνει σε επαφή με την παράδοσή μας. Τα Χριστούγεννα, η Πρωτοχρονιά και τα Φώτα, δίπλα-δίπλα με του Αγιαννιού, έχουν όλες εξέχουσα θέση στο ημερολόγιο των γιορτών καμιά τους δεν περισσεύει, όλες μαζί σημαίνουν το Δωδεκαήμερο (λιγάκι ξεχασμένο σήμερα), κατά το οποίο οι καλικάντζαροι αλωνίζουν στη γη κάνοντας σκανταλιές και τρώγοντας τα μοσχομυριστά εδέσματα των ημερών. Ο Γιαννάκης, όπως κάθε παιδί, περιμένει τις γιορτές που ξυπνούν στο άρωμα των φουρνιστών γλυκών και τις ζει δίπλα στους μεγάλους, ψάχνοντας να δει τον Άη Βασίλη. Οι καλικάντζαροι τα Φώτα θα νικηθούν και θα αρχίσει το μέτρημα από την αρχή για το ροκάνισμα του δέντρου της γης γιατί όσο γλεντοκόπαγαν στη γη πάλι εκείνο έθρεψε. Μια γλυκιά, νοσταλγική ιστορία που δεν αναζητά πρωτοτυπίες αλλά να ανάψει τα τζάκια στις καρδιές των παιδιών. Το βιβλίο, αναπόσπαστο κομμάτι του οποίου αποτελεί η εικονογράφηση του Αλέκου Φασιανού, δυστυχώς μοιάζει να είναι εξαντλημένο στον εκδότη. Ωστόσο, μιας και οι μέρες είναι ιδανικές για βόλτες στα μικρά βιβλιοπωλεία, ψάξτε το, αξίζει, μπορεί κάπου να βρείτε κανένα ξεχασμένο αντίτυπο, έτσι ξετρύπωσα εγώ ένα στις αρχές του Δεκέμβρη.
Τα στιχάκια της Μαριανίνας Κριεζή είναι κάτι σαν το «νου-νου», εδώ και δεκαετίες μεγαλώνουν-μεγαλώνουν γερά παιδιά, όπως έλεγε μια παλιά διαφήμιση. Πρώτη έκδοση του 1994, επανέκδοση με νέα εικονογράφηση το 2023. Γέλιο και ευαισθησία παντρεύονται με τρόπο ιδανικό στον ομοιοκατάληκτο λόγο της Κριεζή που προσκαλεί ιδεατά τα παιδιά να συνεχίσουν την αφήγηση παίζοντας και μόνα τους με τις ρίμες. Ο αγαπημένος Άγιος τον παιδιών με τον τάρανδό του τον Γρηγόρη, ένα τάρανδο ιδιαίτερο που μοιάζει λιγάκι με μουλάρι, ζουν μέσα σε ένα κόσμο παραμυθένιο, τόσο γλυκό, ανεπιτήδευτα οικολογικό, λίγο χίπιδες, λίγο ειρηνοποιοί, γιορτάζουν τα Χριστούγεννα με όλα τα ζώα και κρατούν το τελευταίο δώρο για το μικρό στολισμένο χριστουγεννιάτικο δέντρο, που τόσο λυπούνται να ξεχαστεί μετά το πέρας των γιορτών. Όλοι κάποτε δεν φανταστήκαμε το δέντρο μας να επιστρέφει ξανά στο δάσος του και να γεννιέται από την αρχή;
Ο μικρός Τζερόμ, ο γνώριμός μας συλλέκτης λέξεων, είναι ενθουσιασμένος με την έλευση των Χριστουγέννων. Βγαίνει στην πόλη έτοιμος να αδράξει λέξεις γλυκές, γεμάτες αγάπη, που να τον εμπνέουν για να εμπλουτίσει την ήδη μεγάλη συλλογή του και να γιορτάσει με τον δικό του τρόπο την μεγάλη ημέρα. Μέσα στους δρόμους, όμως, της γειτονιάς του βρίσκει μόνο λέξεις άχαρες, «εκπτωτικές», στην αγορά εκείνες που προβάλλουν την καταναλωτική πλευρά της γιορτής και στα περίπτερα, στις κρεμασμένες εφημερίδες, όσες αποκαλύπτουν την θλίψη και την αδικία που υπάρχει στον κόσμο. Τότε αποφασίζει να ανοίξει τη συλλογή του, να βρει από τις δικές του λέξεις εκείνες που ταιριάζουν στα Χριστούγεννα και να τις δωρίσει στη γειτονιά του. Κάνοντάς τες στολίδια και γιρλάντες με τους φίλους του για το χριστουγεννιάτικο δέντρο της ζεσταίνει την καρδιά των ανθρώπων που ξανανακαλύπτουν τη δύναμή τους.
Ο αγαπημένος Λύκος των μικρών αναγνωστών, όχι ο κακός, ο λύκος, αλλά ο Λύκος Ζαχαρίας με το όνομα είναι κάτι σαν σούπερ σταρ για τα παιδιά που ανακαλύπτουν τη χαρά της ανάγνωσης. Οι ιστορίες του διαρκώς πληθαίνουν και οι φίλοι του σαν μια μικρή κοινότητα, τόσο ίδιοι και τόσο διαφορετικοί ο ένας από τον άλλον είναι πάντα εκεί για να τον συνδράμουν. Αυτή τη φορά ο Λύκος Ζαχαρίας μισεί τα Χριστούγεννα, γιατί δεν τα έχει γιορτάσει ποτέ, δεν έχει πάρει ποτέ δώρο από τον Άη Βασίλη και το μόνο που επιθυμεί είναι να παίξει ατέλειωτα στο χιόνι, Κανείς δεν ακολουθεί, όλοι είναι απασχολημένοι με τις προετοιμασίες για την Παραμονή των Χριστουγέννων, ακόμη και η αγαπημένη του Λουλού.. Μήπως, όμως για μία ακόμη φορά όλοι είναι απασχολημένοι με τον αξιαγάπητα γκρινιάρη φίλο τους και τα δικά του Χριστούγεννα; Η Λουλού θα τον πείσει να τη βοηθήσει με τις ετοιμασίες για το ρεβεγιόν και όλα θα αρχίσουν σιγά-σιγά να γίνονται μαγικά.
Η μικρή Έλλη και το λιοντάρι της πάνε πακέτο, είναι το αγαπημένο της φιλαράκι, που όμως αναγκάζεται να το αφήσει για τα Χριστούγεννα στο σπίτι. Πρέπει να πάει στη θεία της με το τραίνο και τα λιοντάρια δεν επιτρέπονται στο τραίνο. Η Έλλη στεναχωριέται και το λιοντάρι της δεν μπορεί η Έλλη του να στεναχωριέται, οπότε ακολουθεί την οικογένεια και επιμελώς ατημέλητα κρύβεται στο τραίνο, αποκοιμιέται, χάνει το σταθμό, πανικοβάλλεται, πηδά και ακολουθεί τις ράγες προς τα πίσω μέχρι να φτάσει την Έλλη για να ζήσουν τα ωραιότερα Χριστούγεννα παρέα.
Ο μικρός, αξιαγάπητος γάτος Κάπτεν Τζιμ, δεινός εξερευνητής, μιλώντας σε πρώτο πρόσωπο, αφηγείται πως δέχθηκε την εγκατάσταση του χριστουγεννιάτικου δέντρου στο σπίτι του. Αποκαλεί τα μέλη της οικογένειάς του, τους ανθρώπους δηλαδή, που τον φροντίζουν, συγκατοίκους και ξεκινά ένα ξεκαρδιστικό κρεσέντο σκανταλιών, μια αλληλουχία που θα οδηγήσει στην αποκαθήλωση του δέντρου και την αντικατάστασή του από ένα φωτισμένο καράβι. Θα έχει άραγε καλύτερη τύχη ή ο εξερευνητής Κάπτεν Τζιμ θα δείξει τα νύχια του και σε αυτό;
Η δουλειά του Άη Βασίλη σπουδάζεται, εδώ, στην Αϊβασιλική Ακαδημία, όμως πρώτα πρέπει κανείς να εισαχθεί, περνώντας από αυστηρές, και αρκούντως ξεκαρδιστικές, εξετάσεις με εκπαιδευτές και εξεταστές τα μικρά ξωτικά του Άη Βασίλη. Να μην αργήσει στο ταξίδι, τη πιο σύντομη πρέπει να βρούνε διαδρομή, μην μπερδευτούν τα δώρα και πάρει άλλο παιδί του αλλουνού, μην μπλέξουνε τις κάλτσες της μπουγάδας με αυτές του δέντρου, τα δώρα μην σκορπίσουνε στο δρόμο. Μα πάνω από όλα εκείνο που μετράει είναι το πάθος για το μοίρασμα χαράς σε όλα τα παιδιά του κόσμου. Μια σχολική μεταφορά της εργασίας του Άη Βασίλη που γεννά αβίαστα γέλιο σε μικρούς και μεγάλους αναγνώστες.
Παλαιότερα κυκλοφορούσε με τον τίτλο το Αλφαβητάρι του Άη Βασίλη και απευθύνεται νομίζω περισσότερο σε παιδιά που έχουν ξεκινήσει να πρωτοέρχονται σε επαφή με την ανάγνωση. Μεγάλα ευανάγνωστα γράμματα κα ελαφρώς σαρκαστική διάθεση συνθέτουν ένα ευχάριστο περιβάλλον για τις πρώτες αναγνωστικές προσπάθειες. Τα παιδιά μαθαίνουν τι σημαίνει η κάθε λέξη για τον Άη Βασίλη, τον αγαπημένο τους Άγιο, βρίσκοντάς τον σύμμαχο και σε αυτή τη νέα αρχή.
Η μικρή χιονονιφάδα που γεννήθηκε μια παγωμένη νύχτα ψηλά στον ουρανό. Αρχίζει να πέφτει, κι αυτό είναι κάτι δραματικό για εκείνη, δεν θέλει να πέσει, παρακαλεί ένα σύννεφο να την βοηθήσει. Όταν πια το παίρνει απόφαση ψάχνει απλά ένα μέρος για όπου θα σταματήσει η πτώση της, ένα όμορφο, φωτεινό μέρος. Στο ταξίδι της συναντιέται με άλλες χιονονιφάδες, καθεμιά τόσο διαφορετική με την άλλη, που όλες μαζί γελούν και για λίγο ξεχνά τη μοναξιά της. Θαυμάζει ένα στολισμένο δέντρο σε μια βιτρίνα. Το ίδιο δέντρο θαυμάζει και η μικρή Νοέλ. Λίγο αργότερα με ένα χαμόκλαδο, η Νοέλ με τη μαμά και τον παππού της, θα φτιάξει το δικό της δεντράκι και θα το αφήσει έξω από παράθυρό της. Κάπου εκεί οι δύο μικρές θα συναντηθούν γεμίζοντας φως τις καρδιές όλων εκείνων που παρακολούθησαν το ταξίδι προς τη γιορτινή εκδοχή τους.
Και επειδή τα Χριστούγεννα είναι ταυτισμένα με τα παιχνίδια, η επανάσταση των παιχνιδιών είναι η καλύτερη ευκαιρία για να ανακαλύψουν τα παιδιά, αλλά και οι μεγάλοι, τι μπορεί να συμβεί αν τα παλιά παιχνίδια, τα λίγο κακοπαθημένα από τη χρήση, τα ξεχασμένα στο πέρασμα των χρόνων, τα νικημένα από τις κονσόλες, βγουν από τα κουτιά τους.. Λίγη φαντασία και πολύ αγάπη για το παιδί και το παιχνίδι και ένας Χρήστος Μπουλώτης σε μία από τις καλύτερες στιγμές τους, μπορεί να μας ξανακάνουν παιδιά και οι ευχές μας να πιάσουν τόπο…
